Кіріспе
Қытайда буддалық рәсімдерде қолданылатын ағаштан жасалған соққы аспап. Ағаш балық, сондай-ақ қытай ғибадатханасының блогы, ағаш қоңырау немесе мую деп аталады. Бұл Шығыс Азияда пайда болған ағаш блогының бір түрі, оны Махаяна буддизмінің дәстүрінде монахтар мен қарапайым жандар қолданады. Олар Қытай, Корея, Жапония, Вьетнам және басқа да Азия елдеріндегі буддалық рәсімдерде қолданылады. Оларды қытай блогы, корей блогы деп те атайды, сирек жағдайда – бас сүйегі деп те атай беруі мүмкін. Ағаш балықтар көбінесе сутраларды, мантраларды немесе басқа буддалық мәтіндерді оқумен байланысты рәсімдерде қолданылады. Чан буддизмінде ағаш балықтар ән айту кезінде ырғақты сақтауға көмектеседі. Таза Жер буддизмінде олар Амитабханың атын жатқа айту кезінде қолданылады. Ағаш балықтар түрлі өлшемдерде және пішіндерде болады, қарапайым жандар үшін жеке күнделікті практикаға немесе ғибадатханаларда қолдануға арналған түрлері бар. Ағаш балықтар көбінесе (қытай ғибадатханаларында) құрбандық тақтасының сол жағына, оның металл соққы аспабы – қоңырау ыдысының қасына қойылады. Ағаш балықтар көбінесе кішкентай кестеленген төсенішке сүйенеді, бұл олардың қатты үстел немесе еденде соққылап дыбыс шығаруын болдырмау үшін, сондай-ақ аспапқа зақым келтірмеу үшін жасалады.
A wooden fish, also known as a Chinese temple block, wooden bell, or muyu, is a type of woodblock that originated from East Asia that is used by monks and lay people in the Mahayana tradition of Buddhism. They are used in Buddhist ceremonies in China, Korea, Japan, Vietnam and other Asian countries. They may be referred to as a Chinese block, Korean block or, rarely, as a skull. Wooden fish often used in rituals usually involving the recitation of sutras, mantras, or other Buddhist texts. In Chan Buddhism, the wooden fish serve to maintain rhythm during chanting. In Pure Land Buddhism, they are used when chanting the name of Amitabha. Wooden fish come in many sizes and shapes, ranging from , for laity use or sole daily practice, or to for usage in temples. Wooden fish are often (in Chinese temples) placed on the left of the altar, alongside a bell bowl, its metal percussion counterpart. Wooden fish often rest on a small embroidered cushion to prevent unpleasant knocking sounds caused from the fish lying on the surface of a hard table or ground, as well as to avoid damage to the instrument.
Мифтік шығу тегі
Оның пайда болуымен байланысты көптеген әңгімелер бар. Буддизмдегі бір аңыз бойынша, бір монах сутраларды алу үшін Үндістанға сапар шегеді, бірақ жолында кең, су тасқан өзен тосқауыл болды. Адам болғанда жасаған қылмысын өтеу үшін балық монахты өзеннен алып өтуді ұсынды. Оның жалғыз тілегі – монах сутраларды алу жолында Буддадан балыққа бодисаттва болу жолын көрсетуін сұрауы еді. Монах балықтың тілегіне келісіп, ізденісін жалғастырды. 17 жылдан кейін Қытайға оралғанда, ол тағы да су тасқан өзенге тап болды. Балық монахтан Буддаға осы тілегін айтқан-айтпағанын сұрады, бірақ монах ұмытып кеткенін мойындады. Ашуланған балық оны өзенге лақтырып жіберді. Жанынан өткен балықшы батып бара жатқан монахты құтқарып алды, бірақ барлық сутралар өзенге кетіп қалды. Балыққа ашуланған монах ағаштан балық басын жасап, оны ағаш балғамен ұрып-соқты. Ол таң қалды, себебі әр ұрған сайын ағаш балықтан қытай таңбасының дыбысы естілді. Ол осыған қатты қуанды және ағаш балықты үнемі ұрып-соғуды әдетке айналдырды. Бірнеше жылдан кейін монах су тасқынында жоғалған сутраларын ағаш балықтың аузынан қайтарып алды.
Дәстүрлі нұсқалары
Бұрын ағаштан жасалған балықтардың алғашқы түрі – айдаһар балықтарының гибридті түрі болған. Бұл бейнелер ғибадатхананың үлкен қоңырауы мен барабанмен бірге будда монастырларының алдында ілінген. Әр түрлі міндеттерді орындау кезінде (мысалы, тамақтану, дәріс беру немесе шаруа жұмыстарын атқару) монах пен жетекші бұл аспапты барлық монахтарды өз жұмыстарына шақыру үшін пайдаланған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл – алғашқы ағаш балық, ол біртіндеп қазіргі буддистер қолданатын дөңгелек ағаш балыққа айналды. Аспаптың үстіне балық қабықтары бейнеленген, ал тұтқасында (бірлікті символдайтын) екі балық басы маржанды құшақтаған өрнекпен ойылған, сондықтан да осы себептен аспап ағаш балық деп аталады. Буддизмде ешқашан ұйықтамайтын балық ояулықты бейнелейді. Сондықтан, бұл монахтарға мәтіндерді оқу қажет болған кезде, олардың сүрелеріне назар аударуын еске салады, ал дыбыс – сергек назарды білдіреді. Сонымен қатар, ол байлық пен молшылықты да символдайды. Қорымға қатысу кезінде, процессия ағаш балықтың үнімен бірге, біркелкі және баяу ырғақта қозғалады. Басқа мақсаттарына жаңбыр шақыру дұғалары жатады. Конфуцийшілдікте ағаш балықты ғибадатханадағы рәсімдердің белгілі бір кезеңдерін көрсету үшін белгілі бір интервалмен соғады. Буддизмде Будданың есімін жатқа айту кезінде осы аспапты соғады. Кореялық буддизмде ағаш балық кеңінен қолданылады. Корея тілінде ағаш балықтың түрлерін ажырату үшін екі бөлек сөз қолданылады: моктак (hangeul: 목탁; hanja: 木鐸) – кішкентай, қолмен ұсталатын нұсқаны, ал могео (hangeul: 목어; hanja: 木魚) – балық немесе айдаһарға ұқсайтын, іші қуыс болатын толық өлшемді аспапты білдіреді. Моктак (ағаш балықтың) кішкентай нұсқасы әшекейлермен немесе оларсыз болуы мүмкін және көбінесе сопақ пішіндес келеді. Ол портативті пайдалану үшін ыңғайлы тұтқаға ие. Могео әдетте төбеден ілініп, қуыс бөлігінен екі таяқпен соғылып ойнатылады. Жапонияда ағаш балықты мокугё (kanji: 木魚; hiragana: もくぎょ) деп атайды, ал будда ғибадатханаларында табылған кейбір үлкен үлгілерінің салмағы 300 кг-нан асады. Вьетнам тілінде ағаш балықты mõ (chữ Nôm: 楳) деп, ал маньчжур тілінде toksitu (ᡨᠣᡴᠰᡳᡨᡠ) деп атайды.
Қазіргі заманғы түрлері
Көбінесе қолданылатындары – дөңгелек пішінді және көбінесе ағаштан жасалған дәстүрлі аспаптар. Дегенмен, қазір композиттік пластик сияқты басқа материалдар да қолданылады. Барлық аспаптар ішкі қуысқа ие, сыртындағы тік қырлары соққанда қуыс дыбыс беруге мүмкіндік береді. Ағаш балықтардың дыбысы олардың мөлшеріне, материалына және ішкі қуысының көлеміне байланысты әртүрлі болады. Балықты соғу үшін қолданылатын соққыш ұшы көбінесе резеңкемен қапталған, бұл соққанда жұмсақ, бірақ анық дыбыс шығаруға мүмкіндік береді. Ғибадатхана блогы – бұл аспаптың қарапайым түрі.