Кіріспе

Британдық төрт қозғалтқышты, орта қашықтықтағы турбовинттік ұшақ, 1948 жыл.

Vickers Viscount – Vickers Armstrongs компаниясы алғаш рет 1948 жылы ұшырған британдық орта қашықтықтағы турбовинттік ұшақ. Brabazon комитетінің талаптары бойынша жобаланған, ол 1953 жылы пайдалануға берілді және турбовинттік қозғалтқышта жұмыс істейтін алғашқы ұшақ болды. «Виконт» жолаушыларға кабина жағдайларымен жақсы әсер етті, оның ішінде кабинаны қысыммен ұстау, діріл мен шудың азаюы және панорамалық терезелер болды. Ол соғыстан кейінгі алғашқы көлік ұшақтарының ең табысты және пайдалысы болды; 445 «Виконт» ұшағы түрлі халықаралық клиенттерге, соның ішінде Солтүстік Америкаға сатылды.

Шығу тегі

Висконт 1943 жылы Брабазон комитеті ұсынған соғыстан кейінгі, шағын, орта қашықтықтағы, герметикалық қысыммен ұшатын ұшақтың II типіне жауап ретінде жасалды. Ол 24 жолаушыны 1750 мильге (2816 км) дейін, сағатына 200 миль (320 км/сағ) жылдамдықпен тасымалдауға арналған. Комитет пен Vickers компаниясының бас дизайнері Рекс Пирсон арасындағы талқылаулар барысында Vickers турбовинттік қуатты қолдауды ұсынды. Комитет мұғажыл болды және техникалық талаптарды екі типке бөлді: поршеньді қуатты IIA типі, нәтижесінде Airspeed Ambassador пайда болды, ал турбовинттік қуатты IIB типі Vickers компаниясына 1945 жылдың сәуірінде дамытуға тапсырылды. British European Airways (BEA) жобалауға қатысып, ұшақтың 32 жолаушыны тасымалдауын сұрады, бірақ қалған бөлігінде ұқсас күйінде қалды. 1945 жылдың маусымында жасалған алғашқы жоба төрт турбовинттік қозғалтқышы және 24 орындық Viking ұшағына негізделген, VC 2 немесе 453 типі деп аталды. Кейіннен, еден астындағы жүк кеңістігін арттыру үшін қос дөңгелек фюзеляж жасау ұсынылды. Герметикалық қысымды қамтамасыз ету туралы шешім қос дөңгелек және эллипстік фюзеляж жобаларынан бас тартуға әкелді. Басқа қозғалтқыштар да қарастырылды, соның ішінде үкімет екі прототип үшін белгілеген Armstrong Siddeley Mamba. Mamba қозғалтқышын таңдау салмақты арттырды, бірақ Vickers қозғалтқыш қондырғысының Mamba немесе Dart екеуіне де сәйкес келетініне көз жеткізді. Dart үлгісі жақсы дамығанмен, 1947 жылдың тамызында үкімет екінші прототипті Dart қозғалтқышымен жабдықтауды сұрады. Darts қозғалтқыштарын Mamba-мен алмастыру жұмыстары жүргізілді, бірақ прототиптер дайын болған кезде бұл жобадан бас тартылды. 1948 жылы Пирсон қайтыс болғаннан кейін Джордж Эдвардс (кейіннен сэр Джордж Эдвардс) бас дизайнер болып тағайындалды және Viscount жобасының барлық техникалық бақылауын өз мойнына алды.

Үлгілер

630 типті прототип, G AHRF тіркелме нөмірімен 1948 жылғы 16 шілдеде Вислидегі шөп алаңынан алғашқы ұшуын жасады. Ұшқышы – Викерстің бас сынақ ұшқышы Джозеф "Матт" Саммерс. Дизайн 275 миль/сағ (443 км/сағ) жылдамдықпен тым кішкентай және баяу деп есептелді, бұл жолаушыға шаққандағы пайдалану шығындарын тұрақты рейстер үшін тым жоғары етті. BEA 1947 жылы 20 поршеньді қозғалтқышты Airspeed Ambassadors ұшақтарына тапсырыс берген еді. Ұлыбританияның авиация индустриясы туралы сөйлеген Дункан Берн: «Егер BEA Висконтты толық қолдағанда, кішірек үлгі өндіріске түскен болар еді. Шын мәнінде, BEA-ның 630 типке деген ынтасының жетіспеуі Висконттың табысқа жетуіне мүмкіндік берді» деді. Бірақ алғашқы ұшу сынақтары турбовинттің артықшылықтарын көрсетті, нәтижесінде 1949 жылдың ақпанында Министрлік күштірек қозғалтқыштармен жабдықталған, ұзартылған нұсқасы – 700 типтің прототипіне тапсырыс берді. Ал, 630 типтің алғашқы прототипіне 1949 жылғы 15 қыркүйекте шектеулі, ал 1950 жылғы 27 шілдеде толыққанды әуеге лайықтылық туралы сертификат берілді. Бұл ұшақты 29 шілдеде ұшқыштар мен жер экипажының жаңа ұшақпен танысуы үшін BEA-мен сынақ рейсіне жіберуге мүмкіндік берді. 1950 жылғы 23 тамызға дейін Лондон мен Париж, Лондон мен Эдинбург арасында жоспарланған рейстер орындалды. 1950 жылғы 29 шілдеде 14 жолаушысы бар Нортхолттан Париж Ле Бурже әуежайына жасалған рейс – турбиналық қозғалтқышпен жұмыс істейтін ұшақтың алғашқы жоспарланған рейсі болды. Висконттың екінші прототипі, 663 типті сынақ ұшағы, екі Rolls Royce Tay турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталған және алғаш рет 1950 жылғы 15 наурызда Вислиде RAF белгілерімен (сериялық нөмірі VX217) ұшты. Ол қыркүйек айында Фарнборо SBAC көрмесінде көрсетілді, содан кейін Valiant бомбалаушы ұшағының басқару жүйесін жетілдіруде пайдаланылды. Дизайнерлер қайтадан сызу тақтасына оралып, 48 жолаушыға (кейбір конфигурацияларда 53-ке дейін) арналған, сағатына 308 миль (496 км/сағ) жылдамдықпен ұшатын үлкен 700 типті ұшақты жасады. Жаңа G AMAV прототипі алғаш рет 1950 жылғы 28 тамызда Бруклендстен ұшып, бірнеше жыл бойы типтің дамуына арналған ұшақ ретінде қызмет етті. 1950 жылдың тамыз айының соңында BEA 20 ұшаққа тапсырыс берді, ал келесі жылы Air France, Aer Lingus және Misrair сияқты компаниялардан қосымша тапсырыстар түсті. 1953 жылы Висконттың негізгі құны 235 000 фунт стерлинг деп белгіленді.

Орындалу және өзгерістер

Бір репортер 1953 жылы Air France Viscount ұшағымен саяхаттағаннан кейін былай деп жазды: "Шу деңгейі поршеньді қозғалтқыштардан төмен болды. Дөңгелектердің кедір-бүдыр қозғалысынан құтылу – нағыз жеңілдік. Турбовинт – тамаша қашықтықтағы ұшақ және көрермендерді қуантады. Поршеньді қозғалтқыштың дірілдеуі, құбылуы мен сықырлауының орнына төменгі, тұрақты шу мен тегіс ұшу сезімі, әзірге ұшуға көңілсіз жолаушыға сенімділік сыйлайды". Viscount кабинасының терезелері үлкен эллипс пішіндес, өлшемдері 38,1 х 66 см. Viscount ұшағының пайдалану шығындары көптеген бәсекелес ұшақтардан төмен болды. Барлық Viscount ұшақтары Rolls Royce Dart турбовинтімен жабдықталды. Алғашқы 800 а.к., содан кейін 1000 а.к. және одан да жоғары қуаттылыққа ие болған Rolls Royce Dart қозғалтқышы, танымалдылығы мен Viscount және кейінірек шыққан бірнеше ұшақтарда қолданылуының арқасында кеңінен жетілдірілді. Маңызды модельдердің бірі – Dart 506 қозғалтқышы, ол бұрынғы модельдерге қарағанда отынды тиімдірек пайдаланды, соның арқасында әуе компаниялары Viscount ұшақтарымен ұзақ маршруттарға ұшып, көбірек жүк тасымалдай алды. Қозғалтқыштардың қуаты артқан сайын Vickers компаниясы Viscount ұшағының конструкциясын жетілдіруді жалғастырды. Жаңа модельдер көбірек жолаушыларды тасымалдай алды және жүк көтеру шектеулері азайды. Viscount ұшағының үш негізгі түрі жасалды. Бірінші өндіріс түрі – R. Da.3 Dart 505 және кейіннен R. Da.3 Dart 506 қозғалтқыштарымен жабдықталған 700-ші модель. Оның бір тармағы – R. D. a Dart 510 қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін 700D моделі. Екінші модель – 800-ші модель, ол 700-ші модельге қарағанда ұшу қашықтығы жақын және жолаушылар сыйымдылығы жоғары болды. Фюзеляж 1 метрге дейін ұзартылды, ал артқы қысымды қалқан 2 метрге жылжытылды, бұл көбірек жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік берді. 800-ші модельдер (806-шы модельді қоспағанда) Dart 510 қозғалтқышымен жабдықталды. Viscount ұшағының үшінші түрі – 810-шы модель. Ол 800-шы модельмен бірдей өлшемде болды, бірақ R. Da. 7/1 Mk 225 немесе Mk 530 Dart қозғалтқыштарымен жабдықталды. Қуаты жоғары болғандықтан, 810-шы модель 800-шы модельге қарағанда жылдамырақ және ұзақ қашықтыққа ұша алатын болды. 740, 850 және 870 Viscount модельдері жобасы қағаз бетінде қалды. Viscount ұшағының жақсы көрсеткіштері мен клиенттер арасындағы танымалдылығы Vickers компаниясын Viscount ұшағының кеңейтілген және жаңа қозғалтқыштары бар нұсқасын жеке қаржыландырып, дамытуға итермеледі, кейіннен ол Vickers Vanguard деп аталды. BEA компаниясы осы модельді өндіріске енгізгеннен кейін, British Eagle сияқты бірнеше тәуелсіз чартерлік операторлар Viscount ұшағын өз парктеріне тез қосты. 1960 жылдары Viscount Шотландиядағы ішкі әуе қатынасының негізгі ұшағы болды. Viscount ұшағының пайдалану барысында оның бәсекелестерінен айтарлықтай артықшылықтары байқалды, нәтижесінде тапсырыстар тез өсті. 1952 жылдың қарашасына дейін тек 42 ұшаққа тапсырыс берілді, ал 1953 жылдың соңына қарай тапсырыс саны 90-ға, ал келесі жылдың соңына қарай 160-қа жетті. Vickers компаниясы жаңа тапсырыстарға тез жауап бере алды, себебі ол мұндай тапсырыстардың пайда болатынына сенімді болды және компанияның өз тәуекелімен жоғары өндіріс деңгейін қамтамасыз ету туралы шешім ерте қабылданды. 1957 жылы Vickers өндіріс желісі үш күнде бір Viscount ұшағын шығарып отырды. 1953 жылдың қазан айында Viscount 700 прототипі G AMAV Лондоннан Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласына дейінгі 19 903 км әуе жарысының көлік бөлімінде ең жылдам уақытты (40 сағат 41 минут) көрсетті. Ұшақ жарыс барысында сағатына 520 км жылдамдықпен ұшты, финиш сызығын ең жақын бәсекелесінен тоғыз сағат бұрын өтті, ол KLM әуе компаниясының Douglas DC 6A ұшағы болды, бірақ соңғысы есептеу бойынша жеңіске жетті. Жолда қосымша отын резервуарларымен жабдықталған ол Кокос (Килинг) аралдарынан Мельбурнның Эссендон әуежайына дейін 10 сағат 16 минутта (343,8 км/сағ) тоқтамай 5680 км ұшты. Trans Australia Airlines (TAA) компаниясы 1954 жылы өзінің алғашқы Viscount ұшағын алды, және ұшақ тез арада табысты болды, бұл қосымша тапсырыстарға әкелді. Viscount TAA үшін баға жетпес ұшақ болды, авиация авторы Джон Ганн "TAA өзінің турбовинтті Viscountтарымен Австралияның магистральдық бағыттарында үстемдікке қол жеткізді" деп мәлімдеді. TAA оннан астам Viscount ұшағын сатып алды, кейіннен Fokker F27 Friendship сияқты турбовинтті ұшақтарды сатып алды, ал кейін жолаушылар сұранысы Viscount ұшақтарының сыйымдылығынан асып кеткендіктен реактивті ұшақтарға көшті. Viscount Ansett компаниясына TAA-ға қарағанда жылдам және сапалы қызмет көрсетуді алғаш рет ұсынды. Екі әуе компаниясы саясаты 1952 жылы Бесінші Мензис министрлігімен ресми түрде құрылды. Бұл саясат Ansett 1957 жылы құлдыраған Australian National Airways сатып алған кезде жүзеге асырылды, нәтижесінде ол TAA-ның жалғыз бәсекелесі болды. Екі әуе компаниясының бірдей жабдықтарға ие болуы туралы талап айтылмады. Солтүстік Америкадағы алғашқы турбовинтті ұшақтарды пайдаланған әуе компаниясы Trans Canada Air Lines (TCA) болды, оның шағын паркі 700-ші модельдерден тұрды. Бастапқыда TCA турбовинт қозғалтқыштары жаңа технология болғандықтан Viscount ұшағына күдікпен қарады, және поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған Convair CV 240 ұшағын сатып алуға басымдық берді, бірақ пилоттардың Viscount ұшағына жасаған мақтаулары және Vickers компаниясының TCA ұшақтың конструкциясына қажетті өзгерістерді енгізуге уәде бергені TCA компаниясын оның орнына Viscount ұшағын сатып алуға көндірді. 6 желтоқсан 1954 жылы алғашқы Viscount Канадаға үлкен медиа оқиғасымен жеткізілді, онда импровизацияланған әуе көрсетілімі де болды. TCA осы модельдің өте табысты операторы болды, қосымша Viscount ұшақтарына бірнеше тапсырыстар берді. 1958 жылға қарай TCA паркінде 51 Viscount ұшағы болды. Авиация авторы Питер Пиготт кейін былай деп жазды: "TCA және Vickers үшін Viscount – жақсы жарнамалық науқан болды. Жолаушылар тыныш ұшу мен панорамалық терезелерді ұнатып, басқа ешқандай канадтық әуе компаниясы турбовинтті ұшақтарды пайдаланбады, ал ешқандай британдық ұшақ американдық әуе компанияларынан осы көлемде сатып алынбады". TCA Viscount ұшағын екі онжылдық бойы пайдаланды, содан кейін Air Canada (TCA аты ағылшын және француз тілдерінде қолданылатын атаумен өзгертілді) 1974 жылы Viscount қызметін тоқтатты. Оның орнына McDonnell Douglas DC 9 ұшағы келді. US Capital Airlines Type 700 Viscount ұшағының маңызды операторы болды, Capital Airline's Viscounts-тарына ауа райы радары мен кіріктірілген баспалдақ қосылды. Continental Airlines және Northeast Airlines да американдық Viscount операторлары болды. 1958 жылғы Куба сайлаулары кезінде Cubana Viscount ұшағы 26 шілде қозғалысымен байланысты қарулы адамдар тарапынан қашқырылды, ұшақ теңізге құлап, 20 жолаушының 17-сі қаза болды деген хабар тарады. АҚШ үкіметі 1962 жылы Кубаға эмбарго салғаннан кейін Cubana барлық Viscount ұшақтарын сатуға шешім қабылдады. Олар советтік турбовинтті ұшақтармен ауыстырылды. South African Airways (SAA) Viscount ұшағының тағы бір ірі операторы болды, 1959 жылдың қаңтарына қарай ол SAA-ның барлық ішкі бағыттарында пайдаланылды. 1961 жылы SAA паркінде жеті Viscount ұшағы болды, ал келесі жылы Кубадан қосымша ұшақ сатып алды. South Africa Airways Кубадан бірнеше Viscount ұшағын сатып алуды жоспарлаған, соның ішінде екі Lockheed Constellations ұшағымен айырбастау туралы келісімдер ұсынылған, бірақ бұл орындалмады. 1965 жылы SAA Boeing 727 ұшақтарын ала бастады, ол Viscount ұшағының реактивті ұшақпен ауыстырылуы үшін барынша дайындалған еді. Central African Airways (CAA) Vickers компаниясының тұрақты тұтынушысы болды, ол өзінің Vickers Vikings паркін пайдаланып жүрген кезде 1956 жылдың 25 сәуірінде алғашқы Viscount ұшағын алды. Viscount ұшағының енгізілуімен бірге Салисберидегі ірі әуежай ашылды, және Viscount Йоханнесбург (Оңтүстік Африка), Салисбери (қазіргі Зимбабве) және Лондон (Англия) қалалары арасындағы бағыттың негізгі ұшағы болды. CAA Viking паркін толығымен ауыстыруға және кейде басқа операторларға жалға беруге жететін жеткілікті Viscount ұшақтарына ие болды. CAA 1965 жылға дейін Viscount ұшақтарын сатып алуын жалғастырды, содан кейін British Aircraft Corporation's BAC 1 11 реактивті ұшағын Viscount ұшағының ұзақ мерзімді ізбасары ретінде сатып алуға ниеттенді. BEA және оның мемлекеттендірілген ұстазы British Airways (BA) Viscount ұшағын Ұлыбританияның ішкі бағыттарында белсенді пайдаланды. 1996 жылдың 18 сәуірінде British World Airlines Viscount ұшағының соңғы рейсі жасалды...