Кіріспе

1970 жылғы Бриттен Норман BN 2 ұшағы. Бриттен Норман Трисландэр (ресми түрде BN 2A Mk III Трисландэр деп аталады) – британдық ұшақ жасаушы Бриттен Норман компаниясы жобалаған және өндірген үш қозғалтқышты поршендік пайдалы ұшақ. Трисландэр 1960 жылдардың соңында компанияның екі қозғалтқышты коммерциялық ұшағы Islander-дің кеңейтілген түрі ретінде жобаланды, ол коммерциялық сәттілікке ие болған. Алдыңғы үлгімен салыстырғанда, ол 18 жолаушыға дейін сыйымдылыққа ие және қажет болған жағдайда STOL операцияларын орындай алады. 1970 жылдың 11 қыркүйегінде Трисландэр прототипі алғашқы ұшуын жасады; бұл үлгі бір жылдан кейін коммерциялық пайдалануға енгізілді. Федерлинер ретінде сатылатын және негізінен азаматтық операторларға сатылатын Трисландэр 1970 және 1982 жылдар аралығында компанияның Уайт аралындағы зауытында өндірілді. Кейіннен Трисландэр Румынияда да өндіріліп, сертификаттау үшін Бельгия арқылы Ұлыбританияға жеткізілді. Бірнеше түрлі жолаушылар тасымалдаушы әуе компаниялары Трисландэрді жоспарлы жолаушылар рейстерінде пайдаланды, олардың ішіндегі ең ірісі Гернсидегі Aurigny операторы, ол 40 жылдан астам уақыт бойы осы үлгіде ұшқан. Трислендерді Tri Commutair ретінде американдық International Aviation Corporation (IAC) компаниясында өндіру жоспарланғанмен, ол іске аспады.

Жобалау және әзірлеу

1960 жылдары Джон Бриттен мен Десмонд Норман құрған британдық ұшақ жасаушы компаниясы «Бриттен Норман» екі қозғалтқышты «Islander» атты коммерциялық ұшақты жобалап, өндірісін бастады. «Islander» моделінің табысына қол жеткізуді көздеген компания басшылығы, оның алдындағы ұшақтың негізінде жаңа, үлкен ұшақ жасауды жөн санады, бұл ортақ элементтерді пайдалануға және даму шығындарын азайтуға мүмкіндік берер еді. 1968 жылы компания «BN 2E Islander Super» деп аталған ұшақтың ұзартылған нұсқасын сынақтан өткізді, бірақ бұл модель сертификаттауға жеткізілмеді, оның орнына түбегейлі жаңа конструкция – «Trislander» ұшағы таңдалды. Ұшаққа деген сенім соншалық болды, ол сол күні Фарнборо әуешолуында көрсетілді. «Aurigny» компаниясы осы типтегі ұшақтардың ең ірі операторы болды, шаңырағында 16 «Trislander» ұшағы болды. Кейін бұл ұшақтар жаңа «Dornier 228» үлгілерімен ауыстырылды. Бұрынғы «Aurigny» ұшақтарының бірі Ұлыбританиядағы Императорлық соғыс мұражайының Даксфорд бөлімшесінде сақталып тұр, ал тағы бірі Гернси аралындағы Оатлендс ауылындағы «Oaty & Joey's» ойын алаңында қойылған. 1972 жылдың тамызында «Britten Norman» компаниясын «Fairey Aviation Group» сатып алғаннан кейін «Fairey Britten Norman» компаниясы құрылды. «Islander» және «Trislander» ұшақтарының көп бөлігі Бельгияның Госселиес қаласындағы «Avions Fairey» зауытына көшірілді. Ұлыбританиядағы өндіріс 1982 жылы тоқтатылды, сол кезде 73 «Trislander» ұшағы тапсырылды, ал тағы жетісі толыққанды бірақ сатылмаған күйде қалды. Сол жылы «Pilatus Britten Norman» американдық «International Aviation Corporation» (IAC) компаниясына өндіріс лицензиясын сатты. «IAC» бастапқыда «Britten Norman» компаниясы жеткізген жиынтықтан 12 «Trislander» (олар «Tri Commutairs» деген атпен сатылатын болды) ұшағын жасауды жоспарлады, содан кейін толық өндіріске көшуді көздеді, бірақ бұл жоспарлар іске аспады. 2020 жылдарға қарай компаниялар «Trislander» ұшағын пайдалануды жалғастырып келеді, олардың бірқатары жеке тұлғаларға жалдауға ұсынылған.

Нұсқалар

BN 2A Mk III 1 Алғашқы өндіріс үлгісі, қысқа мұрынды. BN 2A Mk III 2 Ұзартылған мұрын және жоғары жұмыс салмағы. BN 2A Mk III 3 АҚШ-та пайдалануға сертификатталған нұсқа. BN 2A Mk III 4 III 2 үлгісіне ракеталық көмекпен ұшу құрылғысы орнатылған. BN 2A Mk III 5 III 2 үлгісі, дыбыс өткізбейтін кабинасы, жаңартылған пилот кабинасы/ішкі жабдығы және жаңа қозғалтқыштармен (ұсынылған, әзірге жасалмаған). Trislander M Әскери нұсқасы ұсынылған, бірақ жасалмаған.

Апаттар мен оқиғалар

1977 жылғы 8 қазанда Оңтүстік авиация компаниясы басқаратын ZS JYF әуе кемесі Оңтүстік Африкадағы Лансериядағы әуе шеруі кезінде доға жасауға тырысқанда жерге соқтығысты. Ауыр зақымдарға қарамастан (жарамсыз деңгейде зақымдалды), ұшақ төтенше жағдайда қонды және екі адам да жарақат алмады. 2008 жылғы 15 желтоқсанда LAP компаниясы басқаратын Trislander Пуэрто-Рикода Түркс және Кайкос аралдарының жанындағы теңізге құлады, дереу дабыл сигналы берілгеннен кейін. Ұлттық ұшқыштар қауымдастығының өкілі 2006 жылғы қазанда ұшқыштың лицензиясы тоқтатылғанын хабарлады. 2009 жылғы 5 шілдеде Great Barrier Airlines (қазір Barrier Air) компаниясына тиесілі Trislander Жаңа Зеландиядағы Great Barrier аралынан Оклендке ұшып шыққаннан алты минут өткен соң оң жақ қанаттың тірегін жоғалтты. Тірек ажырап, фюзеляжға соқтығысып, сәтті төтенше қонуға себеп болды. Жарақат алғандар болды, бірақ қаза болғандар туралы хабарлама жоқ. Апаттың себебі – винт фланецінің байқалмаған коррозиясы, ол оның бұзылуына әкелді.