Кіріспе

Ежелгі грек монетасының бірлігі – Обол (ὀβολός, obolos, сондай-ақ ὀβελός (obelós), ὀβελλός (obellós), ὀδελός (odelós); әдеби мағынасында "шеге", "металл тігізгіш"; obolus) – ежелгі грек ақшасының және салмақ өлшемінің бір түрі.

Ақшалай валюта

Обол ерте заманнан бері қолданылып келген. Плутархтың айтуынша, бастапқыда салмағымен саудаға шығарылған мыс немесе қоладан жасалған ұштар болған, ал алты обол бір драхманы немесе қолға сыятын мөлшерді құраған, себебі қол осы мөлшерді ғана ұстай алатын. Понттық Гераклид (шамамен б.з.д. 310 ж. қайтыс болған) Херайондағы оболдарды атап көрсеткен, сондай-ақ оболос атауының (монетаның атауы) обелос сөзінен ("ұшқыш, тікенек, қада") шыққан этимологиясын келтіреді. Сол сияқты, тарихшы Эфор өзінің "Тұрмыстық заттар туралы" (б.з.д. 4 ғ. ортасы) жоғалған еңбегінде Херайондағы оболдарды айтқан делінеді. Аргостағы қазба жұмыстары кезінде б.з.д. 800 жылдан бұрынғы бірнеше ондаған осы ерте оболдар табылды; қазір олар Афинадағы Нумизматикалық мұражайда қойылған. Қазіргі археологтар темір ұштарды "тауар ақшасы" деп сипаттайды, себебі қазылған қорлар Геометриялық кезеңнің соңында олар алты ұштан тұратын шоқтармен (драхма) айырбасталғанын көрсетеді; металлургиялық талдаулар көрсеткендей, олар заттар жасау үшін қолданылмаған, бірақ көбінесе белгілі бір ақша ретінде пайдаланылған. Плутарх спарталықтарда төрт мыстан жасалған темір обол болғанын айтады. Олар байлыққа ұмтылуды шектеу үшін тиімсіз және қолайсыз темір таяқшаларды монеталардың орнына қолданған. Классикалық Афинада оболдар күміс монета ретінде саудаға шығарылған. Алты обол бір драхманы құрады. Сондай-ақ, екі оболдан ("диобол") және үш оболдан ("триобол") тұратын монеталар да болған. Б.з.д. 5 ғасырға қарай, оболдың түрлері бір жарым ("тригемиобол") обол және жарты обол ("гемиобол") монеталарын қамтуға дейін кеңейді. Б.з.д. 4 ғасырда кейбір оболдар бір сегізден бір бөлігін құрады, бұл бір мыс монетаға тең болды. Әрбір обол сегіз "мысқа" (χαλκοί, khalkoí) бөлінетін. Кейбір қалаларда обол он екі мысқа бөлінген. Осы дәуірде бір оболмен кантарос пен шоу ішімдік сатып алуға болады. Үш обол - бәделердің стандартты бағасы. Б.з.д. 4 ғасырда қоладан жасалған оболдар алғаш рет соғылды, олар әдетте күмістен гөрі қоланың құны төмен болғандықтан, көбірек мөлшерде болды, сондықтан эквивалентті монетаны жасау үшін үлкен мөлшер қажет болды. Бұл үлкен өлшем қола монеталарды өте танымал етті, өйткені олардың кішкентай күміс монеталарына қарағанда жоғалту оңай болды. Оболдар өндірілген аймаққа байланысты оларға әртүрлі суреттер түсірілген. Афиналық оболдардың бір жағында әдетте Афинаның бейнесі, ал екінші жағында - сұлуқұс бейнесі болған. Грекияның басқа аймақтарында әртүрлі суреттер болған, бірақ афиналық сурет археологтар бүгін тапқан көптеген оболдарда кездесетін болғандықтан, олардың дизайны кең таралған. Диоболдар мен триоболдар стандартты оболдардан сұлуқұстың суретіне енгізілген шағын өзгерістер арқылы ерекшеленді, құстың бағыты мен қанаттарының орналасуы оңай анықталатын валюта үшін өзгертілді.

Салмағы

Обол немесе оболус – грек, рим және аптекашылардың салмағын өлшеу бірлігі болған. Ежелгі Грецияда ол әдетте 1 драхманың 1/6 бөлігіне тең есептелген (). Рим билігі тұсында 1/48 римдік унция немесе шамамен деп анықталды. Аптекарьдық жүйеде де обол немесе оболус 1/48 унция немесе 1/2 скрупуль ретінде қарастырылған. Грек оболының стандартты салмағы 0,72 грамм болғанымен, валюта жасауға жұмсалған күмістің мөлшері аймаққа қарай өзгерген. Афинадағы оболдар көбінесе 0,72 грамм стандартына жақын болса, ал Коринфте 0,42 граммдық оболдар болғаны туралы мәліметтер бар.