Кіріспе

Боулинг түрі. Шамшақтарда қолданылатын доптың ең көп салмағы – , ал диаметрі – . Егер бір уақытта бір жолақта бірнеше ойыншы ойнаса, боулингшілер келесі ойыншыға жолақты беруге дейін әдетте екі толық қорапты ойнап шығады. Оныншы қораптағы ойын да ұқсас, бірақ егер ойыншы страйк жасаса, оған екі қосымша доп беріледі, ал спар жасаса – бір қосымша доп беріледі. Оныншы қорапта үш доп лақтырылады, тіпті егер барлық доптар түсірілсе де. Лигалық жарыстарда боулингші лига ережелеріне сәйкес бір мезгілде екі немесе бес қорапты ойнай алады. Бес қораптық формат кейде "жедел лига" деп аталады, және бұл формат турнирлерде де жиі қолданылады. Боулингші бес қораптан тұратын блоктарды ойнағанда, әр кезең әдетте "жарты" деп аталады.

Қателіктер

Фол (кейбір компьютерлік есептеу жүйелерінде F әрпімен белгіленеді) – доптың ең басында арыққа түсіп, содан кейін құлаған шыналарды (арықта жатқан құлатылған шыналар) немесе арықтан секіріп шығып, тік тұрған шынаны соққан жағдайы, "лоб" добының үш метрлік жатын сызығына жетпей, жолға тимеуі, немесе теннис пен әтеш сияқты, боулинг спортының көптеген түрлерінде ортақ аяқ фол сызығын боулердің басып өтуі. Мұнда ерекше есептеу жүйесі қолданылады. Фол әрқашан сол доп үшін нөл (0) ұпаймен бағаланады. Егер бұл доптарда шыналар заңды түрде құлатылмаған болса, ойыншы фол жасағаннан кейін бірінші немесе екінші допты қайта орната алады. Сондықтан, егер бірінші шар фол немесе нөл көрсетсе, ал екінші шарды лақтырғанда боулер фол жасап, шыналарды құлатса, шыналарды қайта орнатуға болады, бұл боулерге үшінші шармен ондық қорапқа ұпай жинау мүмкіндігін береді. Бірінші шардан кейін фол жасап, бірден шыналарды қалпына келтіргеннен кейін барлық он шынаны құлату – spare (қосалқы) нәтижесін береді. Егер үш әрекетте де фол жасалса, қорапқа 0 ұпай қойылады. Егер бірінші шар кем дегенде бір шынаны құлатса, кейіннен жасалған фолға байланысты шыналарды қайта орнатуға болмайды. Фол добымен құлатылған шыналар (арыққа түскен доп, лоб добы, боулердің аяқ фол сызығынан өткізіп лақтырған добы) – тік тұрған, ойнауға жарамды немесе арықтағы шыналар – құлатылған күйде қалады және қорапқа есептелетін шыналардың максималды санын азайтады. Сондықтан, егер бірінші шардан кейін алты шына тік тұрса, ал келесі шармен фол жасалып, қалған алты шына құлатылса, бұл кадр аяқталады және есеп 4 ұпай болады. Дегенмен, егер фол добы алты тік шынаның тек бір бөлігін ғана құлатса, үшінші шарды лақтырып, қалған тік шыналарды құлатуға тағы да мүмкіндік болады. Мысалы, бастапқы есеп "4 4 2 = X" болып көрінуі мүмкін, бірақ екінші шардың фол екенін ескергеннен кейін нақты есеп "4 F 2 = 6" болады. Екі жақсы шар лақтырылып, үшінші шармен фол жасалғанда да осы логика қолданылады: кадр аяқталады және тек бірінші екі шармен құлатылған шыналар ғана сол қораптың ұпай есебіне жазылады. Он шұңқырлы боулингтегідей, шыналарды "шына орнатушылар" деп аталатын жұмысшылар орнататын.

Нәрселеу

Әрбір құлатылған шына үшін бір ұпай беріледі. Егер ойыншы А бірінші доппен 3 шына, екіншісімен 5 шына, үшіншісімен 1 шына түсірсе, ол бір ойынға 9 ұпай алады. Егер ойыншы B бірінші рет 9 шынаны түсіріп, екінші және үшінші рет сәтті болмаса, ол да 9 ұпай алады. Егер бір ойыншы бір ойында барлық он шынаны екі лақтырудан артық емес (сиқырғақтың өзіндегідей) түсірсе, соққы немесе қосалқы үшін бонус ұпайлары беріледі. Соққы – бірінші лақтырумен барлық он шынаны түсіру, ал қосалқыға екі лақтыру қажет, дәл сиқырғақтың өзіндегідей. Соққы болған жағдайда, ойынға берілетін бонус келесі екі лақтыруда түсірілген шыналар санына 10 ұпай қосылғаннан кейін есептеледі. Қосалқы болған жағдайда, ойынға берілетін бонус келесі лақтыруда түсірілген шыналар санына 10 ұпай қосылғаннан кейін есептеледі. Егер барлық он шына бір ойында үш допты лақтыру арқылы түсірілсе, ондық ойын болады, ол X әрпімен белгіленеді (онды білдіретін рим саны), бірақ қосымша ұпайлар берілмейді. (Сиқырғақ боулингінде соққы көбінесе X әрпімен көрсетіледі). Бұл әлі күнге дейін ешкімге бұйырған жоқ болса да, қаз өлеңдеріндегідей, себебі ол да үш допты әр ойында қолданатын боулингтің тағы бір маңызды түрі.

Нысандар кестесі

Шамшақ есебінің парағы он немесе қаз шамшақтан өзгеше, себебі ол көбінесе тік бағытта орналасады, екі бағаннан, әр бағанда екі шаршыдан тұрады, биіктігі он шаршы. Бұл бір ойыншының бір ойыны үшін есеп беруге арналған. Сол жақ баған "әр қорапқа" есепті толық көрсету үшін пайдаланылады, ал жиынтық сома әр қорап оң жақ бағанда тіркелгенде, жоғарыдан төменге қарай, бірінші қораптан оныншы қорапқа дейін параққа жазылады. Шамшақта да қосалқы және соққылар ерекше түрде белгіленеді. Қосалқылар тиісті сол жақ шаршының жоғарғы сол бұрышына бояу арқылы жазылады (бұрышты "толтыру" үшін үшбұрыш пішімі қолданылады). Егер соққы тіркелсе, сол жақ шаршының қарама-қарсы бұрыштары да солай боялады, бірақ соққы үшін келесі екі доптың "толтыру" қосындысынан есепті жазу үшін "толтырылған" қарама-қарсы бұрыштар арасында жеткілікті орын қалдырылады. Көпте қолданылатын (бірақ ресми емес) практика – соққының бонус доптарына (қос соққы) соққыны белгілеу үшін бірінші соққының қалған екі бұрышын көлеңкелеу.

Ұпайларды есептеу

Бонус ұпайларын дұрыс есептеу аздап қиын болуы мүмкін, әсіресе қатарынан келетін соққылар мен қосалқы доптардың комбинацияларында. Дегенмен, қазіргі заманда бұл мәселе автоматтандырылған есептеу жүйелерімен шешілді. Есептеу жүйесі автоматтандырылған кезде, боулингші тек доп тастаумен айналысады. Жүйе ұпайды есептейді және үш доп немесе барлық 10 шұңқыр түсірілгеннен кейін шұңқырларды қайта орналастырады. Егер есептеу жүйесі "жартылай автоматтандырылған" болса, боулингші ұпайды өзі енгізуі керек, ал компьютер оны тіркеп отырады. Боулингші жаңа "тізбек" шұңқырларын алу үшін доп қайтарылатын жердегі батырманы басуы тиіс.

Терминология

Көптеген шамшатыр терминдері бірінші доп лақтырылғаннан кейін тік тұрған шыналардың комбинацияларын көрсетеді. Осы терминдерге мысалдар:
Патша шынасы – Шыналардың ортасында, бас шынаның тікелей артында орналасқан 5-ші шына. Кейде ойыншы "бір ойынға" жетеді дейді, бұл жарты Ворстерге қатысты.
Толық Ворстер – 2-3-8-9 шыналарды құлату, немесе екі жарты Ворстер.
Шебек Ворстер – Жарты Ворстерден туындаған тағы бір термин, тек 2 немесе 3 шынаны құлату.
Трипл – Үш ойыннан тұратын серия. Сөйлегенде, серияның шамамен жалпы сомасынан кейін айтылады, мысалы, "500 трипл", яғни боулер үш ойын үшін 500 немесе одан көп ұпай жинады. Трипл – боулердің қатарынан үш соққысы. Боулингтің басқа түрлері мұны "Түркия" деп атайды.
Балға – Барлық 10 шынаны дерлік бір уақытта құлату соққысы.
Hi Lo Jack – 1, 7 және 10 шыналардың қалдырылуы. Бұл соққы 1958-1996 жылдар аралығында Дон Гиллис/Джим Бритт жүргізген WCVB/WHDH "Candlepin Bowling" бағдарламасының соңында екі қатысушыға да орындау үшін ұсынылды. Әр апта сайын соққы орындалмаса, "Hi Lo Jackpot" 25.00 долларға өсетін.
Вулворт бөлісі – тек 5-ші және 10-шы шыналардың қалған бөлігі. Бұл АҚШ-тың көптеген қалаларында кездесетін "5 және 10" дүкендеріне сілтеме.

Теледидар

"Симпсон" сериалының бір эпизодында отбасы Бостон қаласына саяхат жасайды. Барт Гомерді Бостонның жаман қала емес екеніне көндіруге тырысады және оны шамшатырмен боулинг ойнауға апарады. Гомер бастапқыда күмәнданғанымен, соңында ұнайды. "Джулия" сериалының бір эпизодында Хантер мен Пол шамшатырмен боулинг ойнаса, ал Джулия, Расс және Элис Ақ үйde түсірілім жүргізеді.

Фильм

Шамшақпен боулинг "Тендерлік бар" (2021) фильміндегі бір көріністе бейнеленген. Сондай-ақ ол "The Holdovers" (2023) фильміндегі бір сахнада да көрсетілген.