Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оуэнс аңғарындағы құрғақ көл, Калифорния
Dry lake in the Owens Valley, California
Оуэнс көлі – Калифорния штатының Иньо округіндегі Сьерра-Невада тауларының шығыс беткейінде орналасқан, көбінесе құрғақ көл. Ол Лоун Пайн қаласынан оңтүстікке шамамен 8 шақырым қашықтықта жатыр. Бассейн және Жота айманындағы мыңдаған жылдар бойы құрғақ болған көптеген көлдерден айырмашылығы, Оуэнс көлінде 1913 жылға дейін су көп болды. Алайда, Оуэнс өзенінің көп бөлігі Лос-Анджелес су тас жолына (акведук) бұрылып, 1926 жылға қарай көлдің құрғауына себеп болды. 2006 жылы су ағынының 5 пайызы қайта қалпына келтірілді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, бұл АҚШ-тағы шаң ластануының ең ірі жекелеген көзі болып табылады.
Owens Lake is a mostly dry lake in the Owens Valley on the eastern side of the Sierra Nevada in Inyo County, California. It is about 5 mile (8 km) south of Lone Pine. Unlike most dry lakes in the Basin and Range Province that have been dry for thousands of years, Owens held significant water until 1913, when much of the Owens River was diverted into the Los Angeles Aqueduct, causing Owens Lake to desiccate by 1926. In 2006, 5% of the water flow was restored. As of 2013, it is the largest single source of dust pollution in the United States.
Тарих
Оуэнс көлінің қазіргі атауын саяхатшы Джон С. Фремонт өзінің жол көрсетушілерінің бірі Ричард Оуэнстің құрметіне берді. Моно тайпасы көлді Патсиата деп атайды. Оуэнс өзенінің бағыты өзгергенге дейін Оуэнс көлі 19 км (12 миль) ұзындықта және 13 км (8 миль) енде болды. Соңғы бірнеше ғасыр бойы көлдің орташа тереңдігі 500 м болды, кейде оңтүстікке ағылып, су Мохаве шөліне құйылатын. Плейстоценнің соңғы кезеңінде, шамамен 11-12 мың жыл бұрын, Оуэнс көлі одан да үлкен болған, шамамен 61 м (200 фут) тереңдікке жеткен. Мұздықтардың еруінен пайда болған Оуэнс өзенінің күшті ағыны Роуз аңғары арқылы оңтүстікке қарай ағып, Риджкрест маңындағы Индиан Уэллс аңғарындағы құрғақ көл төбесі – Қытай көліне құйылатын. 1913 жылдың 5 қарашасында Уильям Мулхолланд Лос-Анджелес су құбырын аяқтады. Оуэнс өзенінен Ван Норман суқоймасына су құбыр арқылы жеткізілді. 1913 жылдан бастап Оуэнс көлін толықтырған өзендер мен арналар Лос-Анджелес су және энергетика департаменті (LADWP) тарапынан Лос-Анджелес су құбырына бұрылып, көлдің деңгейі тез төмендеді. Көл құрғаған сайын, жақын маңдағы Килерде (Калифорния штаты) сода өңдеу өнеркәсібі салыстырмалы түрде арзан химиялық әдістерден қымбат физикалық әдістерге көшті. "Натуральды сода өнімдері" компаниясы Лос-Анджелес қаласын сотқа берді және 15 000 доллар төлеумен жаңа зауыт салды. Өрт бұл зауытты салынысымен бірге жойды, бірақ компания 1920 жылдары құрғақ көл төбесінде оны қайта салды. 1937 жылдың ерекше ылғалды қысында LADWP су құбырынан көл төбесіне су бұрып, сода зауытын су басты. Осыған байланысты сот қалаға 154 000 доллар төлеуді бұйырды. 1941 жылы LADWP штаттық жоғарғы сотқа шағымдануы сәтсіз аяқталғаннан кейін Лонг Вэлли бөгетін салды, ол Кроули көлін су тасқынынан қорғады. 2006 жылдың қысында Лос-Анджелес су және энергетика департаменті сот шешімімен өзенге су беруді 5%-ға қалпына келтірді, бұл Оуэнс өзенінің арнасына, аңғардағы өзен төсенішіне және Оуэнс көліне аз мөлшерде су толуына мүмкіндік берді. 2020 жылдың 24 маусымында 5,8 магнитудалы жер сілкінісінің эпицентрі осы көлде болды. 2022 жылы Ұлы бассейіндегі ауаның ластануын бақылау округі LADWP-ге қарсы сотқа жүгініп, департаменттің Оуэнс көліндегі "аз әсер ететін" ластануды бақылау шараларын іске асырудан бас тартуына қарсы жеңіске жетті, мұндағы жергілікті халықтың мәдени мұрасы сақталған. 2023 жылы көл 100 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет су басты, себебі 2023 жылдың алғашқы үш айында Калифорнияны қампқан көптеген дауылдар көлдің көлемін 5000 акр-футтан шамамен 50 000 акр-футқа дейін арттырды.
Owens Lake was given its present name by the explorer John C. Frémont, in honor of one of his guides, Richard Owens. The lake is called Patsiata by the Mono people. Before the diversion of the Owens River, Owens Lake was up to 12 mile (19 km) long and 8 mile (13 km) wide, covering an area of up to In the last few hundred years the lake had an average depth of , and sometimes overflowed to the south, after which the water would flow into the Mojave Desert. It is thought that in the late Pleistocene about 11–12,000 years ago Owens Lake was even larger, covering nearly and reaching a depth of 200 feet (61 m). The increased inflow from the Owens River, from melting glaciers of the post Ice Age Sierra Nevada, caused Owens Lake to overflow south through Rose Valley into another now dry lake bed China Lake, in the Indian Wells Valley near Ridgecrest. On November 5, 1913, William Mulholland finished the Los Angeles aqueduct. Water was piped and canalized from Owens River to the Van Norman Reservoir. Starting in 1913, the river and streams that fed Owens Lake were diverted by Los Angeles Department of Water and Power (LADWP) into the Los Angeles Aqueduct, and the lake level started to drop quickly. As the lake dried, soda processing at nearby Keeler, California, switched from relatively cheap chemical methods to more expensive physical ones. The Natural Soda Products Company sued the city of Los Angeles and built a new plant with a $15,000 settlement. A fire destroyed this plant shortly after it was built, but the company rebuilt it on the dry lake bed in the 1920s. During the unusually wet winter of 1937, LADWP diverted water from the aqueduct into the lake bed, flooding the soda plant. Because of this, the courts ordered the city to pay $154,000. After an unsuccessful appeal to the state supreme court in 1941, LADWP built the Long Valley Dam, which impounded Lake Crowley for flood control. In winter 2006, the Los Angeles Department of Water and Power restored 5% of the pre aqueduct flow to the river by court order, allowing the Owens River Gorge, the river bed in the valley, and Owens Lake to contain a small amount of water. The lake was the epicenter of a magnitude 5.8 earthquake that occurred on June 24, 2020. In 2022, the Great Basin Unified Air Pollution Control District successfully sued LADWP for the department's refusal to implement "low impact" pollution controls at Owens Lake in an area with sensitive Native American cultural resources. In 2023, the lake flooded for the first time in over 100 years due to the numerous storms that struck California during the first three months of 2023, increasing in volume from 5,000 acre feet to about 50,000 acre feet.
Шарттар
Көл – үлкен тұзды жазық, оның беті балшық, құм және галит, буркейт, мирабилит, тенардит және трона сияқты әртүрлі минералдардан тұрады. Жауын-шашын көп болатын жылдары бұл минералдар химиялық қоспаға айналып, құрғақ көлдің ішінде шағын тұзды су тобырлары түзеді. Қолайлы жағдай туғанда, жарқыраған қызғылт түсті тұзға төзімді (галофильді) археялар тұзды көл төбесіне таралады. Сонымен қатар, жер бетінің температурасы 150°F (66°C) жоғары болатын аса ыстық жаз күндері көл төбесіндегі гидраттардан су бөлініп шығып, лайлы тұзды су пайда болады. Көбінесе, үрмелі желдер көл төбінен жыл сайын төрт миллион тоннаға (3.6 миллион метрикалық тонна) дейін зиянды сілтелі шаңды көтеріп, жақын жерде тұратын адамдардың тыныс алу жүйесіне мәселе туғызады. Шаңның құрамында кадмий, никель және мырыш сияқты қатерлі ісік тудыратын заттар бар.
The lake is a large salt flat whose surface is made of a mixture of clay, sand, and a variety of minerals including halite, burkeite, mirabilite, thenardite, and trona. In wet years, these minerals form a chemical soup in the form of a small brine pond within the dry lake. When conditions are right, bright pink halophilic (salt loving) archaea spread across the salty lake bed. Also, on especially hot summer days when ground temperatures exceed 150° F (66 °C), water is driven out of the hydrates on the lake bed creating a muddy brine. More commonly, periodic winds stir up noxious alkali dust storms that carry away as much as four million tons (3.6 million metric tons) of dust from the lake bed each year, causing respiratory problems in nearby residents. The dust includes carcinogens, such as cadmium, nickel and arsenic.
Менеджмент
LADWP және Калифорния штатының жер комиссиясы Оуэнс көлінің көп бөлігіне ие, бірақ тарихи батыс жағалау бойындағы бірнеше шағын жер участалары жеке меншікте. 2004 жылы Калифорнияның Балық және жабайы табиғат департаменті (CDFW) Оуэнс көлінің етегіндегі жер учаскесін сатып алды. 2007 жылы Cartago Wildlife Area деп аталған бұл жер, Оуэнс көлінің жағалауындағы қалған көктемгі және батпақты аймақтардың бірі. CDFW CalTrans-тен түскен өтеу қаражатын мекендеу ортасын жақсартуға жұмсап жатыр. Ауа сапасын жақсарту жөніндегі келісімнің бір бөлігі ретінде LADWP 27 шаршы миль (70 км²) тұзды даланың үстін селде сумен жабады, осылайша сілтілі шаңды дауылдарды және денсаулыққа зиянды әсерлерді азайтуға тырысады. Сонымен қатар, шаңды бақылау шарасы ретінде шамамен 9 км² жерге өсімдіктер отырғызылған. Бұл өсімдіктер тұзды шөптен тұрады, ол көл шөгінділеріндегі тұз бен бордың жоғары деңгейіне өте төзімді, көп жылдық шөп. Сонымен қатар, қиыршық тас жабындары да қолданылады.
The LADWP and the California State Lands Commission own most of the Owens Lake bed, though a few small parcels along the historic western shoreline are privately owned. In 2004, the California Department of Fish and Wildlife (CDFW) acquired a parcel at the foot of Owens Lake. Designated the Cartago Wildlife Area in 2007, it is one of the few remaining spring and wetland areas on the shore of Owens Lake. CDFW is using mitigation funds from CalTrans to enhance habitat. As part of an air quality mitigation settlement, LADWP is shallow flooding 27 square miles (70 km2) of the salt pan to try to help minimize alkali dust storms and further adverse health effects. There are also about 3.5 square miles (9 km2) of managed vegetation being used as a dust control measure. The vegetation consists of saltgrass, which is a native perennial grass highly tolerant of the salt and boron levels in the lake sediments. Gravel covers are also used.
Экология
Бұл бір кезде көк түсті тұзды көл жыл сайын миллиондаған су құстарының тамақтану және демалу орны болды. 1917 жылы Оуэнс көліне жасаған сапарында Берклидегі Омыртқалы жануарлар зоологиясы мұражайының ғалымы Джозеф Гриннелл: «Көл жағалауында көптеген су құстары көрінеді – авоцеттер, фалароптар, қаздар. Алыста су үстінде ұшып бара жатқан жағалау құстарының үлкен топтары, судың сұр-көк түсіне қарсы күміс немесе қараңғы болып, айналып, дөңгелектейді. Осы бір жерде мыңдаған құс көруге болады» деп хабарлаған. Оуэнс көлі Ұлттық Одубон қоғамы тарапынан Калифорниядағы маңызды құс аймағы ретінде танылған. Маусымдық түрде қолданылатын бұл су көлдің экожүйесін сақтауға көмектеседі, бұл табиғатты қорғаушыларға кеңейтілген жаяу су тасқыны бағдарламасы одан да көп пайда әкелеріне үміт береді. Оуэнсті дәстүрлі көлге жақын қалпына келтіру жоспары жоқ. Оның көп бөлігі – күміс және қорғасын, Серро-Гордо кендерінен тасымалданған, олар өнімділік шыңында болғанда, тазартылған металлдардың ірі үймелері жиналған, кейін оларды жиырма есектің арбаларымен Лос-Анджелеске жеткізіп әкелген. Үш апталық (бір бағытты) сапар, аймақтық тарихшы Реми Надоның ата-бабалары басқарған Серро Гордо жүк компаниясы құрылғаннан кейін жақсарды, ол осы кезең туралы жазған. 1872 жылғы Лон Пайн жер сілкінісінен кейін Килер қаласы, Иньо тауларының төменгі жағындағы бұрынғы солтүстік жағалауда, Суонсиді кендерге тасымалдау порты ретінде алмастырды. 1870 жылдары ол Серро-Гордо кендерінің сауда орталығы ретінде 5000 адамға ие болды. Cottonwood Charcoal Kilns – дәстүрлі тас қалаумен салынған «ұя» тәрізді көмір пештері, көлдің үстіндегі Cottonwood Canyon-дағы ағаштардан көмір жасау үшін салынды, осы көмір Суонсидегі Cerro Gordo кендерінің күміс және қорғасын қорыту заводтарын қамтамасыз етті. Бұл қираған орындар Картагоға жақын көл төсегінің оңтүстік жағында орналасқан. Олар Өлім аңғарындағы Панаминт көмір пештеріне ұқсас болды. Бұл пештер Калифорнияның тарихи ескерткіші №537 ретінде тіркелген.
This once blue saline lake was an important feeding and resting stop for millions of waterfowl each year. During a visit to Owens Lake in 1917 Joseph Grinnell from the Museum of Vertebrate Zoology in Berkeley reported "Great numbers of water birds are in sight along the lake shore avocets, phalaropes, ducks. Large flocks of shorebirds in flight over the water in the distance, wheeling about show in mass, now silvery now dark, against the gray blue of the water. There must be literally thousands of birds within sight of this one spot". Owens Lake is recognized as an Important Bird Area in California by the National Audubon Society. This water, although seasonally applied, is helping to buoy the lake's ecosystem causing hope in conservationists that an expanded shallow flooding program could do even more. There are no plans to restore Owens to anything resembling a conventional lake. Much of the freight it carried was silver and lead bullion from the Cerro Gordo mines, which at their height were so productive that the bars of the refined metals waited in large stacks before twenty mule team teamsters could haul it to Los Angeles. The trying three week (one way) journey improved after the formation of the Cerro Gordo Freighting Company, run by ancestors of regional historian Remi Nadeau who has written of this period. The town of Keeler, below the Inyo Mountains on the former north shore, replaced Swansea as the shipping port for the mines after the 1872 Lone Pine earthquake. In the 1870s it had a population of 5,000 people as the center of trade for the Cerro Gordo mines. The Cottonwood Charcoal Kilns, traditional stone masonry 'beehive' charcoal kilns, were built to transform wood from trees in Cottonwood Canyon above the lake into charcoal, to feed the Cerro Gordo mines' silver and lead smelters across the lake at Swansea. The ruins are located on the southern side of the lake bed near Cartago. They were similar to the nearby Panamint Charcoal Kilns near Death Valley. The kilns are identified as California Historical Landmark #537.
Басқа кәсіпорындар
1879 жылы күміс кенін өндіру тоқтатылды, бірақ Карсон және Колорадо темір жолы қалаға тар жол салып, Килерді құтқарып қалды. Содан кейін 1960 жылға дейін қала сода, тұз және мәрмәр тасымалдау орталығы болды. 1900 жылы темір жол желісі Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолына сатылды. Килердің қазіргі халқы шамамен 50 адамды құрайды және одан әрі азаюда. 20-шы ғасырда Кларк химиялық компаниясы Бартлетттың солтүстік-батыс жағалауында көлдің тұзды суын буландыруға арналған тоғандармен және химиялық заттарды өндіру зауытымен жұмыс істеді.
In 1879 silver mining ended, but Keeler was saved when the Carson and Colorado Railroad built narrow gauge rail tracks to the town. It then became a soda, salt, and marble shipping center until 1960. The rail line had been sold to Southern Pacific Railroad in 1900. Keeler's current population is around 50 people and continues in decline. In the 20th century the Clark Chemical Company operated on the northwestern shore at Bartlett, with evaporation ponds for lake brine and a plant to extract its chemicals.
Танымал мәдениетте
Оуэнс көлінің жанында көптеген вестерн фильмдері түсірілді, олардың ішінде «Вествард Хо» (1935), «Маверик» (1994), «Таң атқыштары» (1937), «Жазықтықтың ар жағы» (1939), «Тусонға сахна» (1951), «Тозақтан Техасқа» (1958) және «Невада Смит» (1966) фильмдері бар. «Top Gun» (1986) және «Tremors» (1990) фильмдерінің кейбір сахналары Оуэнс көлінде немесе оған жақын Алабама төбелерінде түсірілді, онда Оуэнс көлі көрінеді.
Numerous Western films have been shot by Owens Lake, including Westward Ho (1935), Maverick (1994), Riders of the Dawn (1937), Across the Plains (1939), Stage to Tucson (1951), From Hell to Texas (1958) and Nevada Smith (1966). Other films that had scenes shot at Owens Lake or the nearby Alabama Hills where Owens Lake is visible includes Top Gun (1986), and Tremors (1990).
Қоғамдық қолжетімділік
Картагоның жабайы табиғат аймағы халыққа арналған жануарлар мен құстарды бақылау орны ретінде дамуда. Аймақ жыл бойы ашық болып, көптеген құс түрлерін көруге мүмкіндік береді, олар көлдер мен батпақтарға, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңі мен 1920 жылдарға дейінгі тарихи сода зауытының қираған қалдықтарына тартылады.
The Cartago Wildlife Area continues to develop as a wildlife viewing area for the public. The site is open year round for viewing numerous bird species attracted to the ponds and wetlands as well as the ruins of a historic soda ash plant from the World War I era and the 1920s.