Кіріспе

Француз суретшісі, ақын және гравюра шебері Мари Лоренсин (31 қазан 1883 – 8 маусым 1956) – француз суретшісі және гравюра шебері. Ол «Алтын қима» тобымен байланысты кубистер қатарында Париж авангардының маңызды өкіліне айналды.

Өмірбаян

Лоренсин Парижде дүниеге келді, онда анасы тәрбиелеп, өмірінің көп бөлігін өткізді. 18 жасында Севрде фарфор суреттерін салуды оқыды. Содан кейін ол Парижге оралып, Академия Хумберде өнер білімін жалғастырды, онда ол майлы сурет салуға көшті. 20 ғасырдың басында Лоренсин париждік авангардтың маңызды өкілі болды. Ол Пабло Пикассоның және «Алтын қима» тобымен байланысты кубистердің, атап айтқанда Жан Метцингер, Альберт Глейз, Роберт Делоне, Анри ле Фоконье және Франсис Пикабияның мүшесі болды. Олармен бірге «Тәуелсіздер салонында» (1910–1911), «Күздік салон» (1911–1912) және «Далмау галереяларында» (1912) Испаниядағы алғашқы кубистік көрмеге қатысты. Ол ақын Гийом Аполлинермен романтикалық қарым-қатынаста болды және көбінесе оның музасы деп есептеледі. Сонымен қатар, Лоренсин американдық эмигрант және лесбиян жазушы Натали Клиффорд Барнидің салонымен тығыз байланыста болды. Ол ерлермен де, әйелдермен де қарым-қатынаста болды, ал оның өнері оның өмірін көрсететін, «балеттік көлеңкелер» мен «жанама отырған амазонкалар» арқылы өнер әлеміне «Галлиялық ерекшеліктері бар еркектей әйел» имиджін ұсынды. Ол сәнгер Николь Грультпен қырық жылға созылған махаббатқа берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лоренсин Францияны тастап, неміс туған күйеуі, суретші барон Отто фон Вейтженмен бірге Испанияға эмиграцияға кетті, себебі некеге тұрғаннан кейін ол француз азаматтығынан автоматты түрде айырылды. Жұбайлар кейін Дюссельдорфта қысқа ғана уақыт бірге тұрды. Ол француз астанасынан, көркемдік шығармашылықтың бесжылдық орталығынан айырылғанына қатты қайғырды. 1920 жылы ажырасқаннан кейін ол Парижге оралды, онда 1930 жылдардағы экономикалық дағдарысқа дейін суретші ретінде қаржылық сәттілікке жетті. 1930 жылдары ол жеке мектепте сурет салудан сабақ берді. Ол өмірінің соңына дейін Парижде тұрды.

Жұмыс

Лоренсиннің туындыларына суреттер, акварельдер, сызбалар және гравюралар жатады. Ол Соня Делоне, Мари Воробьева және Франсиска Клаузен сияқты аз ғана әйел кубист суретшілерінің бірі ретінде танымал. Оның жұмысында оның жақын досы болған кубист суретшілері Пабло Пикассо мен Жорж Брактың ықпалы байқалады, бірақ ол абстракцияға өзіндік көзқарас қалыптастырды, ол көбінесе әйелдер мен жануарлар тобын бейнелеуге бағытталған. Пастельді түстер мен иілімді формаларды қолдану арқылы ерекше әйелдік эстетиканы іздеуде оның жұмысы кубистік нормалардан тыс жатыр. Бастапқыда фовизмнің ықпалында болған ол, кубист суретшілерінің ықпалымен формаларын қарапайымдастырды. 1910 жылдан бастап оның палитрасы негізінен сұр, қызғылт және пастельді тоннан тұрды. Оның ерекше стилі 1920 жылдары, жер аударылғаннан кейін Парижге оралғанда қалыптасты. Кубизмнен мұраға қалған бозғылт түстер мен геометриялық пішіндер ашық түстермен және толқынды композициялармен алмастырылды. Оның ерекше мотиві – нәзік, эфемерлі әйелдердің бейнесі және жұмсақ пастельді түстердің палитрасы, ол сиқырлы әлемді еске түсіреді. Өнер тарихы профессоры Либби Отто: «Мари Лоренсин – «қоңыр ерін еркегі» санатына жатады: ол сол кездегі көрермендерге әсер еткен өте нәзік, әйелдік әлемді құрастырады. Егер сіз оның жұмсақ жолмен еркектерсіз, әйелдердің үйлесімді әлемін құратынын түсінсеңіз, онда онда да революциялық нәрсе бар». Лоренсин өмірінің соңына дейін әйелдік тақырыптарды және оның пікірінше, әйелдік бейнелеу тәсілдерін зерттеуді жалғастырды. Оның туындыларына суреттер, акварельдер, сызбалар және гравюралар кіреді.

Жинақтар

Лоренсиннің өнер туындылары әлемнің түкпір-түкпіріндегі жинақтарда кездеседі. 1983 жылы оның туғанына 100 жыл толуына орай, Жапонияның Нагано қаласында Мари Лоренсин мұражайы ашылды. Бүгінгі күні Мари Лоренсин мұражайы – әлемдегі жалғыз мұражай, онда тек әйел суретшінің туындылары ғана сақталған. Іргесін қалаушы Масахиро Такано Лоренсиннің сезімтал және лирикалық көзқарасына ғашық болды, және мұражайда оның 600-дан астам өнер туындысы бар. Лоренсиннің жұмыстары Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында, Филадельфиядағы Барнс қоры, Санкт-Петербургтегі Эрмитаж мұражайында және Лондондағы Тейт галереясында да кездеседі. Оның туындылары сондай-ақ Париждегі Musée de l'Orangerie галереясының тұрақты жинағында көрсетілген, онда оның ең танымал туындыларының бір бөлігі орналасқан. 2023 жылы Барнс қоры Лоренсиннің "Мари Лоренсин: Сапфик Париж" атты ретроспективалық көрмесін ұсынды.