Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1685 жылғы француз жарлығы, Нант жарлығын жойған, Людовик XIV қабылдаған жарлық.
1685 French decree which revoked the Edict of Nantes
the edict passed by Louis XIV
Фонтенбло жарлығы (18 қазан 1685 жылы қабылданған, 22 қазан 1685 жылы жарияланған) – француз королі Людовик XIV шығарған жарлық, ол Нант жарлығын күштен шығару ретінде де белгілі. Нант жарлығы (1598) гугеноттарға мемлекеттік қуғын-сүргінсіз өз дінін өркендетуге құқық берген еді. Протестанттар кардинал Ришелье тұсында өздерінің тәуелсіздігін жоғалтқан, бірақ салыстырмалы түрде қауіпсіздікте және саяси қанағатта өмір сүре берді. Францияда діни төзімділік бастапқыда халық емес, патшаның саясаты болған. Людовик XIV-нің абсолюттік билік туралы көзқарасына оның дініне баршаның мойын бұрмауы сәйкес келмеді.
The Edict of Fontainebleau (18 October 1685, published 22 October 1685) was an edict issued by French King Louis XIV and is also known as the Revocation of the Edict of Nantes. The Edict of Nantes (1598) had granted Huguenots the right to practice their religion without state persecution. Protestants had lost their independence in places of refuge under Cardinal Richelieu on account of their supposed insubordination, but they continued to live in comparative security and political contentment. From the outset, religious toleration in France had been a royal, rather than popular, policy. The lack of universal adherence to his religion did not sit well with Louis XIV's vision of perfected autocracy.
Нант жарлығы
1598 жылы 13 сәуірде Франция королі Генрих IV Нант жарлығын шығарды. Ол Францияның кальвинистік протестанттарына, яғни гугеноттарға, басым түрі католик мемлекетінде маңызды құқықтар берді. Генрих бұл жарлық арқылы азаматтық бірлікті қамтамасыз етуді көздеді. Жарлық кейбір протестанттарға төзімділікпен қарап, секуляризмнің жолын ашты. Ол жеке тұлғаларға сана еркіндігін, сондай-ақ протестанттарға көптеген нақты жеңілдіктерді ұсынды, мысалы, кешірім беруді және олардың азаматтық құқықтарын қайта орнатуды, оның ішінде кез келген сала, тіпті мемлекеттік қызметте жұмыс істеу және корольге тікелей шағымдану құқығын да қамтыды. Бұл Францияда 16 ғасырдың екінші жартысында болған діни соғыстардың аяқталуын білдірді.
The Edict of Nantes had been issued on 13 April 1598 by Henry IV of France and granted the Calvinist Protestants of France, also known as Huguenots, substantial rights in the predominantly Catholic state. Henry aimed at promoting civil unity by the edict. The edict treated some Protestants with tolerance and opened a path for secularism. It offered general freedom of conscience to individuals and many specific concessions to the Protestants, such as amnesty and the reinstatement of their civil rights, including the rights to work in any field, including for the state, and to bring grievances directly to the king. It marked the end of the French Wars of Religion, which had afflicted France during the second half of the 16th century.
Қайтарып алу
Фонтенбло жарлығымен Людовик XIV Нант жарлығын күштен шығарып, гугенот шіркеулерін қиратуға және протестант мектептерін жабуға бұйырды. Бұл жарлық, 1681 жылы гугеноттарды қорқытып, католик дініне көшуге мәжбүрлеу үшін құрылған драгундық шабуылдардан бері қолданылып келген қуғын-сүргін саясатын ресми түсіндірді. Драгундық жасақтардың, көрнекті гугеноттарға орналасуы нәтижесінде, келесі екі онжылдықта 210 000-ден 900 000-ға дейін жететін протестанттар Франциядан кетуге мәжбүр болды. Олар Біріккен провинциялар, Швеция, Швейцария, Бранденбург-Пруссия, Дания, Шотландия, Англия, Киелі Рим империясының протестант мемлекеттері, Африкадағы Кейп колониясы және Солтүстік Америкада пана тапты. 17 қаңтар 1686 жылы Людовик XIV, 800 000-900 000 гугенот халқының ішінде Францияда бар болғаны 1000-1500 адам қалғанын мәлімдеді. Протестанттарды қуғынға салудың жақтаушысы Людовик XIV-нің әйелі, мадам де Ментеньон болды деп жиі айтылады, ол Людовикке Генрих IV-нің жарлығын күштен шығаруға ықпал еткені саналады. Мұндай пікірлерге ресми дәлелдер жоқ және қазіргі таңда олар сынға алынуда. Мадам де Ментеньон католик болып дүниеге келген, бірақ ол қатал кальвинист болған Агриппа д'Обиньенің немере қызы еді. Протестанттар мадам де Ментеньонды өзгертуге тырысты, ал ол протестанттарды қорғаған сайын, оның отбасылық дініне қайта оралғанына күдік туды. Осылайша, оның жағдайы қиын болды, бұл оның қуғын-сүргінді жақтағаны туралы қате түсініктерге әкелді. Нант жарлығының күштен шығарылуы Францияны сол кездегі Еуропаның барлық елдерімен (Трансильвания княздығы мен Польша-Литва одағынан басқа), тек мемлекеттік дінге заңды түрде төзімділік танытқан елдермен қатарластырды. Франциядағы діни төзімділік тәжірибесі осы уақытқа дейін аяқталды.
By the Edict of Fontainebleau, Louis XIV revoked the Edict of Nantes and ordered the destruction of Huguenot churches as well as the closing of Protestant schools. The edict made official the policy of persecution that was already enforced since the dragonnades that he had created in 1681 to intimidate Huguenots into converting to Catholicism. As a result of the officially sanctioned persecution by the dragoons, who were billeted upon prominent Huguenots, many Protestants, estimates ranging from 210,000 to 900,000, left France over the next two decades. They sought asylum in the United Provinces, Sweden, Switzerland, Brandenburg Prussia, Denmark, Scotland, England, Protestant states of the Holy Roman Empire, the Cape Colony in Africa and North America. On 17 January 1686, Louis XIV claimed that out of a Huguenot population of 800,000 to 900,000, only 1,000 to 1,500 had remained in France. It has long been said that a strong advocate for persecution of the Protestants was Louis XIV's pious second wife, Madame de Maintenon, who was thought to have urged Louis to revoke Henry IV's edict. There is no formal proof of that, and such views have now been challenged. Madame de Maintenon was by birth a Catholic but was also the grand daughter of Agrippa d'Aubigné, an unrelenting Calvinist. Protestants tried to turn Madame de Maintenon and any time she took the defence of Protestants, she was suspected of relapsing into her family faith. Thus, her position was thin, which wrongly led people to believe that she advocated persecutions. The revocation of the Edict of Nantes brought France into line with virtually every other European country of the period (with the exception of the Principality of Transylvania and the Polish–Lithuanian Commonwealth), which legally tolerated only the majority state religion. The French experiment of religious tolerance in Europe was effectively ended for the time being.
Әсерлер
Көптеген тарихшылар Фонтенбло жарлығын 1492 жылы Испаниядан яһудилерді қуғынға салуға бұйрық берген Альгамбра жарлығымен және 1609-1614 жылдары морискілерді қуғынға салумен салыстырады. Үшеуі де діни төзімсіздіктің күрт өрбуі ретінде, бұрынғы салыстырмалы төзімділік кезеңдерін аяқтағандықтан, және олардың әлеуметтік және экономикалық салдары тұрғысынан ұқсас. Шын мәнінде, бұл жарлық Францияның білікті кадрлардың қоршауға түсуіне, өйткені ол көптеген шеберлерді, соның ішінде маңызды дизайнер Даниэль Мароны жоғалтты. Францияны тастап кеткен гугеноттар өздерімен бірге маңызды технологиялар мен стильдер туралы білімді алып кетті, бұл жібек, көпір шыны, күміс өңдеу, сағат жасау және жиһаз жасау салаларының сапасына елеулі әсер етті, олар қоныстанған аймақтарда. 1685 жылдың қазан айының соңында Потсдам жарлығын шығарған Пруссия герцогы және Бранденбург курфюрсі Фредерик Вильгельм сияқты кейбір билеушілер протестанттарды өз елдерінде пана табуға шақырды. Сол сияқты, 1720 жылы Данияның Фредерик IV француз гугеноттарын Данияға пана табуға шақырды, олар осы шақыруды қабылдап, Фредериция және басқа да жерлерде қоныстанды.
The Edict of Fontainebleau is compared by many historians with the 1492 Alhambra Decree ordering the Expulsion of the Jews from Spain and the Expulsion of the Moriscos in 1609 to 1614. All three are similar both as outbursts of religious intolerance ending periods of relative tolerance and in their social and economic effects. In practice, the revocation caused France to suffer a kind of early brain drain, as it lost many skilled craftsmen, including key designers such as Daniel Marot. Upon leaving France, Huguenots took with them knowledge of important techniques and styles, which had a significant effect on the quality of the silk, plate glass, silversmithing, watchmaking and cabinet making industries of those regions to which they relocated. Some rulers, such as Frederick Wilhelm, Duke of Prussia and Elector of Brandenburg, who issued the Edict of Potsdam in late October 1685, encouraged the Protestants to seek refuge in their nations. Similarly, in 1720 Frederick IV of Denmark invited the French Huguenots to seek refuge in Denmark, which they accepted, settling in Fredericia and other locations.
Жою
Іс жүзінде, протестанттарға тыйым салған қатаң саясатқа янсендіктер қарсылық танытты және XV Людовик тұсында, әсіресе жоғары таптардың жасырын мүшелері арасында бұл саясат жеңілдетілді. "Жүз жыл өткен соң, протестанттарға қайтадан төзімділік көрсетілгенде, олардың көптегені саудада да, саяси тұрғыдан да өркендегенін көрді. Бұл олардың католик ирландтардан гөрі жақсы жағдайға ие болғанын көрсетеді", - деген қорытындыға келді Р. Р. Палмер. Сонымен қатар, 1789 мен 1815 жылдар аралығында француз революциялық әскерлері Еуропаның басқа елдерін басып алғанда, олар қуғынға ұшыраған немесе құқықтары шектелген діни қауымдарды (кейбір елдерде рим-католиктерді, енді бірінде протестанттарды және көбінесе еврейлерді) азат ету саясатын тұрақты түрде ұстанды.
In practice, the stringency of policies outlawing Protestants was opposed by the Jansenists and was relaxed during the reign of Louis XV, especially among discreet members of the upper classes. "The fact that a hundred years later, when Protestants were again tolerated, many of them were found to be both commercially prosperous and politically loyal indicates that they fared far better than the Catholic Irish", R. R. Palmer concluded. Moreover, when French revolutionary armies invaded other European countries between 1789 and 1815, they followed a consistent policy of emancipating persecuted or circumscribed religious communities (Roman Catholic in some countries, Protestant in others and Jewish in most).
Кешірім сұрау
1985 жылдың қазан айында Фонтенбло жарлығының үш жүз жылдығына орай Франция президенті Франсуа Миттеран әлемдегі гугеноттар ұрпақтарынан ресми түрде кешірім сұрады.
In October 1985, in the tricentenary of the Edict of Fontainebleau, French President François Mitterrand issued a public apology to the descendants of Huguenots around the world.