Римдегі ғылым академиясы: Линкейлер тарихы

Кіріспе

Римдегі ғылым академиясы Accademia dei Lincei (; әдеби тілде "Линкс-ай Академиясы"), Линцеан академиясы деп те аталатын, Италияның Рим қаласындағы Виа-делла-Лунгара көшесіндегі Палаццо Корсиниде орналасқан ең көне және беделді Еуропалық ғылыми мекемелердің бірі. 1603 жылы Паптық мемлекеттерде Федерико Цези құрған академияға линкс – көзі өткір, жануарлардың ішінде ерекше көзге түсетінімен белгілі жануардың аты берілген, ол ғылымға қажет байқау қабілетін символдайды. Галилео Галилей академияның зияткерлік орталығы болды және "Галилео Галилей Линцео" деген қолтаңбаны пайдаланды. "Линсей академиясының негізін қалаушысы және демеушісі Цесидің 1630 жылы қайтысынан көп ұзамай тарап кетті" және "1651 жылы жойылды". XIX ғасырда академия қайта жандандырылды, алдымен Ватикан қаласында, кейін Италия мемлекетінде. Осылайша, 1847 жылы құрылған Рим Папасының ғылым академиясы бұл тарихты Accademia Pontificia dei Nuovi Lincei ("Жаңа Линкстердің Рим Папасының академиясы") деп атап, академияның алғашқы екі нұсқасынан тараған деп санайды. Сол сияқты, 1870 жылдардағы линкс көзі бар академия Италияның ұлттық академиясына айналды, ол өз құрамында әдебиет және ғылым салаларын да қамтиды.

Бірінші Академия

Бірінші Accademia dei Lincei 1603 жылы Умбрия аристократы Федерико Чези (Акваспарта герцогының ұлы және Римдегі маңызды отбасының мүшесі) құрды, ол табиғат тарихына, әсіресе ботаникаға қатты қызығушылық танытты. Чезидің әкесі Федериконың ғылыми мансабына қарсы болды. Анасы Олимпия Орсини оны қаржылық және рухани жағынан қолдады. Академия осы наразылықтан кейін қиындыққа тап болды, бірақ Федериконың әкесі қайтыс болғаннан кейін, академияның дамуына жеткілікті қаражаты болды. Пётрдің қасына орналасқан Палаццо Чези Армеллиниде орналасқан академия, Инквизициямен жабылып қалған Неапольдегі Джамбаттиста делла Портаның Academia Secretorum Naturae алғашқы ғылыми қауымының орнын алды. Чези Accademia dei Lincei-ді үш досымен құрды: голланд дәрігері Йоханнес ван Хек (итальяншалап Джованни Эккио) және екі умбриалық – математик Франческо Стеллути және полимат Анастасио де Филис. Академия құрылған кезде Чезиге 18 жас болса, қалғандарынан 8 жас үлкен болды. Чези және оның достары барлық табиғи ғылымдарды түсінуді мақсат етті. Әдебиет пен антиквариатқа баса назар аудару "Линсейлерді" XVI және XVII ғасырлардағы итальян академияларынан ерекшелендірді. Чези дәстүрді құрметтейтін, бірақ билікке, тіпті Аристотель мен Птолемейдің теорияларына да сөзсіз мойынсұнуға шек қоймайтын, еркін эксперименттер бағдарламасын көз алдына елестетті, олардың теориялары жаңа ғылымда күмән тудырды. Бастапқыда жеке бірлестік болған академия, Наполеонның Римді билеу кезінде жартылай мемлекеттік мекемеге айналды. Бұл өзгеріс жергілікті ғылыми элитаға үлкен ғылыми желілерде өз орнын табуға мүмкіндік берді. Алайда, жартылай мемлекеттік мекеме ретінде академияның бағытын Наполеон саясаты анықтады. Бұл басымдық мүшелердің өнеркәсіпті дамытуға, қоғамдық пікірді француз үкіметіне жақтауға және елді секуляризациялауға күш салуына әкелді. "Линсей" атауы "лисса тәрізді (яғни, лисса көзімен, өткір көзімен)" – Джамбаттиста делла Портаның "Магия натуралисі" кітабынан алынған, онда мұқабасында аңыздағы мысықтың суреті және "[лисса тәрізді] көздерімен, өздерін көрсететін нәрселерді зерттейді, содан кейін оларды құлшыныспен пайдаланады" деген сөздер бар. Accademia dei Lincei-нің символдары – лисса мен бүркіт; өткір көру қабілетіне ие жануарлар (классикалық және ортағасырлық бестіарийлерде лисса тастан және "жаңа қабырғалардан" көре алады деп есептелген). Академияның Чези таңдаған ұраны: "Егер ең үлкен нәтижеге қол жеткізгің келсе, шағын нәрселерге көңіл бөл" (minima cura si maxima vis). Т. О'Конор Слоунның айтуынша, олардың тағы бір ұраны Sagacius ista болған. Чези Неапольге барғанда, ол өзіне қызығушылық тудырған көптеген ғалымдармен кездесті, соның ішінде ботаник Фабио Колонна, табиғат тарихын жазушы Ферранте Императо және полимат делла Порта. Делла Порта Чезиге әсер етті және Линсейлерге үш еңбек арнады, соның ішінде дистилляция туралы трактат – De Distillatione, қисық сызықты геометрия туралы кітап – Elementa Curvilinea және Атмосфераның өзгерістері. Делла Порта Чезиді оның ізденістерін жалғастыруға шақырды. Монахтарға мүшелікке рұқсат берілмеді. Оларға "табиғаттың себептерін және әрекеттерін білу үшін, лисса сияқты, сыртқы түрін ғана емес, ішкі жағын да көру үшін заттардың ішкі дүниесіне ену" бұйырылды. Галилей 1611 жылдың 25 сәуірінде академияның құрметті мүшесі болып қабылданды және оның зияткерлік орталығына айналды. Галилей академиямен байланысқа түскенін құрмет тұтқандықтан, Галилео Галилей Линцео деген қолтаңбаны қабылдады. Академия оның еңбектерін басып шығарды және Рим инквизициясымен дауласқан кезінде оны қолдады. Академияның астрономия, физика және ботаника салаларындағы алғашқы жариялымдарының арасында Галилейдің "Күн дақтары туралы хаттар" және "Ассаер", сондай-ақ 1651 жылға дейін ондаған жылдар бойы жұмыс істеген Жаңа әлемнің флорасын, фаунасын және дәрі-дәрмектерін сипаттайтын "Тесоро Мессикано" кітабы болды. Осы жариялыммен Линсейдің алғашқы, ең танымал кезеңі аяқталды. Микроскопияның жаңа қолданысы, "Галилейдің және бірнеше Линсейлердің, Харвидің, Гассендидің, Марко Аурелио Севериноның еңбектерінде көбейту құралдарына сілтемелер кездеседі, ол, мүмкін, Линсеймен және Натаниал Хаймормен байланыста болған". Доменико Бертолони Мели, Механизм, эксперимент, ауру: Марчелло Малпиги және он жетінші ғасыр анатомиясы (Джонс Хопкинс университетінің баспасы: 2011; 41 бет). Микроскоптар Линсейлер үшін астрономиялық және математикалық жұмыстар үшін ғана емес, сонымен қатар анатомияда жаңа эксперименттер жүргізу үшін де қолданылды, өйткені бұл механикалық анатомияның және атомизм теорияларының өркендеу дәуірі болды. Эксперименттер кеңінен тарады. Чезидің өзінің қарқынды қызметі 1630 жылы қырық бес жасында күрт тоқтатылды. Линсейлер жаңадан ойлап табылған микроскоптың көмегімен жасалған микрографтардың немесе суреттердің маңызды жинағын жасады. Чезидің қайтысынан кейін Accademia dei Lincei жабылды және суреттер римдік антиквар Кассиано даль Поццоға жиналды, оның мұрагерлері оларды сатты. Жинақтың көп бөлігі 1763 жылы Ұлыбританияның үшінші Георгийі сатып алды. Суреттер 1986 жылы Виндзор қамалында өнер тарихшысы Дэвид Фридберг тапты. Олар Кассиано даль Поццоның қағаз мұражайының бөлігі ретінде жарияланып келеді.

The first Accademia dei Lincei was founded in 1603 by Federico Cesi, an aristocrat from Umbria (the son of Duke of Acquasparta and a member of an important family from Rome) who was passionately interested in natural history – particularly botany. Cesi's father disapproved of the research career that Federico was pursuing. His mother, Olimpia Orsini, supported him both financially and morally. The Academy struggled due to this disapproval, but after the death of Frederico's father, he had enough money to allow the academy to flourish. The academy, hosted in Palazzo Cesi Armellini near Saint Peter, replaced the first scientific community ever, Giambattista della Porta's Academia Secretorum Naturae in Naples that had been closed by the Inquisition. Cesi founded the Accademia dei Lincei with three friends: the Dutch physician Johannes van Heeck (Italianized to Giovanni Ecchio) and two fellow Umbrians, mathematician Francesco Stelluti and polymath Anastasio de Filiis. At the time of the Accademia's founding Cesi was only 18, and the others were only 8 years older. Cesi and his friends aimed to understand all of the natural sciences. The literary and antiquarian emphasis set the "Lincei" apart from the host of sixteenth and seventeenth century Italian Academies. Cesi envisioned a program of free experiment that was respectful of tradition, yet unfettered by blind obedience to authority, even that of Aristotle and Ptolemy, whose theories the new science called into question. While originally a private association, the Academy became a semi public establishment during the Napoleonic domination of Rome. This shift allowed the local scientific elite to carve out a place for themselves in larger scientific networks. However, as a semi public establishment, the Academy's focus was directed by Napoleonic politics. This focus directed the member's efforts towards stimulating industry, turning public opinion in favour of the French regime and secularizing the country. The name "Lincei" 'the lynx like (i. e., lynx eyed, sharp eyed) ones' came from Giambattista della Porta's book Magia Naturalis, which had an illustration of the fabled cat on the cover and the words "[ ] with lynx like eyes, examining those things which manifest themselves, so that having observed them, he may zealously use them". Accademia dei Lincei's symbols were both a lynx and an eagle; animals with, or reputed to have, keen sight (in classical and medieval bestiaries the lynx was reputed to be able to see through rock and "new walls"). The academy's motto, chosen by Cesi, was: "Take care of small things if you want to obtain the greatest results" (minima cura si maxima vis). According to T. O'Conor Sloane, their other motto was Sagacius ista. When Cesi visited Naples, he met with many scientists in fields of interest to him including the botanist, Fabio Colonna, the natural history writer, Ferrante Imperato, and the polymath della Porta. Della Porta was impressed with Cesi, and dedicated three works to the Linceans including a treatise on distillation called De Distillatione, a book on curvilinear geometry called Elementa Curvilinea, and The Transformations of the Atmosphere. Della Porta encouraged Cesi to continue with his endeavours. Membership was banned to monks. Members were ordered to "penetrate into the interior of things in order to know the causes and operations of nature, as it is said the lynx does, which sees not only what is outside, but what is hidden within." Galileo was inducted to the exclusive Academy on April 25, 1611, and became its intellectual centre. Galileo clearly felt honoured by his association with the Academy for he adopted Galileo Galilei Linceo as his signature. The Academy published his works and supported him during his disputes with the Roman Inquisition. Among the Academy's early publications in the fields of astronomy, physics and botany were Galileo's "Letters on Sunspots" and "The Assayer", and the Tesoro Messicano describing the flora, fauna and drugs of the New World, which took decades of labour, down to 1651. With this publication, the first, most famous phase of the Lincei was concluded. The new usage of microscopy, with "references to magnification tools can be found in the works of Galileo and several Lincei, Harvey, Gassendi, Marco Aurelio Severino—who was probably also in contact with the Lincie—and Nathanial Highmore." Domenico Bertoloni Meli, in Mechanism, Experiment, Disease: Marcello Malpighi and Seventeenth Century Anatomy (Johns Hopkins University Press: 2011; p. 41). Microscopes were not just by the Lincei for astronomical and mathematical work, but were also used for new experimentations in anatomy, as this was the time of the rise of mechanistic anatomy, and the theories of atomism. Experimentation proliferated across the board. Cesi's own intense activity was cut short by his sudden death in 1630 at forty five. The Linceans produced an important collection of micrographs or drawings made with the help of the newly invented microscope. After Cesi's death, the Accademia dei Lincei closed and the drawings were collected by Cassiano dal Pozzo, a Roman antiquarian, whose heirs sold them. The majority of the collection was procured by George III of the United Kingdom, in 1763. The drawings were discovered in Windsor Castle in 1986, by art historian David Freedberg. They are being published as part of The Paper Museum of Cassiano dal Pozzo.