Кіріспе

Испан конкистадоры (1549–1576)

Хуан де Сальседо (ˈxwan de salˈθeðo; 1549 – 11 наурыз, 1576) – испан конкистадоры. Ол испан генералы Мигель Лопес де Легаспидің немересі болған. Сальседо 1565 жылы испандықтардың Филиппинге басып кіруіне қатысқан сарбаздардың бірі еді. 1564 жылы 15 жасында испан әскеріне қосылып, Шығыс Үндістан мен Тынық мұхиты аралдарына алтын мен дәмдеуіштер сияқты бай ресурстарды іздеуге аттанды. Олар Фердинанд Магеллан 1521 жылы, ал Руй Лопес де Вильялобос 1543 жылы экспедиция жасаған аралдарға жол табуды мақсат етті. 1567 жылы, 18 жасында, Сальседо испан жаяу әскерінің ең жас сарбазы ретінде 300-ге жуық испан және мексикалық сарбаздан (филиппин және испан тарихшысы Карлос Кириноның пікірінше, экспедиция мүшелерінің жартысынан астамы әртүрлі ұлтаралық мексикалықтар, негізінен Криолло, Метизо және Индио, ал қалғаны Испаниядан келген испандықтар) және 600 Висай одақтастарымен бірге Мартин де Гоитимен Маниланы жаулап алу үшін (сол кезде Бруней сұлтанының исламдық билігінде болған) аттанды. Олар 1492 жылдан бері жергілікті халық және олардың басшыларына, әсіресе бас әмірші Раджа Тарик Сулейманға (араб тіліндегі "Тарик" сөзінен шыққан, Испаниядағы исламдық елді мекендері Реконкиста кезінде мұсылмандарды қуғанға дейін) қарсы бірнеше шайқастар жүргізді. 1570 және 1571 жылдары испан және мексикалық сарбаздар, филиппин одақтастарымен бірігіп, Лусон аралындағы жергілікті тайпаларға және исламдық елді мекендерге шабуыл жасап, олардың жерлерін басып алуға тырысты. Америкалық тарихшы Уильям Скотт Сальседоны "Конкистадорлардың соңғысы" деп атады. 1572 жылдың мамыр айында Сальседо 45 испан сарбазымен солтүстікке экспедиция ұйымдастырып, бірнеше испан елді мекендерін құрды, соның ішінде Илокос және Виган қалаларын. Виган қаласында 30 адамын қалдырып, Сальседо Лусонның солтүстік жағалауын айналып, шығыс жағалауға қарай 15 адаммен 2 ашық қайықта жүзіп кетті. 3 айдан кейін ол Манилаға 50 фунт алтынмен оралды. Соғыстан кейін ол Илокосқа оралып, елді мекендерді басқарды. Ол өмірінің соңғы жылдарын сол жерде өткізді. Сальседо 1576 жылдың наурыз айында, қысқа аурудан кейін, шамасы дизентериядан 27 жасында қайтыс болды. Акапулькоға оралғандар Лузонды мексикалық және висайлық көмекпен басып алғаннан кейін, олардың Пасиг өзенінің дельтасындағы индуистік Тондоны басып алғандарын, ал бұл Бруней сұлтандарының Тондоны алмастыру үшін құрған қуыршақ патшалығы – ислам Маниласы болғанын айтты. Сальседо 22 жасында Кандарапаға ғашық болды, ол 18 жастағы "Даянг даянг" (филиппин сөзі, "принцесса" деген мағына береді), күріш далаларындағы торғайдың әнін еске түсіретін Кандарапа есімді ханшайым, оның әнімен әдемі даусымен танымал болды. Сальседо оның жуынғандағы әйелдік келбетін көргенде ғашық болды. Сальседо Кандарапаның табиғи сұлулығына, ұзын қара шашына, алтын қоңыр терісіне және сәнді патшалық өміріне тәнті болды. Ол сондай-ақ ханшайымның "Индио" (жергілікті тұрғын) "Филиппин" (туған жерлік малай) тегін бағалады. Мигель Лопес де Легаспи өзінің мексикалық немересі Сальседоның таза еуропалық испан әйеліне үйленуін қалаған. Манила Раджасы Сулейманнан романс туралы естіген Макабебе Раджасы ашуланып, былай деді: "Егер мен испандардың досы болсам, күн менің денемді екіге бөліп, крокодилдер жесін, әйелдерім адал болмасын!" Тарик бин Зайад) Тарик бин Сүлеймен, Макабебе билігінің раджасы Раджа Тарик Сүлеймен испандарға қарсы Бангкусай шайқасын бастады. Оған қарсы тұру үшін испан генералы Мигель Лопес де Легаспи Мартин де Гоити мен Хуан де Сальседоны майданға жіберді, олар Сулейманды кеудесіне зеңбірекпен атып өлтірді, содан кейін ол кемеден құлап, өзі ант берген крокодилдерге жем болды. Испандықтар кейін олжа мен тұтқындарға толы болды. Тұтқындардың арасында Лакандуланың ұлы мен немересі болды, оларды Лопес де Легаспи Тондоның сатқындығы туралы раджалардың білгенін жасыра отырып, босатты. Де Гоити Булаканға Папанганың бұрмаланған арналары арқылы кемемен кірді, олар өздерімен бірге Лакандула мен Раджа Сулейманды алып келді, халықты испандарға бағынуға шақыру үшін. Лопес де Легаспи Лакандуланы Тондоға рұқсатсыз оралғаны үшін түрмеге қамады, өйткені ол басқа датустарды (бастыларды) испандарға қосылуға көндіруде шешендік танытты. Де Гоити мен Сальседо қайтып келгенде, Сальседо Лакандуланың бостандық алуын сұрады, сонда ол босатылды. Алайда, ханшайым Кандарапа Сальседоның өзіне опасыздық жасады деп қате ойлады, өйткені Лопес де Легаспи өзінің немересін Кандарапаға деген махаббатын басу үшін алыс сапарларға жіберді, тіпті оның немересі Каог Раджасының қызы Санта-Люсияға үйленгенін өтірік айтты.

Мұра

Оның денесі Филиппиннің Интрамурос қаласындағы Сан-Агустин шіркеуіндегі рыцарь қабіріне қойылған.