Кіріспе
1976 жылы жазылған детектив роман, Станислав Лемнің "Кездейсоқтық тізбегі" (поляк тілінде: Katar, сөзбе-сөз "Ринит" / Катарр) – поляк жазушысы Станислав Лемнің 1976 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық/детектив романы. Лем детектив жанрына көптеген дәстүрлі емес элементтер енгізеді. Оқырманды бірнеше кісі өлтіруге қатысты күдіктілерді ғана емес, сонымен қатар "құпия оқиға деген нәрсе жоқ" және бәрі кездейсоқ оқиғалардың нәтижесі деген мүмкіндікті де қарастыруға итермелейді (содан ағылшынша атауы осылай аталады). Осылайша, ықтималдық заңдары мен хаос теориясы қылмыстық құпияда күдіктілер мен кейіпкерлердің орнына келеді, бұл романға ғылыми-фантастикалық элементтер қосады. Лем осы философиялық ойды өзінің "Кездейсоқтықтың философиясы" атты маңызды эссесінде кеңінен пайдаланады.
The Chain of Chance (original Polish title: Katar, literally, "Rhinitis"/Catarrh) is a science fiction/detective novel by the Polish writer Stanisław Lem, published in 1976. Lem's treatment of the detective genre introduces many nontraditional elements. The reader is prompted not only to consider various suspects as possible culprits in a series of murders, but also the possibility that "there's no such thing as a mysterious event" and they have all happened purely by chance (hence the English title). In this way, the natural laws of probability and chaos theory play the role of suspects and characters in a murder mystery, lending elements of science fiction to the novel. The underlying philosophical idea is exploited by Lem in his major essay The Philosophy of Chance.
Сюжет
Бұрынғы ғарышкерді құпия өлімдерді тергеу үшін детективтік агенттік жалдайды. Бірнеше адам Неапольдің түрлі шипажайларында демалып жүргенде, ешқандай себепсіз ақылдан адасып, өз-өзіне қол жұмсаған. Өлімнің жағдайлары мен құрбандардың психологиялық портретіндегі ұқсастықтарға байланысты, бұл жағдай улану арқылы жасалған сериялық кісі өлтіру деп саналады, бірақ құрбандардың арасында нақты байланыс бар-жоқ деген мәселе ешқашан анықталмайды. Тергеу барысында, белгілі бір зиянсыз химиялық заттарды біріктіру арқылы күшті басықыш, яғни химиялық қару жасауға болатыны белгілі болады. Басты кейіпкер оның әсерін сезінеді, бірақ оның алған жаттығуы оған тірі қалуға және істі ашуға көмектеседі. Ол химиялық заттардың өндіріс ошақтарын анықтап, кездейсоқ химиялық реакциялардың қалай осы өлімдерге әкелгенін көрсетеді.
Ескертпелер
Өлімге әкелетін қоспаның құрамына кіретін химиялық қосылыстардың бірі – аллергияға қарсы дәрі, кейіпкер оны аллергиялық ринитке байланысты қабылдайды, соның салдарынан романның бастапқы атауы осылай болған. Лемнің тағы бір құпия романы – "Тергеу" романымен салыстырғанда, Лем өзі "Тергеудің" тым созылған екенін, ал "Катар" романындағы оқиғаның көбірек сенімді екенін айтады.