Жасыл кесірткелер: Жаңа Зеландияның эндемиктер геносы

Кіріспе

Naultinus – Жаңа Зеландияға ендемик геккондардың туысы. Ерекше түсқанатының арқасында Naultinus туысына жататын түрлер көбінесе жасыл геккон деп аталады. Бұл туыста сипатталған тоғыз түр бар. Туыстағы түрлердің барлығын әлемдегі екі мыңнан астам геккон түрлерінен ерекшелендіретін бірқатар қасиеттері бар, олар көбінесе қоңыр түсті, жұмыртқа туатын, қысқа ғұмырлы және түнгі өмір салтын ұстанады. Ал Naultinus жасыл (Оңтүстік аралдың екі түріндегі аталықтарында жыныстық диморфизм байқалатын жағдайларды қоспағанда), жұмыртқамен тірі туады, 30 жылға дейін немесе одан да ұзақ өмір сүреді және қатаң күнделікті өмір салтын ұстанады. Жаңа Зеландияда қоңыржай, теңіздік климат орналасқан, ал таралуы бойынша Naultinus – әлемдегі ең оңтүстік геккон туыстарының бірі. Кейбір түрлері Оңтүстік аралдағы тіршілік орталарында қыста тұрақты қар жауады. Бұл туысқа жататын жануарлар төмен температура мен қолайсыз ауа райының осы кезеңдеріне бейімделу үшін бірнеше физиологиялық және мінез-құлқылық қабілеттерге ие. Тарихи тұрғыдан кең таралған және елдің барлық аймақтарындағы туған ормандарда көптеп кездесетін бұл туыстағы барлық түрлер қазіргі таңда қорғауға алынған. Naultinus-тың барлық тоғыз түрі табиғатта азайып барады және оларды табу бұрынғыдан әлдеқайда қиын; түрлердің әртүрлі популяциялары жоғары деңгейде фрагменттенген және жойылуға жақын, ал туыстағы басқалары жойылып кеткен. Бірегей қасиеттері мен ерекше генетикалық профилі бар белгілі бір түрлердің толық популяциялары соңғы 20 жылда жоғалып кетті. Бұл апатты құлдыраудың негізгі себептері – инвазивті сүтқоректілер мен құстардың жыртқыштығы, тіршілік ортасының жойылуы және заңсыз жануар саудасы үшін браконьерлік. Веспид араларының жыртқыштығы да мүмкін себептердің бірі деп саналады. Жаңа Зеландияның қорғалатын түрлерін ұстаған браконьерлерге қатысты жаза мерзімін ұзарту арқылы құқықтық қорғау шаралары күшейтілді және түрлі түрлерді зиянкестерден таза аралдарға көшіру жұмыстары жүргізілді, бірақ бұл жануарларды құтқару міндеті әлі де қиын болып қала береді. Бұл жануарлардың мінез-құлқы мен көзге түспейтін табиғаты олардың сақталуын басқаруға да қиындық туғызады. Жалпы алғанда, бұл туыс "зерттеуге өте мұқтаж, әсіресе олардың байқалатын құлдырауына себеп болатын факторларға", олардың кейбір аспектілері әлі де түсініксіз.

Genus of lizards

Naultinus is a genus of geckos that are endemic to New Zealand. On account of their striking colouration, species in the genus Naultinus are commonly known as green geckos. There are nine described species in the genus. Species in the genus share a number of traits that set them apart as quite different from the rest of the world's two thousand odd gecko species, which are generally brown in colour, ovivaparous, short lived and nocturnal. In contrast, Naultinus are green (with the exceptions of males in two South Island species which exhibit sexual dimorphism in colouration), ovovivaparous, live up to 30 years or more and are strictly diurnal. New Zealand has a temperate, maritime climate, and in terms of distribution Naultinus is one of the southernmost gecko genera in the world — some species live in habitats in the South Island which receive regular snowfall in winter. Animals in this genus possess several physiological and behavioural adaptations to cope with these periods of low temperatures and adverse weather. While historically widespread and quite common in areas of native forest all over the country, all species in this genus are of conservation concern in the present day. All nine species of Naultinus are declining in the wild and are much harder to find than they used to be; the populations of the various species are highly fragmented and approaching extinction, while others in the genus have already gone extinct. Entire populations of certain species, with unique traits and distinctive genetic profiles, have disappeared in the last 20 years. The primary known agents of this catastrophic decline include predation by invasive mammalian and avian species, habitat destruction and poaching for the illegal pet trade. Vespid wasp predation is speculated to be another possible contributing cause. Legal protection in the form of longer prison sentences for poachers caught with New Zealand protected species has been increased in recent years and translocations of various species to pest free islands have been undertaken with mixed results, but the task of saving these animals remains daunting. The behavioural and visually cryptic nature of these animals also pose challenges to their conservation management. The genus is, in general, in "dire need of research, particularly into factors that are causing their apparent decline", certain aspects of which remain unexplained.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Наултиннің сипатталған тоғыз түрі Жаңа Зеландияның Солтүстік және Оңтүстік аралдарында, сондай-ақ бірқатар жағалау аралдарында таралған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Наултин түрлері Жаңа Зеландияның бүкіл ұзындығында, жағалаудан бастап теңіз деңгейінен 1400 метр биіктікке дейін мекендеген. Дегенмен, барлық түрлер қазір қатты азайып, ел бойынша тараған популяциялары фрагменттелген және аз (қараңыз "Қорғау"). Төрт түр: elegans, grayii, flavirictus және punctatus тек Солтүстік аралда ғана кездеседі. Бұрын Апури түбегінің солтүстігінде ғана таралған grayii-дің ерекше популяциясы деп есептелген, 2000 жылдардың басындағы генетикалық зерттеулер нәтижесінде бұл жаңа түр екендігі анықталды, ол, шындығында, elegans-қа жақын туыс. Наултин геккондарының ешқайсысы симпатриялық емес, бұл, әрине, әр түрдің жергілікті ортаға өте нәзік бейімделгендігімен және олардың экологиялық нишаларының өте ұқсас болуымен байланысты.

Әрекет үлгілері мен тамақтану

Әлемдегі екі мыңнан астам гекко түрлерінің көпшілігі түнде белсенді (түнгі), ал Naultinus түрлерінің барлығы күндіз белсенді (күндізгі). Жаңа Зеландияның барлық гекколары негізінен жәндіктермен қоректенетін рационын толықтырып, нектар мен жидектерді (мысалы, Māhoe-нің кішкентай күлгін жемістерін) тұтынады, сондай-ақ осы арқылы олар Жаңа Зеландия экожүйелерінде белгілі бір жергілікті өсімдік түрлерінің тозаңдалуына және тұқымдарының таралуына қатысатынына дәлелдер бар. Солтүстік аралдың барлық төрт Naultinus түрі қауіп төнгенде "ауызды жаю" (gaping) мінез-құлқымен көрінеді, бірақ сонымен қатар grayi және punctatus түрлері потенциалды жыртқышқа агрессивті шабуыл жасайды, көбінесе осы кезде дыбыс шығарады. Elegans, grayii және punctatus түрлерін "А" рұқсатымен ұстауға болады, бұл жаңадан бастағандарға берілетін бастапқы лицензия, ал туыстың қалған түрлеріне "Б" рұқсаты қажет, ол үшін геккон ұстау тәжірибесінің бірнеше жылдық қажеттілігі бар. Бұрын, жануарларды табиғаттан алып, жеке коллекцияларды толықтыруға болады, және адамдар көбінесе хоббиге осылай қатысатын.

Naultinus түрлерін шетелдегі әуесқойлар да тұтқындықта ұстайды, бірақ сауданың өте қиын екенін атап өткен жөн, импорт және экспорт үшін тиісті CITES рұқсаттарын алу қажет. Бұл процеске CITES басқару органы реттейді, ол 1981 жылға дейін белгілі бір елдегі ұстаушыдан бастапқы қор алынған-алылмағанын анықтайды. Бұл көбінесе өте қиын, және әдетте Еуропа (Жаңа Зеландиядан тыс жердегі қордың көп бөлігі орналасқан) және басқа елдер арасындағы халықаралық саудаға кедерес келтіреді.

Қауіп-қатерлер мен құлдырау

Жалпы алғанда, Naultinus туысына жататын түрлер Жаңа Зеландияның құрлық аумағының көп бөлігінде кеңінен таралған, бірақ қазірдің өзінде олардың барлығы сирек кездеседі және табу қиын. Бұл, 1960-шы жылдары қолайлы ортада (мысалы, Марлборо бұғаздарындағы жаңадан өсіп келе жатқан орман) оларды көптеп кездестірген Жаңа Зеландия герпетокультурашыларының айтқан әңгімелеріне қайшы келеді, қазір олардың ізі мүлдем жоқ. Осы құлдырауға себеп болған үш негізгі фактор: қоныс орындарының жойылғандығы, жаңадан әкелінген сүтқоректі жануарлардың шабуылдары және заңсыз жануар саудасы үшін браконьерлік. Бөріктейтін геккондар Веллингтон аймағындағы бұталы жерлерде 1960-шы және 1970-шы жылдарға дейін, сондай-ақ жойылып бара жатқан түрлердің халықаралық саудасы туралы конвенцияға (CITES) дейін көптеп кездесетін. Браконьерлікті тоқтату үшін 2002 жылы DOC CITES келісімі шеңберінде Naultinus саудасына қатаң бақылау қоюға тырысты, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Сот судьясы Рауль Неаве осы сияқты жағдайларда "жазаны едәуір күшейту қажет болуы мүмкін" деп мәлімдеді.

Қорғау

Наультин түрлеріне қатысты жасалған ғылыми зерттеулердің жетіспеушілігі күрт, және бұл факті, тұқымның мінез-құлқы мен сыртқы түріндегі жасырыну қабілетімен қосылғанда, оларды қорғау және басқаруға елеулі қиындықтар туғызады. Көптеген Наультин түрлері үшін (мысалы, grayii, stellatus және rudis) таралу аймағы, саны және жаңадан туған особьдардың көбею деңгейі сияқты маңызды салаларда толыққанды нақты деректер жоқ (негізінен олар сыртқы түрі мен мінез-құлқы жағынан жасырынып жүреді). Осындай ақпараттар қорғау жоспарларын жасау үшін өте маңызды, ал осы түрлердің қорғау статусын анықтау өте қиын; кейбір түрлер туралы тіпті бір ғылыми зерттеу де жүргізілмеген, себебі оларды табу өте қиын. Мінез-құлқындағы жасырыну қабілеті бұрын сипатталғандай, Наультиннің суық және қолайсыз ауа-райынан қорғану үшін өсімдіктер арасында жерге түсіп жасырынуымен байланысты; бүкіл популяциялар көзден жоғалғандай болады, қанша іздесе де табылмайды, бірақ ауа-райы жақсарғанда ғана "қайта пайда болады". Осындай "жоғалып кету" жағдайлары көптеген Наультин популяцияларының жергілікті жойылуына назар аудармауға себеп болды, өйткені олар нашар ауа-райынан жасырынып жүргендіктен, уақытша табу қиын деп есептелді. Наультин іздеулері көбінесе нәтижесіз аяқталады, себебі жануарлар байқаудан жалтарып кетеді. Анықтау әдістерін жақсарту ғалымдарға популяцияларды әлдеқайда дәл бақылауға мүмкіндік береді, және соңғы жылдары осы салада бірқатар зерттеулер жүргізілуде. Олардың арасында жануарлардың жасырынуы үшін арналған, ағаштарға орнатылатын жаңа типтегі жамылғылар, феромондық жемдер және тіпті Наультиннің иісін сезуге жаттықтырылған терьерлер бар. Наультин кейбір жыртқыштар жоқ аймақтарға қайта қоныстандырылды, сондай-ақ олардың мекен ету ортасы қорғалатын және зиянкестермен күресіп жатқан басқа да жерлерде кездеседі. Бірақ Наультиннің өте баяу көбейетіндігіне байланысты, популяцияның қалпына келуі сөзсіз, салыстырмалы түрде баяу және біртіндеп жүзеге асады.

There is a critical lack of scientific research that has been done on Naultinus species and this fact, combined with the behaviourally and visually cryptic nature of the genus pose major challenges to their conservation management. For many Naultinus species, (examples include grayii,stellatus and rudis) there is a complete lack of accurate data in key areas such as distribution, abundance and recruitment rate (primarily because they are visually and behaviourally cryptic) these types of information are critical to developing conservation management plans and make the conservation status of these species very difficult to determine; Some species have not had a single scientific study carried out on them, simply because they are so hard to find. The behaviourally cryptic aspect relates to the previously described behaviour whereby Naultinus will descend to ground level to hide in vegetation and shelter from cold and poor weather conditions; whole populations will appear to vanish and no amount of searching will turn them up, only for them to "reappear" when the weather improves. These "disappearing acts" have meant that the local extinction of many Naultinus populations has been overlooked because they were temporarily dismissed as simply being hard to find while sheltering from bad weather. Searches for Naultinus are often inconclusive because the animals simply avoid detection. Improved detection methods would allow scientists to monitor populations much more accurately and a number of different studies in recent years have been doing research into this area – some key ideas are a new type of cover mounted on trees for animals to hide in, pheremone lures and even terriers trained to pick up on the scent of native geckos. Naultinus have been reintroduced to some predator free areas and are present at other locations where their habitat is protected and where pest control is being carried out but because Naultinus have a very slow breeding rate, recovery of populations is inevitably a relatively slow and gradual process.