Кіріспе

Пьер Жак Этьен Камбронн, кейін Пьер, 1-ші виконт Камбронн (26 желтоқсан 1770 – 29 қаңтар 1842) – Бірінші француз империясының генералы. Француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарының негізгі стратегияшысы, Ватерлоо шайқасында жараланды.

Әскери мансап

Камбронн қазіргі Атлантикалық Луар департаментіне қарасты Нант қаласының жанындағы Сен-Себастьен-сюр-Луар коммунасында дүниеге келген. 1792 жылы ерікті болып Гренадерлерге қосылды, Бельгияда, Вендеде Шарль Франсуа Дюмориеге қызмет етті, Киберон шайқасына қатысты, содан кейін 1796 жылы Хоше Ирландияға жасаған жорықта болды. Одан кейін Андре Массенаның Альп армиясына қосылып, 1799 жылғы Цюрих шайқасында гранадерлер ротасының командирі болды. 1800 жылы Латур д'Оверньеге қарасты ротаға басшылық етті, кейін Францияның бірінші гранадирі болып тағайындалды. 1806 жылы Йена шайқасында полковник атанды, 1810 жылы Гвардияның 3-ші Вольтижер полкіне қолбасшылық етті және сол жылы барондық шен алды. (Вольтижер, француз тілінен аударғанда – секіруші, француз армиясындағы элиталық жеңіл жаяу әскер бөлімдерін атау үшін қолданылған, олар негізгі колоннаның алдыңғы қатарында болған.) Кейін Камброн Испанияда соғысып, содан кейін Ла Гранде Армейге қосылды. Ресейде Гвардияның 3-ші Вольтижер полкіне қолбасшылық етіп, Баутцен, Дрезден және Лейпциг шайқастарына қатысты, содан кейін генерал шеніне көтерілді.

" Жүз күн " және " Ватерлоо "

1814 жылы император гвардиясының майоры болды және Наполеонды Эльба аралына жер аударылғанда ертіп жүрді, онда ол әскери қолбасшы болды. Содан кейін ол Наполеонмен бірге 1815 жылы 1 наурызда Францияға жүз күндік соғысқа оралды, Систерон бекінісін (5 наурыз) басып алды және олар Парижге келген кезде Наполеон оны граф етіп тағайындады. Кемброн Ватерлоо шайқасында ауыр жарақат алып, британдықтар тұтқындады. Кейін ол өзіне күтім көрсеткен медбикеге үйленді. Оның британдықтарға берілуінің нақты жағдайы даулы. Шайқас аяқталған кезде Камбронн Ескі гвардияның соңғы «каре» (бөлімшесіне) қолбасшылық етіп тұрғанда, генерал Колвилл оны берілуге шақырды. Журналист Руженнің айтуынша, Камбронн: «Гвардия өледі, бірақ берілмейді!» деп жауап берді. Бұл сөздер жиі қайталанып, оның қайтыс болғаннан кейін Нант қаласындағы Камбронның ескерткішінің негізіне жазылды. Басқа дереккөздер Колвиллтің талап еткенін және соңында Камброннның бір сөзбен жауап бергенін хабарлады: «Мерде!» (сөзбе-сөз: «Қарағым!», мағынасы бойынша – «Тозаққа кет!») және Эдмон Ростанның «Айғлон» пьесасында осылай келтірілген. Кейіннен «Камброн» деген есім сыпайы тілде қолданыла бастады («Не деген ескі Камброн!») және кейде тіпті етістік ретінде «каброннизер» деп те айтылды. Камбронн Руженнің баяндамасын және бір сөзді жауапты әрдайым жоққа шығарды, мұндай нәрсені айтса тірі қалуы мүмкін емес екенін мәлімдеді. «Таймс» газетіне жазылған хаттарда британдық полковник Хью Халкетт, 3-ханноверлік бригадаға қолбасшылық етіп, Камбронн жауап бермес бұрын оны тұтқындағанын жазды. «Гвардия қаза табады» деген сөзді де генерал Клод Этьен Мишельге жатқызып айтқандар бар. 1845 жылдың шілдесінде генерал Мишельдің ұлдары генерал Камброннға қатысты сөздерді шын мәнінде олардың әкесі айтқанын растап, көптеген куәгерлер мен тарихи еңбектерді дәлел ретінде ұсынған патша жарлығын сұрады. Бұл мәселе шешілмей қалды.

Келесі мансап

Камбронн Францияда мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды, бірақ роялист Антуан Пьер Берриер оны тиянақты қорғады және ол 1816 жылғы 26 сәуірде ақталды. Кейін ол Ватерлоо шайқасынан кейін оған күтім жасаған шотланд медбикесі Мэри Осбернге үйленді. 1820 жылы XVIII Людовик оны бригадир шенімен Лилль қаласының коменданты етіп тағайындады және виконт титулы берді. 1823 жылы ол туған жеріне зейнетке шығып, 1842 жылы онда қайтыс болды. 1848 жылы Нант қаласында Камбронның ескерткіші орнатылды, ал Париждегі Камброн алаңы да оның есімін мәңгі есте сақтайды. Ол Нант қаласындағы Мизерикорд зиратында жерленген. Ол К.С. Форестердің "Хорнбловер" әңгімесінің "Мажарстанның Әйелі Елизавета" бөлімінде көркемдік бейнеленген. Хорнбловер Камброннды Батыс Үндістанда Сент-Еленадан Наполеонды құтқаруға тырысып жатқанда табады. Камбронның Ватерлоо шайқасындағы нақты сөздері талқылау тақырыбы болып қалады.