Ампсиварий тайпасының тарихы және тағдыры

Кіріспе

Ампсиварийлер, кейде қазіргі жазушылар Ампсивари деп атаған (бұл – деректермен негізделмеген оңайлату), ежелгі авторлардың айтуынша герман тайпасы болған. Олардың отаны бастапқыда Голландия мен Германия шекарасында Солтүстік теңізге құятын Эмс өзенінің орталық бөлігінде орналасқан. Олар, көп болжам бойынша, Ийсель өзенінің сағасындағы Бруктери минорес және олардан оңтүстікке қарайғы Эмс бойындағы Бруктери майорес тайпаларының арасында қоныстанған. Олардың аты герман тіліндегі "Эмс верер" – "Эмс адамы" деген сөздің латынша нұсқасы болуы мүмкін. Аймақтағы басқа тайпалардың орналасуын реконструкциялау нәтижесінде Ампсиварийлерді Эмс өзенінің төменгі ағысында мекендегенін көруге болады. Өзен мен тайпаның атын сақтайтын кем дегенде екі қала бар: Эмден (Германия) және Эммен (Нидерланды). Олардың мәселесі 9 жылы Тютобург орманы шайқасында Арминийге үш рим легионына жасаған шабуылында қолдау көрсетпеуінен басталды. Оны қолдаған тайпалар кейіннен франктер мен саксон тайпаларының ірі одағына бірікті. Кейін шауки тайпасы оларға шабуыл жасап (58 жылы), Эмс өзені бойындағы жерлерінен қуды. Олар Германияның батысындағы түрлі тайпаларда пана тапқан босқындарға айналды. Ал Рим әскері Рейн өзенінің төменгі ағысын тазартып, Германия мен Бельгия арасындағы бейтарап аймақ ретінде пайдаланды. Принципат Рейн өзенінде империялық экспансияны тоқтатуға шешім қабылдаған еді. Бірақ фризилер римдіктердің әрекетсіздігін дұрыс түсінбеді. Рим әскеріне қарсы әрекет етпеу туралы қауесетке сене отырып, олар Рейн бойындағы бірнеше жерді басып алды және оларға дереу кетуді бұйырды. Олар бас тартқанда, рим атты әскері оларды ығыстырып шығарды. Енді Ампсиварийлер осы жерге ие болу үшін аймақтық рим қолбасшысына өтініш білдірді. Олардың басшысы Бойокал, Арминийден бас тартқаннан кейін (біраз уақыт түрмеде отырып, содан кейін Римге қызмет еткен), Римнің досы мәртебесін алды. Бірақ Тацит бұл өтініштің қабылданбауының себебін нақты айтпайды. Римдіктер "жақсылардың билігі" – meliorum imperia принципін талап етіп, Ампсиварийлерді римдіктермен одақтасуға шақырғандай болды. Тацитте олардың жоғалуынан бірнеше ғасыр өткен соң, Ампсиварийлер туралы бір дерек кездеседі. Онда франк тегінен шыққан рим генералы Арбогаст (394 жылы қайтыс болды) Рейн арғы жағындағы франктарға шабуыл жасап, қиратулар жасаған. Маркомер басқаратын шати және Ампсиварий күштері алыстағы төбеде көрінді, бірақ олар шайқаспады. Бұл жағдай Ампсиварийлердің шати тайпасы арасында пана тапқанын және тайпалық құрылымын сақтап қалғанын көрсетеді.

The Ampsivarii, sometimes referenced by modern writers as Ampsivari (a simplification not warranted by the sources), were a Germanic tribe mentioned by ancient authors. Their homeland was originally around the middle of the river Ems, which flows into the North Sea at the Dutch German border. Most likely they lived between the Bructeri minores (located at the delta of the river IJssel) and the Bructeri maiores, who were living south of them on the upper Ems. It is supposed that their name is a Latin rendering of the Germanic "Ems werer", meaning "men of the Ems". Reconstruction of the location of other tribes in the area places the Ampsivarii on the lower Ems. The names of least two modern towns reflect that of the river and tribe: Emden (in Germany) and Emmen (in the Netherlands). The problem began with their refusal to support Arminius in his surprise attack on three Roman legions at the Battle of the Teutoburg Forest in the year 9. The tribes that did support him later became the greater alliance of the Franks and Saxons. Subsequently, the Chauci attacked them (the year 58) and drove them from their lands on the Ems. They became refugees, hosted by various tribes in the west of Germany. Meanwhile, the Roman army had cleared out the lower Rhine, which they were using as a no man's land between Germany and Belgium. The principate had resolved to stop imperial expansion at the Rhine. The Frisii, however, misinterpreted Roman inaction. Believing a rumor that the Roman army had been ordered not to move against them, they occupied some lands along the Rhine, and were told in no uncertain terms to get out. When they refused a troop of Roman cavalry swept them out. The Ampsivarii now made a bid for the land, petitioning the Roman commander in the region. Their chief, Boiocalus, having personally refused Arminius (spending some time in prison for it and then serving Rome in some capacity) had received the status of friend of Rome. The petition went sour, but Tacitus does not clarify the reason. The Romans were insisting on the meliorum imperia, the "authority of betters", which seems to imply that the Ampsivarii were being invited to throw in their lot with the Romans. In one quote the Ampsivarii appear again some few hundred years after their loss in Tacitus. In the quote, a Roman general of Frankish family, Arbogastes (died 394), attacked the Franks across the Rhine and works some devastation. A force of Chatti and Ampsivarii under Marcomer was seen on a distant hill, but the two did not engage. The circumstances imply that some Ampsivarii had found refuge among the Chatti and still held a tribal identity.

" Notitia Dignitatum " (Құрмет белгісі)

Арбогаст қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай император Онорийдің франктарға көңіл бөлгенге уақыты қалмады, себебі Италияны готтар шапқылап жатты. Ол, ағылшын-сакс шабуылдарына қарсы көмек сұраған британдықтарға өздерінше қорғануға кеңес берген император еді. Римдік әскерлердің құрамы мен олардың рәміздерін тізімдейтін "Notitia Dignitatum" есімді құжатта франктардың римдік әскерге көмекші күш ретінде алынғаны көрсетілген. Онда Ampsivarii жасағының бір бөлімі де кездеседі.