Кіріспе

Тайландтың қарусыз жекпе-жегінің өнері – Муай Боран (มวยโบราณ, , , lit. "көне бокс") немесе бастапқыда Тои Муай (ต่อยมวย) – 1930 жылдары қазіргі заманғы жабдықтар мен ережелер енгізілгенге дейін Таиландтағы ежелгі қарусыз жекпе-жек өнерлерінің жалпы атауы.

Қазіргі заманғы тарих

ХХ ғасырдың басында патшаның бір ұлы қайтыс болды. Ол өзінің офицерлеріне қабір салтанатында өнер көрсету үшін ерекше дағдыға ие жауынгерлерді жинауға бұйрық берді. Әсіресе үш жекпе-жекші көзге түсіп, сол кезде сапасы төмендеп бара жатқан муай өнерін жақсарту мақсатында муэн атағына ие болды. Таңдалған жауынгерлер елдің әртүрлі аймақтарынан келді: Солтүстік-шығыс аймағынан Даэнг Тайпрасоет Муэн Чанга Чончхок атанды; Орталық аймақтан Клунь Тосаат Муэн Муэмаэнмат атанды; Оңтүстік аймақтан Пронг Чамнонгтонг Муэн Муаймичуэ атанды. Әр атау муай ұрысының нақты стилін көрсетеді және сәйкес келеді: Чанга Чончхок – «тиімді соққы стилі», Муэмаэнмат – «шебер соққылар», ал Муаймичуэ – «абыройлы муай» деп аударылады. Олардан муайдың бірнеше стилі пайда болды: Лопбури, Хорат, Чайя және Тасао. Кейіннен тағы да түрлі нұсқалар пайда болды, бірақ бұл үш стиль бастапқыда Муай Боран аясында қалыптасты. Бұл стильдің күшті жақтары – қолдардың, тізелер мен батылдардың тиімді қолданылуы, ал әлсіздігі – тиімді болу үшін жақсы физикалық формада болу қажеттігі. Муай Тай Боран бастапқыда 13 ғасырда өзін-өзі қорғау үшін жасалған, сондай-ақ тай әскеріне соғыста қолдану үшін үйретілген. Муай Боран – өте қауіпті техникалармен, күреспен және жердегі күреспен қатар тұрып күресу өнерінің жүйесі. Бұл қазіргі заманғы Муай Тайдан өзгеше, ол тек тұрып күресуден тұрады және ринг спорты болып табылады. Содан кейін бұл өнерді меңгергендер арасында жарыстар өткізіле бастады. Бұл көп ұзамай тай мәдениетінің ажырамас бөлігіне айналды, фестивальдерде ұрыстар өткізіліп, Тайландтың әртүрлі аймақтарынан келген жауынгерлер өз стильдерін сынастырды. Жекпе-жекшілер қолдарын және білектерін қанап арқанмен орап бастады, бұл олардың иықтарын жарақаттан қорғап қана қоймай, қарсыласын кесу мүмкіндігін де арттырды. Муай Боран жауынгерлеріне жоғары құрмет көрсетілді, ал ең жақсылары патшаның жеке күзетіне алынды. 1920-30 жылдары патша Рама VII тай жекпе-жек өнері жарыстарын жаңғыртты, төрешілерді, боксшылардың қолғаптарын, раундтарды және батыс бокс рингтерін енгізді. Муай Боранның көптеген дәстүрлі техникалары тыйым салынды немесе жаңа ережелерге байланысты қолдануға келмейтін болды, сондықтан Муай Боран төмендеді. Тони Жаның жекпе-жек фильмдері Муай Тай, Муай Боран және «Муай Коччасан» (Жа және оның ұстазы Панна Риттикрай 2005 жылы жасаған жекпе-жек стилі) жүйелерін көрсетуге көмектескені үшін мақталады.

Муай Чайя

Муай Чайя – Чайя ауданындағы жергілікті муай өнері. Сурат Тхани провинциясы. Бұл стиль Рама V және VI патшалар тұсында өте танымал болған. Плонг Чамнонгтонг Чайя билеушісінің шәкірті болған, оған Мюэнмуаймичю атағы беріліп, ол кеңінен танымал болды. Осы стильдің күшті жағы – техникаларды ауыр салмақтағы қарсыластарға қарсы қолдануға болады және пайдаланушының жақсы физикалық формада болмауына қарамастан тиімді. Бұл стильдің әлсіз жағы – шабуылдардың шешушілігі жеткіліксіз және қарсы шабуылдарды талап етеді.

Муай Корат

Муай Корат Таиландтың Нахон-Ратчасима (Корат) қаласында дамытылып, Раттанакосин дәуірінде Корат қаласында кеңінен танымал болды. Бұл стильдің басты ерекшелігі – шабуылдарының қуаты, алыстан кең бұрышта соққы беру және жақыннан тікелей соққылар жасау. Корат боксшылары қарсыластың шабуылдарын тойтаруға да маңызды көңіл бөледі, көбінесе мойынды ұстап, қарсыластың бойын қорғап, бірнеше соққы беруге мүмкіндік алады. Оның басты кемшілігі – көптеген шабуылдардан кейін шаршап қалуы.

Муай Лопбури

Муай Лопбури – Муай Боранның ең көне стильдерінің бірі, оны Дваравати мондықтары жасаған, ол біздің заманымыздың 7-шы ғасырында Таиландтың орталық аймағында пайда болды. Муай Кораттан ерекшелігі, Лопбури жылдамдық пен ептілікке баса назар аударады, боксшылар қарсыласын жаңылыстырып, шабуылға мүмкіндік іздейді. Содан кейін боксшы қарсыласына үздіксіз соққылармен қысым көрсетіп, қадамдарымен қарқынды бақылайды.

Муай Тасао

Муай-тасао басқа стильдерге қарағанда салыстырмалы түрде жаңа, және оның негізгі артықшылығы – қорғаныс. Тасао боксшылары жылдамдыққа және әмбебаптыққа сүйенеді, бұл оларға қарсыласының стиліне бейімделу үшін тұруын және дене күйін өзгертуге, сондай-ақ қарсыластың аяқпен соққыларынан қорғануға мүмкіндік береді.

Атауы

Муай тай бастапқыда жай ғана "муай" деп аталған. "Тай" сөзі 1900 жылдардың басында батыс боксынан оны ажырату үшін қосылды. "Муай Боран" тайлық жекпе-жек өнерінің бастауын қамтитын термин ретінде Кхет Сияпахидің тарихи жазбалары арқасында ғана соңғы кезде қолданыла бастады. Соңғы онжылдықтарда муай тайдың танымалдылығы артуымен, муайды қолдайтын ұлтшылдар бұл жекпе-жек өнерінің тарихын қалыптастыру қажеттігін сезінді, нәтижесінде муай тай мен муай боранның тарихы туралы, жазбалардағы қысқаша айтылымдарға сүйенген, кейде негізсіз мәліметтер пайда болды.