Формализм: өнер, әдебиетте мазмұннан гөрі формаға баса назар аудару. Математикадағы символдар мен логика негізіндегі тәсіл. Трансценденттік мағына жоқ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Формаға ұғымнан басымдық беру тұжырымдамасы
Concept of focusing on form over concept
Формализм термині өнер, әдебиет немесе философия салаларында мазмұнға немесе мағынаға қарағанда формаға көбірек назар аударуды білдіреді. Формализмді ұстанатын адам формалист деп аталады. Формалист, белгілі бір салаға қатысты, сол саланың мәнін практикалық тұрғыдан қарастырылатын нақты мазмұннан асып түспейді деп санайды. Мысалы, математикадағы формалистер математиканың тек логика мен бірнеше қарапайым ережелерге негізделген математик жазған символдардан тұратынын айтады. Бұл сол саланың формалистеріне қарсы тұрады, олар кейбір нәрселердің бастапқыда дұрыс екенін және олар математикалық символдарға ғана емес, одан да жоғары шындыққа байланысты екенін санайды. Бір саланың формалистері тек "ойының қағидаларына" толыққанды көңіл бөледі, себебі берілген қағидалардың шегінен тыс сыртқы шындыққа қол жеткізу мүмкін емес. Осы тұрғыдан алғанда, формализм аксиомалық жүйелерге негізделген салаларға өте ыңғайлы.
The term formalism describes an emphasis on form over content or meaning in the arts, literature, or philosophy. A practitioner of formalism is called a formalist. A formalist, with respect to some discipline, holds that there is no transcendent meaning to that discipline other than the literal content created by a practitioner. For example, formalists within mathematics claim that mathematics is no more than the symbols written down by the mathematician, which is based on logic and a few elementary rules alone. This is as opposed to non formalists, within that field, who hold that there are some things inherently true, and are not, necessarily, dependent on the symbols within mathematics so much as a greater truth. Formalists within a discipline are completely concerned with "the rules of the game," as there is no other external truth that can be achieved beyond those given rules. In this sense, formalism lends itself well to disciplines based upon axiomatic systems.
Дін
Діндегі формализм – мағыналарына емес, рәсімдерге және сақтауға баса назар аударуды білдіреді. Христиан дінінде легализм термині – діни формализммен шамалы синонимді, жағымсыз бағаланатын термин.
Formalism in religion means an emphasis on ritual and observance over their meanings. Within Christianity, the term legalism is a derogatory term that is loosely synonymous to religious formalism.
Заң
Формализм – заң және құқықтанудағы ой мектебі, ол заңның сыртқы нормаларға сілтеме жасамай, кез келген істің нәтижесін анықтай алатын ережелер жүйесі деп есептейді. Мысалы, формализм "судьялар заңды қолдануы керек, жасамауы керек" деген кең таралған сынға негіз салады. Формализмге қарсы тұратын құқықтық реализм үшін бұл сын мағынасыз, себебі құқықтық реализм, кем дегенде күрделі жағдайларда, заңның барлық қолданылуы судьяның сыртқы (яғни заңдық емес) көздерге, мысалы, судьяның әділеттілік туралы ұғымына немесе коммерциялық нормаларға сілтеме жасауын қажет етеді деп санайды.
Formalism is a school of thought in law and jurisprudence which assumes that the law is a system of rules that can determine the outcome of any case, without reference to external norms. For example, formalism animates the commonly heard criticism that "judges should apply the law, not make it." To formalism's rival, legal realism, this criticism is incoherent, because legal realism assumes that, at least in difficult cases, all applications of the law will require that a judge refer to external (i. e. non legal) sources, such as the judge's conception of justice, or commercial norms.
Сын
Жалпы алғанда, өнер мен әдебиетті зерттеуде формализм – шығарманың әлеуметтік және тарихи контекстінен ажыратылған, оның көркемдік немесе әдеби тәсілдеріне баса назар аударатын сын стилі.
In general in the study of the arts and literature, formalism refers to the style of criticism that focuses on artistic or literary techniques in themselves, in separation from the work's social and historical context.
Өнер сыншысы
Жалпы алғанда, формализм – өнер туындысындағы барлық қажетті элементтер оның өзінде ғана кездесетін түсінік. Туындының жасалу себебі, тарихи тұрғысы және суретшінің өмірі сияқты контексті маңызды деп есептелмейді. Формалистік эстетикалық көзқарастардың мысалдары – Клайв Белл, Джером Столниц және Эдвард Булоу.
Generally speaking, formalism is the concept which everything necessary in a work of art is contained within it. The context for the work, including the reason for its creation, the historical background, and the life of the artist, is not considered to be significant. Examples of formalist aestheticians are Clive Bell, Jerome Stolnitz, and Edward Bullough.
Әдеби сын
Қазіргі әдебиет теориясы талқылауларында І. А. Ричардс және оның ізбасарлары, дәстүрлі түрде Жаңа сын деп аталатын мектеп, кейде "формалист" деп танылады. Осы мағынада формалистік тәсіл – классикалық риториканың кейбір ерекшеліктерінің жалғасы. Орыс формализмі – ХХ ғасырдағы Шығыс Еуропада пайда болған, тіл біліміне және ертегілер туралы теорияларға қатысты зерттеулерге негізделген мектеп. Онда мазмұн екінші деңгейде қарастырылады, себебі ертегінің өзі – форма, ал ханшайым – ертегідегі ханшайым рөлінде болады.
In contemporary discussions of literary theory, the school of criticism of I. A. Richards and his followers, traditionally the New Criticism, has sometimes been labelled 'formalist'. The formalist approach, in this sense, is a continuation of aspects of classical rhetoric. Russian formalism was a twentieth century school, based in Eastern Europe, with roots in linguistic studies and also theorising on fairy tales, in which content is taken as secondary since the tale 'is' the form, the princess 'is' the fairy tale princess.
Фильм
Фильм зерттеулерінде формализм – фильм түсірудегі ерекшелік, ол кескіннің графикалық (диегетикалық емес) қасиеттерін күшейту үшін монтаждау, кадр композициясы, камера қозғалысы, декорациялар және т.б. сияқты киноның тілін ашық қолданады. Андре Базин сияқты реалистік кинотеориялықтар айыптаған қатаң формализм 1950-ші жылдардан бері кеңінен қолданылуы азайды, бірақ кейбір постмодернистік режиссерлер оны кино тәжірибесінің жасалма екенін көрсету үшін пайдаланады. Формалистік фильмдердің мысалдары – Реснейдің «Мариенбадтағы соңғы жыл» және Параджановтың «Гранат түсі» фильмдері.
In film studies, formalism is a trait in filmmaking, which overtly uses the language of film, such as editing, shot composition, camera movement, set design, etc., so as to emphasise graphical (as opposed to diegetic) qualities of the image. Strict formalism, condemned by realist film theorists such as André Bazin, has declined substantially in popular usage since the 1950s, though some more postmodern filmmakers reference it to suggest the artificiality of the film experience. In film studies, formalism is a trait in filmmaking, which overtly uses the language of film, such as editing, shot composition, camera movement, set design, etc., so as to emphasise graphical (as opposed to diegetic) qualities of the image. Strict formalism, condemned by realist film theorists such as André Bazin, has declined substantially in popular usage since the 1950s, though some more postmodern filmmakers reference it to suggest the artificiality of the film experience. Examples of formalist films may include Resnais's Last Year at Marienbad and Parajanov's The Color of Pomegranates.
Интеллектуалдық әдіс
Формализмді белгілер жиынтығына және оларды өңдеу ережелеріне қолдануға болады, олар эксперимент нәтижелерімен немесе басқа есептеу тәсілдерімен сәйкес келеді. Бұл ережелер мен белгілер математикалық мағынаға ие болуы немесе болмауы мүмкін. Егер математикалық мағына болмаса, онда есептеулер таза формальды деп есептеледі. Мысалы, ғылыми формализмді қараңыз.
Formalism can be applied to a set of notations and rules for manipulating them which yield results in agreement with experiment or other techniques of calculation. These rules and notations may or may not have a corresponding mathematical semantics. In the case no mathematical semantics exists, the calculations are often said to be purely formal. See for example scientific formalism.
Математика
Математика негіздерінде формализм белгілі бір қатаң математикалық әдіспен байланысты: формальды жүйе қараңыз. Күнделікті қолданыста формализм – белгілі бір шектеулі саланың формализациялануына жасалған тыраштанған әрекеттердің нәтижесін білдіреді. Яғни, мәселелерді формальды жүйеде немесе формальдастырылуға болатын нәрседе ресми түрде талқылауға болады. Толық формализация компьютер ғылымының саласында жүзеге асырылады. Формализм математика философиясындағы белгілі бір мектепті де дәлдікпен көрсетеді, ол теоремалар арқылы аксиоматикалық дәлелдемелерге баса назар аударады және осы мектеп Дэвид Гилберт есімімен байланысты. Сондықтан математика философиясында формалист – бұл Гилберттен бастау алған белгілі бір математикалық философиялық доктрина болып табылатын формализм мектебінің өкілі.
In the foundations of mathematics, formalism is associated with a certain rigorous mathematical method: see formal system. In common usage, a formalism means the out turn of the effort towards formalisation of a given limited area. In other words, matters can be formally discussed once captured in a formal system, or commonly enough within something formalisable with claims to be one. Complete formalisation is in the domain of computer science. Formalism also more precisely refers to a certain school in the philosophy of mathematics, stressing axiomatic proofs through theorems, specifically associated with David Hilbert. In the philosophy of mathematics, therefore, a formalist is a person who belongs to the school of formalism, which is a certain mathematical philosophical doctrine descending from Hilbert.
Антропология
Экономикалық антропологияда формализм – неоклассикалық экономика қағидаларын барлық адамзат қоғамдарын түсінуге қолдануға болатын теориялық тұжырымдама.
In economic anthropology, formalism is the theoretical perspective that the principles of neoclassical economics can be applied to our understanding of all human societies.