Кіріспе

Құрмықтың негізгі куркуминоиді – *Curcuma longa* түрінің өсімдіктерінен шығатын жарық сары түсті химиялық зат. Ол имбирь тұқымдасына жататын құрманың (*Curcuma longa*) басты куркуминоиді. Ол шөптік қосымша, косметикалық ингредиент, тағамға хоштандырғыш және тағамға бояу ретінде сатылады. Химиялық жағынан алғанда, куркумин – полифенол, нақтырақ айтқанда, куркуманың сары түсіне жауапты фенолдық пигменттер тобы – куркуминоидтарға жататын диарилгептаноид. Лабораториялық және клиникалық зерттеулер куркуминнің медициналық қолданысын растамады. Оны зерттеу қиын, себебі ол тұрақсыз және нашар сіңіріледі. Ол жаңа дәрілерді әзірлеу үшін пайдалы бастапқы қосылыс бола алмайды. Кейіннен оның шайыр мен құрма майының араласпасы екені анықталды. 1910 жылы Милобедка мен Лампе куркуминнің химиялық құрылымы диферулоилметан екенін хабарлады. 1913 жылы сол топ бұл қосылысты синтездеуге қол жеткізді. Дәстүрлі медицинада қолданылғанына қарамастан, құрма мен куркуминнің мүмкін емдік қасиеттері әлі анықталған жоқ.

Қолданылуы

Ең көп таралған қолданысы – диеталық қоспалардың құрамында, косметикада, сондай-ақ тағамдарға хоштандыру үшін, мысалы, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда куркума дәмі бар сусындарда қолданылады. АҚШ-тың FDA агенттігі оны АҚШ-та тағамдық бояу ретінде пайдалануға рұқсат берген. Куркумин бордың комплексометриялық индикаторы ретінде қолданылады. Ол бор қышқылымен реакцияласып, қызыл түсті розоцианин қосылысын түзетін болады.

Медициналық зерттеулер

Куркумин көптеген зертханалық және клиникалық зерттеулерде бағаланғанымен, жақсы жоспарланған клиникалық зерттеулермен дәлелденген медициналық қолданысы жоқ. 2017 жылғы 120-дан астам зерттеуді қарау нәтижесінде, куркумин ешқандай клиникалық сынақта сәттілікке жетпеген, бұл авторларды "куркумин – тұрақсыз, реактивті, сіңірілмейтін қосылыс және демек, перспективасыз зат" деген қорытындыға әкелді. АҚШ үкіметі Ұлттық қосымша және интегративтік денсаулық орталығы арқылы куркуминге қатысты зерттеулерге 150 миллион АҚШ доллары бөлген, бірақ куркумин медициналық ем ретінде қолдау тапқан жоқ.

Зерттеудегі алаяқтық

Бхарат Аггарвал, Техас университетінің МД Андерсон қатерлі ісік орталығындағы бұрынғы зерттеуші, зерттеудегі алаяздық фактілерге байланысты 29 мақаласы қайтарылып алынды. Аггарвалдың зерттеулері шөптер мен дәмдеуіштердің, әсіресе куркуминнің қатерлі ісікке қарсы қасиеттеріне бағытталған. 2016 жылғы наурыздағы «Хьюстон Хроникасы» газетінде жарияланған мақалада айтылғандай, бұл зерттеу «ұлттық БАҚ назарын аударып, клиникалық сынақтар жүргізуге негіз салды». Аггарвал 2004 жылы Солтүстік Каролина штатының Research Triangle Park қаласында «Curry Pharmaceuticals» компаниясын құрды, ол куркуминнің синтетикалық аналогтары негізінде препараттарды әзірлеуді жоспарлаған. 2013 жылы «SignPath Pharma» компаниясы, куркуминнің липосомалық формулаларын әзірлеуді мақсат еткен, МД Андерсоннан Аггарвалға тиесілі үш патентті лицензиялады.

FDA-ның тамақ қоспалары туралы ескертулері

2018 және 2023 жылдар аралығында АҚШ-тың FDA (Тағам және дәрі-дәрмек басқармасы) куркумин қосқан өнімдерді пайдалану арқылы ауруларға қарсы тиімділік туралы жалған мәлімдеме жасаған американдық диеталық қоспалар өндірушілеріне 29 ескерту хаты жолдады. Әрбір хатта FDA бұл қосымшаның мақұлданған жаңа дәрі емес екенін, себебі «өнім жалпы қауіпсіз және тиімді деп танылмаған», «жаңа дәрі-дәрмектер FDA-ның алдын ала келісімінсіз штаттастырылған саудаға енгізілмей немесе жеткізілмейді» және «FDA жаңа дәрі-дәрмекті оның қауіпсіз және тиімді екенін көрсететін ғылыми деректер мен ақпарат негізінде мақұлдайды» деп мәлімдеді. 2017 жылы куркумин немесе сарыжең өнімдерінен екі ауыр жағымсыз оқиға тіркелді – бір ауыр аллергиялық реакция және бір өлім. Иондаушы сәулеленумен емдеу шикізатқа немесе дайын тағамдарға қолданылуы мүмкін, ал АҚШ сияқты кейбір елдер оның қолданылуына шектеулер қойды. 2016 жылы зертханалық зерттеулер куркумин, кармин және аннато сияқты үш органикалық тағамдық бояудың радиосезімталдығын анықтады және салыстырды, бұл деректер осы бояуларды қамтитын азық-түлік өнімдері сәулелену процесінен өткезілген кезде қолдануға арналған. Зерттеушілер үш органикалық тағамдық бояудың радиосезімталдығын анықтау үшін спектрофотометрия және капиллярлық электрофорез қолданды. Кармин үлгілері сәулеленумен емдеуге өте тұрақты болды, аннато шектеулі тұрақтылық көрсетті, ал куркумин жоғары температурада және қышқылдарда тұрақты, бірақ сілтілік ортада және жарыққа ұшырағанда тұрақсыз болып шықты.