Тони Блэр саяси идеологиясы

Кіріспе

Тони Блэрдің саяси идеологиясы

Британ саясатында блэршілдік – 1997-2007 жылдар аралығында Еңбек партиясының бұрынғы басшысы және премьер-министрі Тони Блэрдің, сондай-ақ оны қолдайтындардың саяси идеологиясы. Ол 2000 жылы "New Penguin English Dictionary" сөздігіне енгізілген. Бұл идеологияның құрамына мемлекеттік қызметтерге инвестиция салу, әлеуметтік мобильділікті ынталандыру мақсатында білім беру саласын кеңейту, сондай-ақ ұйымдасқан қылмыс пен терроризмге қарсы күресте қолдау көрсетілген құқық қорғау органдарының өкілеттіктерін күшейтумен бірге, жаппай бақылауды күшейту шаралары кіреді. Блэршілдер солшыл саясаттағы социализмтің дәстүрлі қолдауынан өзгешеленеді. Блэрдің өзі және оның жақтастары ірі өнеркәсіптерді ұлттандыруға және бизнес операцияларын қатаң реттеуге қарсы болды. Сыртқы саясатта блэршілдік АҚШ-пен тығыз қарым-қатынасты және либералды интервенционизмді қолдайды, оның ішінде Ирак соғысы мен Ауғанстандағы соғысқа (2001–2021) қолдау көрсету де бар.

Идеология

Саяси тұрғыдан Блэр мемлекеттік қызметтерге рекордтық инвестиция жасауымен, араласушы және Атлантикалық бағытталған сыртқы саясатпен, құқық қорғау органдарының күшін арттауды қолдауымен, терроризмге қарсы күресте бақылауды маңызды құрал ретінде пайдалануымен және әлеуметтік мобильділікті ынталандыру үшін білім беруге басымдық беруімен танылды. Алғашқы жылдары (шамамен 1994–1997 жылдары) блэршілдік еуропалық интеграцияны, әсіресе Ұлыбританияның еуропалық бірыңғай валютаға қатысуын қолдаумен байланысты болды, бірақ Лейбористер партиясы билікке келгеннен кейін бұл қолдау әлсіреді. Бұл термин, әсіресе, Гордон Браунды Блэрден артық қолдаған Лейбористер партиясының мүшелерін анықтау үшін, «браундықтарға» қарама-қарсы қолданылады. Дегенмен, Блэр мен Браун көптеген саяси мәселелерде (Ирактан мемлекеттік сектор реформасына дейін) келіскендігінен, кейбір сарапшылар «браундықтар мен блэрліктердің арасындағы айырмашылық идеологиялық емес, рулық сипатта» екенін атап өтті. Бұл, 1994 жылы Джон Смит қайтыс болғаннан кейін партия басшылығына кімнің үміткер болуы керек деген Блэр мен Браун арасындағы жеке келіспеушіліктен туындаған деп саналады. Браун бастапқыда екеуінің үлкені саналғанмен, ол Смиттің жерлеу рәсімінен кейін ғана үгіл-түгіл бастады, сол кезде Блэр жеңілуге мүмкіндік бермейтін демпушылық жинады. Алайда, Стив Ричардс өзінің «Whatever it Takes» атты кітабында басқаша пікір білдірді: екеуінің арасындағы кедейлік деңгейі, мемлекеттік шығындар және мемлекеттік қызметтерде таңдау мүмкіндігі туралы маңызды келіспеушіліктер болды. 1999 жылғы «The Economist» журналында былай делінген: «Блэр мырза, әрине, өз міндетін орындап, Лейбористер партиясының даңқты өткеніне жоғары баға береді. Бірақ шындығында, Блэр мырза әрқашан Лейбористер партиясының тарихына қатысты екіұштылық танытқан. Оның оппозициядағы ең үлкен жетістігі – партияны тарихи ұлттандыру міндеттемесінен бас тартуға және кәсіподақтармен дәстүрлі байланыстарын әлсіретуге мәжбүрлеу болды. Кейде ол Лейбористер партиясының негізі қателік болғанын айқын білдірді, өйткені ол «прогрессивті» саясатты бөліп, консерваторлардың билеуіне әкеп соқты. Блэр мырза мұның барлығы партиясының көптеген адал жақтастарына үлкен алаңдау тудыратынын жақсы біледі».

Politically, Blair has been identified with record investment into public services, an interventionist and Atlanticist foreign policy, support for stronger law enforcement powers, a large focus on surveillance as a means to address terrorism and a large focus on education as a means to encourage social mobility. In the early years (circa 1994–1997), Blairism was also associated with support for European integration and particularly British participation in the European single currency, though this waned after Labour took office. The term is used in particular in contrast to Brownite, to identify those within the Labour Party who supported Gordon Brown rather than Blair. However, with Blair and Brown typically in agreement on most political issues (from Iraq to public sector reform), some commentators have noted that "the difference between Brownites and Blairites [ ] is more tribal than ideological". This is believed to stem from a personal disagreement between Blair and Brown over who should run for the leadership following the death of John Smith in 1994. Though Brown was originally considered the senior of the two, he waited until after Smith's funeral to begin campaigning, by which point Blair had gathered too much momentum to be defeated. However, in his book Whatever it Takes, Steve Richards offered an alternate view: that there were significant disagreements between the two about relative poverty, the level of public spending and the potential for choice in public services. In a 1999 article, The Economist stated: blockquote|Mr Blair will doubtless do his duty and lavish praise on Labour's glorious past. But, in truth, Mr Blair has always displayed a marked ambivalence towards Labour history. His greatest achievement in opposition was to get the party to ditch their historic commitment to nationalisation, and to water down its traditional links with the unions. At times he has even hinted that the very foundation of the Labour Party was a mistake, since it divided "progressive" politics and led to a century dominated by the Conservatives. Mr Blair knows that all this makes many of his party faithful deeply uneasy.

Бұрынғы әкімшілікпен қарым-қатынасы

2008 жылғы сәуірде «Дейли телеграф» газеті Блэрдің «Жаңа лейборизм» бағытына баса назар аударған бағдарламасы Тэтчершілдіктің еркін нарық идеологиясын қабылдағанын мәлімдеді. Мақалада дерегуляция, маңызды ұлттық индустрияларды жекешелендіру, еңбек нарығының икемділігін сақтау, кәсіподақтардың рөлін азайту және мемлекеттік шешім қабылдауды жергілікті билік органдарына жүктеу дәлел ретінде келтірілді. Ол сонымен қатар Еуропамен жақын және жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты, евро аймағына қосылуды қарастырды, бірақ Гордон Браун бұған қарсы болды. BBC Four телеарнасының «Тори! Тори! Тори!» атты деректі фильмінде Блэр Маргарет Тэтчерді жеке бағалағаны және оны Даунинг-стрит, 10-шы үйге ресми түрде шақыруға бірінші болып шешім қабылдағаны айтылды. 1997 жылғы жалпы сайлауда Блэр жеңіске жеткен бұрынғы консервативті премьер-министр Джон Мейджор; Блэр жалғастырған Солтүстік Ирландиядағы бейбіт процесінің бастамашыларының бірі болды және екеуі де «Жұма келісіміне» қолдау көрсету үшін бірлесіп науқан жүргізді. Блэр Тэтчерді жеке түрде «ақылдан адасқан» деп сипаттады, бұл кейіннен көпшілікке белгілі болды. Блэр Тэтчер үкіметінің кедейлікке қатысты көрсеткіштерін сынады және осы мәселені Лейбористердің экономикалық саясатының басты бағыты етті. Ол британдық балалардың үштен бірі Тэтчерден кейін кедейлікте өмір сүргенін ескере отырып, 20 жыл ішінде балалардың кедейлігін жоюды мақсат етті (1979 жылы бұл көрсеткіш 9% болған). 2001 жылы консерваторлардың сайлау митингінде сөйлеген сөзінде Тэтчер «Жаңа лейбористерді» «тамырсыз және жансыз» деп атады, сонымен қатар «Ескі лейбористер кем дегенде белгілі бір принциптерді қолдады және оларға құрмет көрсетті, ал Блэр еркіндікке шындығынан сенбейді» деді. Ол сондай-ақ Лейбористер үкіметінің британ фунтыннан бас тартып, евро аймағына қосылатынын мәлімдеді. Блэр 28-ші тармақты жойды және Тэтчерге қарағанда Еуропалық бағыттағы бастамаларды көбейтті. 2010 жылы жарық көрген «Саяхат» атты автобиографиясында Блэр былай деп жазды: «Мен Маргарет Тэтчер жасаған өзгерістерді қолдағанымды мойндаған кезде партия ішінде көп дау туды. Мен бүкіл «Жаңа лейборизм» жобасының сенімділігі 1980 жылдары оның істегісі келгендердің көп бөлігінің сөзсіз болғанына, бұл идеологияның емес, әлеуметтік және экономикалық өзгерістердің салдары болғанына байланысты екенін білдім. Оның іс-әрекеттері көбінесе идеологиялық болды, кейде қажетсіз, бірақ бұл негізгі фактіні өзгертпеді: Британия Тэтчер дәуіріндегі индустриялық және экономикалық реформаларға мұқтаж болды».

The Daily Telegraph stated in April 2008 that Blair's programme, with its emphasis on "New Labour", accepted the free market ideology of Thatcherism. The article cited deregulation, privatisation of key national industries, maintaining a flexible labour market, marginalising the role of trade unions and devolving government decision making to local authorities as evidence. He also sought a closer, better relationship with Europe, and considered joining the Euro currency, but Gordon Brown was not in favour. In the BBC Four documentary film Tory! Tory! Tory!, Blair is described as personally admiring Margaret Thatcher deeply and making the decision that she would be the first outside person he formally invited to visit him in 10 Downing Street. Former Conservative Prime Minister John Major, who Blair defeated in a landslide at the 1997 general election; was one of the original figures behind the Northern Ireland peace process that Blair continued and both of them campaigned together in support of the Good Friday Agreement. Blair privately called Thatcher "unhinged", a description that later became public knowledge. Blair criticised the Thatcher government's record on poverty and made that a key issue for Labour economic policy. He made the goal to eradicate child poverty in Britain within 20 years based on the fact that one third of British children were in poverty post Thatcher compared to the 9% rate in 1979 (although these statistics are disputed). In a 2001 speech to a Conservative election rally, Thatcher called New Labour 'rootless and soulless' saying at least Old Labour stood for certain principles, that respected them, and also said Blair does not truly believe in liberty. She also claimed the Labour government would give up the British pound to join the Euro. Blair also abolished Section 28 and created more pro European initiatives compared to Thatcher. In his 2010 autobiography, A Journey, Blair remarked: In what caused much jarring and tutting within the party, I even decided to own up to supporting changes Margaret Thatcher had made. I knew the credibility of the whole New Labour project rested on accepting that much of what she wanted to do in the 1980s was inevitable, a consequence not of ideology but of social and economic change. The way she did it was often very ideological, sometimes unnecessarily so, but that didn't alter the basic fact: Britain needed the industrial and economic reforms of the Thatcher period.

Еңбек партиясына әсері

Джермеи Корбиннің басшылығымен еңбекші партия Блэршілдіктен айырылып, «Ескі еңбекші партияның» қайта оралуы ретінде қабылдады. The Guardian газеті оны «1940 жылдардағы еңбекші партияның қайта оралуы» деп сипаттады, оның энергия, су және теміржолдарды қайта ұлттандыруға, сондай-ақ тұрғын үй және Ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне (NHS) үлкен мемлекеттік инвестициялар жасауға баса назар аударды. Джереми Корбин Блэрдің Ирактағы әрекетіне сын көзбен қарады және сол кезде оған қарсы дауыс берді, бұл оған, әсіресе жастардан көп қолдау әкелді. 2017 жылы еңбекші партия дауыс үлесін 9%-дан астамға арттырып, Тереза Мэйдің парламенттегі көпшілігін жойды. Алайда, партия Brexit саясаты және идеологиялық тартыстарға байланысты бөлініп, 2019 жылғы сайлауда Борис Джонсонның консерваторларына жеңілді. 2020 жылы Кейр Стармердің еңбекші партияның басшысы болып сайлануынан кейін британдық БАҚ-тың бір бөлігі еңбекші партияның қазіргі саяси платформасы мен оның көлеңке министрлерінің (олардың кейбіреулері Блэр мен Браун үкіметтерінде қызмет еткен) арасындағы идеологиялық ортаға қарай бет бұруын атап өтті, бұл «Жаңа еңбекші партиямен» салыстыруға мүмкіндік берді. 2021 жылғы қарашадағы көлеңке кабинетінің қайта құрылуы парламенттік еңбекші партиядағы Блэршілдерге көбірек билік беруі мүмкін екендігі байқалды. Бұл бұрынғы көлеңкедегі қазынашыл Джон МакДоннелл тарапынан сынға алынды. 2022 жылдың мамырында 1997 жылғы сайлауда еңбекші партияның күшті жеңісіне 25 жыл толуына орай Блэр бейнежазбада жеңіске және оның жетістіктеріне тоқталып, Стармерге қолдауын білдірді. 2023 жылғы британдық көлеңке кабинетінің қайта құрылуы еңбекші партия ішіндегі Блэршілдерге одан да көп билік беру ретінде қарастырылды.