Каратэдегі толық контакті жарыс форматы

Кіріспе

Каратэдің бәсекелестік форматы

Толық контактілі каратэ – бұл қарсыластардың толық контактіде (Кумите деп те аталады) жұдырықтасып, нокаутты жеңіс критерийі ретінде қабылдайтын каратэнің кез келген түрі.

Тарих

Толық контактілі каратэ жарысы әртүрлі уақытта, әртүрлі жерлерде каратэ өнері үшін әзірленген бірнеше форматта өтеді. Кейбіреулері дербес дамыды, ал енді біреулері басқа толық контактілі ережелер жүйелерінен немесе жеңіл контактілі ережелер жүйелерінен туындады. Бұл форматтардың ешқайсысы үшін ірі біріктіруші ұйымдар жоқ, және ережелердің мәліметтері көптеген бәсекелес спорт/стильдік ұйымдар мен түрлі промоутерлер арасында күрт өзгеріп отыруы мүмкін. Кейбір ұйымдар бір ереже жиынтығын қатаң сақтайды. Ал басқалары бірнеше ереже форматтарын үйлесімді түрде қолданады. Тіпті кейбір турнирлерде бір жекпе-жектің арасында ереже форматтары ауыстырылады. Кейде ережелердің арасындағы айырмашылықтар зор, ал кейде әртүрлі спорт ережелерінің арасындағы жалғыз маңызды айырмашылық – оларды қолданатын ұйымдық құрылымдар болып табылады.

Қалпына келтіру

Толық контактілі спорттың маңызды форматтарының бірі – нокдаун каратэ, немесе кейде жапондық толық контактілі каратэ деп аталады. Бұл спорттық жекпе-жек стилі 1960 жылдардың соңында Жапониядағы Кёкушин каратэ ұйымында, корей-жапон Масутацу Ояма (大山倍達) құрған. Жарыста бәсекелестер дәстүрлі түрде қолғап, төсем немесе дене қорғанысын кимейді (жергілікті ережелер кейде бұл дәстүрге ерекшеліктер енгізеді), бірақ жалаңаш түйіршікпен күреседі. Қарсыласты ұстап алу және ұстап тұру, соның ішінде тұтқындауға рұқсат етілмейді, негізгі нокдаун каратэ ережелері бойынша, Киокушинде қолданылғандай, бірақ кейде басқа стильдерде қолданылатын кейбір түрлеріне рұқсат беріледі. Ұпайлар қарсыласты жерге тигізу арқылы, жарты ұпайға дейін бақылау және бақылау арқылы немесе оны басқаша әрекетке қабілетсіз ету арқылы есептеледі. Нокаут немесе шайқас болмаса, жекпе-жек үздіксіз жалғасады, тек жабық тұтқындалуларды бұзу үшін немесе жекпе-жекшілер жекпе-жек аймағынан кетсе ғана тоқтатылады. Американдық толық контактілі каратэден немесе нүктелік каратэден айырмашылығы, таза соққылар өздігінен есептелмейді, себебі ұпайлар техниканың формальды немесе стильдік көрінісіне емес, соққылардың нәтижесіне байланысты. Техниканы орындаудағы кемелділік маңызды емес, егер ол қарсыласқа айқын әсер етпесе, ұпай алмайды. Сол сияқты, егер техника көрінетін әсерді көрсетсе, оны төмен деңгейдегі әдіспен орындаудың маңызы жоқ. Негізгі нокдаун ережелерінің жалпы, шағын өзгерістеріне Ашихара каратэ және Эншин каратэ нокдаун ережелері кіреді, олар ұпай жинауға арналған лақтыруларды орындау үшін бір қолмен ұстауға мүмкіндік береді. Көптеген басқа да нұсқалар бар, кейбіреулері соншалықты кең, олар енді нокдаун ережелері ретінде жіктеле алмайды, ал толық контактілі каратэнің бірнеше басқа салалары (әдетте «қолғапты», «MMA-дан шабыт алған» және «басқалар» топтарына кіреді) нокдаун каратэ ережелерінің осындай нұсқасы ретінде пайда болды. Бұл спорттық форматтың пайда болуы Кёкушин каратэ ұйымымен басталғанымен, ол осы уақытқа дейін тарады және оны көптеген каратэ стильдері мен ұйымдары қолданады. Осы ережелерді ұстанатын каратэ стильдерін көбінесе нокдаун каратэ стильдері деп атайды, оларға Кёкушиннен шыққан ұйымдар да кіреді, мысалы Шидокан каратэ, Ашихара каратэ, Эншин каратэ, Шинденкай және Сейдокаикан (K-1 стилі пайда болған стиль), сондай-ақ Кёкушиннен тәуелсіз пайда болған стильдер, мысалы Окинауадан шыққан Рюкукукан және Мусо Кай каратэ. (Мусо Кай Шоррин Рюмен басталды, нокдаун стильдері кейіннен үлкен әсер етті). Стильдер мен ұйымдардың арасындағы қарым-қатынас күшті болғанымен (олардың көпшілігі негізгі ережелердің өздерінің шағын түрлерін қолданады) және біріктіретін спорттық ұйымның болмауына қарамастан, нокдаун каратэ спорты бүгінде бүкіл әлемде кең таралған. Біріктіруші чемпионаттарды өткізу үшін біріктіретін спорттық ұйымның жоқтығына және стильдер мен ұйымдар арасындағы шиеленіске қарамастан, көптеген нокдаун каратэ ұйымдарында арнайы ашық турнирлер өткізудің ұзақ дәстүрі бар, онда кез келген нокдаун каратэ (немесе басқа) стилі мен ұйымының өкілдері қатыса алады.

One major format of full contact sport karate is known as knockdown karate or sometimes Japanese full contact karate. This style of sport fighting was developed and pioneered in the late 1960s by the Kyokushin karate organization in Japan, founded by Korean Japanese Masutatsu Oyama (大山倍達). In fighting the competitors traditionally wear no gloves, padding or body protection other than groin guards (although local regulations sometimes enforce exceptions to this tradition), but it is bare knuckle fighting. Grabbing and holding the opponent, including clinching, is not allowed under the basic knockdown karate rules as used in Kyokushin, but are occasionally allowed in some variations used in other styles. Points are scored by knocking the opponent out, down to the floor, by sweep and controlled follow up for half a point, or by otherwise visibly incapacitating them. Unless there is a knockdown or sweep, the bout is continuous, with stoppages only to break up locked clinches or if the fighters leave the fight area. Unlike American full contact karate, or point karate, clean hits are not counted in and by themselves, as the scoring depends entirely on the effect of the hits, not on the formal or stylistic appearance of the techniques. No matter the perfection in execution of a technique, it will not score unless it visibly affects the opponent. In the same manner, if a technique does show a visible effect, it does not matter if it is executed in a manner regarded as inferior. Common, minor variations to the basic knockdown rules include Ashihara Karate and Enshin Karate knockdown rules that allow one handed grabbing in order to execute throws to score points. Many other variations exist, some so extensive that they can no longer be classified as knockdown rules, and several other branches of full contact karate (typically included in the "gloved", "MMA inspired" and "others" groups) originate as such a variation of the Knockdown karate rules. Although this sport format originated with the Kyokushin karate organization, it has spread until now and it's used by many karate styles and organizations. Karate styles embracing these rules are often called knockdown karate styles, and these include both organizations that originated from Kyokushin, such as Shidōkan Karate, Ashihara Karate, Enshin Karate, Shindenkai and Seidokaikan (the style that originated the K 1), as well as styles that originated independently from Kyokushin such as Ryukyukan from Okinawa and Muso Kai karate. (Muso Kai started with Shorin Ryu, Knockdown styles were a huge influence later)

Though severely divided by rivaling styles and organizations (several of which use their own minor variations of the basic rules), and lacking a unifying sport organization, the sport of knockdown karate today is common all over the world. Despite the lack of a unifying sport organization to hold unifying championships (and the friction between the different styles and organizations), there is a long tradition in most knockdown karate organizations to hold special open tournament knockdown karate events, where fighters from any knockdown karate (or any other) style and organization are welcome to participate.

Америка

Екінші толық контактілі каратэ жарыс форматы – американдық толық контактілі каратэ. Оны 70-жылдардың басында АҚШ-та Кәсіби каратэ қауымдастығы батыс боксынан ережелерді, жағдайларды және қолғаптарды алып, оларды бейімдеу арқылы жасады. Бұл үздіксіз жекпе-жек, онда раундтарды ұпай санау үшін тоқтатпайды, бірақ жекпе-жектің соңында жиналған ұпайлар есептеледі. Қорғаныш құралдары бокс қолғаптары, сондай-ақ көбінесе аяқ қорғағыштары, тізе қорғағыштары және әуесқой боксшыларының шлемдері қолданылады. Бұл спорт түрінің пайда болуына себепкер болған – дәстүрлі Шоррин Рю стиліндегі қара белбеу иегері Джо Льюис, ол ұпаймен есептелетін каратэдегі нәтижелерге көңілі толмады және жартылай жекпе-жек шеберлерінің нокаутқа дейін жекпе-жекестесе алатынын көрсеткісі келді. Бірінші толық контактілі жекпе-жекті насихаттау және ұйымдастырудағы рөлі үшін Джо Льюис американдық толық контактілі каратэ мен толық контактілі кикбоксингтің әкесі деп есептеледі, екеуі де қазіргі заманғы аралас жекпе-жек өнерінің маңызды алдағысы болып табылады. Американдық толық контактілі каратэ американдық кикбоксингпен тығыз байланысты, көбінесе екі спорт түрін ажырату қиын. Басшылыққа алу үшін, екеуінде де белден төмен соққы беруге, сондай-ақ тізелер мен шынтақтарды пайдалануға рұқсат етілмейді.

Қолғаппен

Соңғы кезде кеңінен танымал болған толық контактілі каратэнің тағы бір түрі – қолғаппен каратэ немесе қолғапты каратэ. Кейде спорт ұйымы мен промоутерге байланысты Шин каратэ / Шинкаратэ деп аталады ("жаңа" каратэ, ішінара аудармада). Ең ірі спорт ұйымдары – Шинкаратэдо Рэнмей және Бүкілжапон қолғапты каратэ федерациясы. Бұл жүйе Жапонияда пайда болды, онда ол кәсіби кикбоксингке өтуді қалаған каратэшілер үшін танымал әуесқой спорт түріне айналды. Жапониядан тыс Еуропада да қозғалыс байқалды, бірақ ол басқа каратэ түрлерімен салыстырғанда әлі де шамалы. Ережелер жоғарыда сипатталған нокдаун каратэ ережелеріне негізделген, бірақ бокс қолғаптарын пайдалану және бетке соққы беруге рұқсат ету үшін өзгертілген. Дегенмен, осы каратэ жарысының форматы қайда аяқталып, кикбоксинг қайда басталатыны нақты емес деп айтуға болады. Бұл әсіресе соңғы жылдары көптеген қолғаппен каратэ күресшілері өздерінің әуесқой мансабынан кәсіби кикбоксинг мансабына тікелей өтіп жатқандықтан шындық. Көптеген жапон қолғапты каратэшілері соңғы жылдары кәсіби кикбоксерлер ретінде танымал болды, ал K-1-дегі ең табысты жапон кикбоксерлерінің көптегені, мысалы Козо Такеда, Ёсихиро Сато, Ясухиро Кидо, Хината, Юя Ямамото – қолғаппен каратэден бастаған.

Богу Кумите

Толық байланыс каратэсінің тағы бір түрі – Богу кумите, ол көбінесе Чито рю, Иссин рю, Шоринжи рю және Ниппон Кемпо сияқты бірнеше дәстүрлі Окинава каратэ стилімен байланысты. Бұл үздіксіз жарыс форматында жарақаттарды болдырмау үшін ауыр қорғаныш жабдықтары қолданылады. Бастапқыда бұл қорғаныш жабдықтары жапон кендосының қару-жарағы мен бронясына негізделген, сондай-ақ қолғаптар басқарушының түйелерін қарудың болат тіректерінен қорғайтын. Бірақ қазіргі уақытта арнайы қорғаныш жабдықтары жасалған. Нокаут жеңіс критерийі ретінде рұқсат етілгенімен, қорғаныш жабдықтары оның болу ықтималдығын азайтады, ал ұпайлар көбінесе таза техникалар мен қарсыласты аяғынан құлатуға бағытталған техникалар үшін беріледі. Ниппон Кемпода күресуге де рұқсат бар. Дегенмен, көптеген басқа толық байланыс каратэ спорт түрлерімен салыстырғанда, Богу кумите әлі де салыстырмалы түрде шағын.

Толық түйісу нүктесі каратэсі

Толық байланыс каратэсінің бір түрі – толық байланыс нүктелік каратэ. Ол толық жанасусыз жарыс каратэсіне ұқсас; жеңіл және жартылай байланыс каратэсіндегі жекпе-жектен айырмашылығы, егер қарсылас нокаутқа түссе, бұл артық байланыс үшін дисквалификация емес, жеңіс болып саналады. Нүктелер белгіленген нысана аймақтарына таза соққы үшін беріледі, және егер анық нокаут немесе нокдаун болмаса, төреші әр алмасудан кейін жекпе-жекті тоқтатып, соққыларды есептейді. Соққылар толық байланыспен орындалады, бірақ қолғап, аяққап және кейде денеге арналған қорғаныс кигізіледі. Осы толық байланыс каратэсі жарысы негізінен Солтүстік Америкада, оның туған жері, кең таралған, бірақ Еуропада да шағын топтары бар. Бұл сондай-ақ толық байланыс Шотокан және Тхэквондода қолданылатын жарыс форматына ұқсас, және осы форматты қолданатын спорттық каратэ жарыстары көбінесе осы екі өнердің аражігін жояды.

Каратэ күрес

2018 жылы «Каратэ ұрысы» деп аталатын жаңа толық контактілік ережелермен жаңа кәсіби лига іске қосылды. Бұл ережелерді венгр каратэшісі Адам Ковакс жасады, ол толық контактіге, қолғаптармен соққыларға және күрессіз жекпе-жектің өтуіне мүмкіндік береді. Лигаға азербайжандық Рафаэль Ағаев, француз Дэви Дона, АҚШ-тың Флорида штатындағы Лейк-Чарльз қаласынан Джош Куайхаген және марокколық Ахраф Учен сияқты жауынгерлер қосылды. UFC Даңқ залының мүшесі және CBS телеарнасының «Кевин күте алады» сериалындағы актер Бас Раттен ұйымның құрамында болып, Будапешт, Майами, Афина, Голливуд және Нью-Йорк қалаларындағы шаралардың комментаторы болды. Нью-Йорктегі шара One World Trade ғимаратының ең жоғарғы қабатында өтті, бұл онда өткен алғашқы спорттық оқиға еді. UFC жұлдызы Чак Лидделл лиганың елшісі ретінде тағайындалды. Бұл жарыстың ережелері: дозулау, тізе соққылары, сондай-ақ басына және денесіне соққылар беру (жамбасқа емес). Егер жауынгер құлап жатса, қарсыласы төреші жекпе-жекті тоқтатып, оны орнынан көтергенге дейін 5 секунд бойы соққы беруге құқылы. 2019 жылдың желтоқсан айында лига әлем бойынша күтiлетін жарыстардың кестесiн жариялады, соның iшiнде Жапонияның Киото қаласында көктемде өтуi жоспарланған жарыс бар едi. Киотодағы жарыс жойылды, ал промоушен сол жылы екі шара өткізді: біреуі Флорида штатының Орландо қаласында, екіншісі Голливудта, қонақ диктор ретінде Дэнни Трехо қатысты. 2020 жылдың сәуір айында лига маусымның барлық жекпе-жегін бір орында өткізу және экзотикалық атмосфераны жасау үшін CGI технологиясын пайдалану туралы жаңа жоспарды жариялады. Бұл жоспар COVID-19 пандемиясына жауап ретінде жасалды.

Қосарлас жекпе-жек каратэсі

Гибридтік жекпе-жек каратэсі – толық контактілі каратэ түрі, ол тұрған күйде де, жерде де соққылар (каратэ) және күрес (дзюдо / дзюдзюцу) техникаларын қолдануға мүмкіндік береді. 1981 жылы Такаши Азума шебер Мияги префектурасының Сендай қаласында "Каратэдо Дайдо Дзюку" мектебін құрды. Дайдо Дзюку "Какуто Каратэ (Combat Karate)" – қауіпсіз, практикалық және танымал турнирлік каратэ түрін ұсынды, ол бетке арналған қорғағышты пайдаланады және бас деңгейіне шабуылдар, лақтырулар мен ұстауларға рұқсат береді. Содан бері буын бұраулар мен мойынға қолдаулар да қосылды. Осыдан кейін Дайдо Дзюку Жапониядағы аралас жекпе-жек өнерінің қарқынды дамуындағы жетекші ұйымға айналды. Дайдо Дзюкудегі Кудо форматында кез келген соққыға (бас пен аяқ соққыларын қоса), лақтыруларға және шектеулі уақыт ішінде жерде күресуге рұқсат етіледі. Дәстүрлі каратэ соққыларын күреспен біріктіретін басқа топтар – "Вале Тудо Каратэ" және "Кёкушин Будокай" "жалпыға ортақ жекпе-жек" ережелерімен, сондай-ақ көптеген аз танымал ережелер жүйелерімен Нихон Зендокай. Тағы бір гибридтік каратэ стилі – Кёкушин және Ояма каратэсімен айналысатын адам құрған Сейрейкай каратэсі. Бұл стиль негізінен Кёкушин және Ояма каратэсінің соққылау техникаларын, дзюдоның лақтыруларымен үйлестіреді. Бұл өзгертілген Кёкушин стилінің ерекшеліктері – соққыларды кері қайтару, әртүрлі қашықтықта соққылар, лақтырулар мен құлатулар, сондай-ақ буын бұраулар. Тағы бір гибридтік толық контактілі каратэ түрі – Нидерландыда Сенсей Боб Пеппельс құрған Ашигару Рю. Каратэнің гибридтік стилінің тағы бір түрі – Каратэ Зендокай. Бұл каратэ түрі соққылар мен күрес техникаларына негізделген.

Басқалар

Басқа спорт ережелері де бар, оның ішінде қорғалмаған басқа толық жанасу соққыларын рұқсат ететін нұсқалары да, бірақ олар жоғарыда аталған негізгі форматтармен салыстырғанда көбінесе шағын және белеңді емес. Мұндай ережелер көбінесе бір ғана шағын стильді ұйымға немесе тіпті жеке спорттық іс-шараларды ұйымдастыруға шектеледі. Кіші толық жанасу ережелері жүйесінің мысалдары – кейбір Годзю-рю ұйымдары қолданатын Ирикуми Го (әсіресе Халықаралық Окинава Годзю-рю Каратэ-до Федерациясы және Джундокан Годзю-рю ұйымы), сондай-ақ Мумонкай Каратэ ережелері. Кёкушинкан шинкен шобу – жұқа қолғаптарды пайдалана отырып, бас соққыларын, тұтқаларын және лақтыруларын рұқсат ететін нокаут каратэсінің бір түрі. Ирикуми Го – Годзю-рю каратэсінде қолданылатын толық жанасу, қолғаптар мен бетке соққылармен жүзеге асырылатын дәстүрлі үздіксіз жекпе-жек. Мумонкай нокаут каратэсіне ұқсас ережелерді қолданады, бірақ бас киімдері мен жұқа қолғаптармен бас соққыларын рұқсат ету үшін өзгертілген. Францияда MMA стиліндегі қолғаптармен, тұтқамен және шектеулі күресумен кәсіби каратэге арналған "Pro Fight Karate" толық жанасу каратэсі құрылды. Бір ғана акцияға тән толық жанасу каратэ ережелерінің мысалы – Жапониядағы FSA Kenshinkan стилі ұйымы ұйымдастырған, қазір тоқтатылған Chaos Madmax арнайы іс-шарасы. Бұл жерде жекпе-жекшілер қолғапсыз және қорғаныш құралдарызсыз, бас соққыларына рұқсат етіледі. Chaos Madmax ұқсас ережелерді қолданатын Pro KarateDo ұйымымен ауыстырылды.