Кіріспе

Демократия демагогиямен бүлініп, ақылдың үстемдігіне емес, құмарлықтың билігіне ұшырайды.

Халықтың билігі немесе оклократия немесе маббократия – бұл қарапайым халықтың заңды билікті қорқыту арқылы бақылайтын, қанаушы көпшілік үкімет түрін сипаттайтын жағымсыз термин. Оклократия демократиядан немесе осыған ұқсас заңды және өкілдік биліктерден бүкіл мемлекеттің мүддесін көрсететін, рәсімдік тәртіппен азаматтық процестің жоқтығымен немесе бұзылуымен ерекшеленеді.

Аттар

Охлократия латын тіліндегі ochlocratia сөзінен, ал ол грек тіліндегі ὀχλοκρατία (okhlokratía) сөзінен шыққан, бұл ὄχλος (ókhlos, "халық", "қоғам", немесе "қара халық") және κράτος (krátos, "билік") сөздерінен құралған. Охлократ – охлократияны қолдайтын немесе оның жақтасы. Сын есім охлократиялық немесе охлократиялық болып келеді. Охлократия мағынасы мен қолданылуы жағынан халық билігі немесе мобократиямен синонимді, бұл термин 18 ғасырда "халық" сөзінің мағынасынан туындаған, ал "халық" сөзі 1680 жылдары Ұлыбританияның Даңқты революциясы туралы пікір таластары кезінде латын тіліндегі mobile vulgus ("нашар көпшілік") тіркесінен пайда болған.

Шығу тегі

Полибий өзінің б.з.б. 2 ғасырдағы "Тарихтар" (6.4.6) еңбегінде оглократия терминін қолданған секілді. Ол оны халық үкімінің "патологиялық" түрі деп атап, оны демократияға қарсы қояды, демократияны жақсы түр деп есептейді. Талмудта "охлос" сөзі жиі кездеседі, ол "көшінділер", "халық", "қарулы күзет" сияқты мағыналарды білдіреді. Бұл сөз алғаш рет 1584 жылы ағылшын тілінде қолданылған, француз тілінен (ochlocratie, 1568) алынған, ол грек тіліндегі okhlokratia сөзінен (okhlos – "көшінділер", kratos – "билік", "күш") туындаған. Ежелгі грек саяси ойшылдары оглократияны үкіметтің үш "жаман" түрінің (тирания, олигархия және оглократия) бірі деп санаған, ал үш "жақсы" түріне (монархия, аристократия және демократия) қарсы қойған. Олар "жақсы" мен "жаман" арасын үкіметтің барлық қоғамның мүддесі үшін әрекет етуіне ("жақсы") немесе әділетсіздік есебінен бір топтың немесе жеке тұлғаның мүддесін қорғауына ("жаман") байланысты ажыратқан. Полибийдің алдындағы Аристотель демократияның түрлерін ажыратып, заң үстемдігін ескермегендердің оглократияға айналатынын айтқан. Аристотельдің ұстазы Платон демократияның өзін нашар үкімет түрі деп санаған, сондықтан бұл термин оның еңбектерінде кездеспейді. Демократияға "көшінділер билігінің" қаупін азайту үшін заң үстемдігі азшылықтарды немесе жеке тұлғаларды қысқа мерзімді популизмге немесе моральдық паникаға қарсы қорғауы керек. Алайда, демократиялық елдерде заңдардың көпшілік тарапынан қабылдануын және жойылуын ескерсек, заң үстемдігі арқылы азшылықтарды қорғау сұрағы күмәнді. Кейбір авторлар, мысалы босниялық саяси теоретик Жасмин Хасанович, демократиялық қоғамдардағы оглократияның пайда болуын неолиберализмдегі демократияның құлдырауымен байланыстырады, онда "халықтың демократиялық рөлі негізінен сайлау процесімен шектеледі". Бірнеше онжылдықтан кейін католиктерге қарсы Гордон көтерілісі Лондонды шарпып, жүздеген адамның өмірін қиды; сол кезде Ньюгейт түрмесінің қабырғасына жазылған хабарламада тұтқындар "Оның Шаңырағы, Көшінділер патшасының" бұйрығымен босатылғаны жазылған. 1690 жылдардағы Салемдегі Салым соттарында, Массачусетс колониясында, қала тұрғындарының біріккен сенімі заңның логикасын басып озды, сонымен қатар бір эссеші оны көшінділер билігінің мысалы ретінде келтірді. 1837 жылы Авраам Линкольн линчтеу және "елде заңға деген құрметсіздіктің күшеюі, соттардың салмақты шешімдерінің орнына жабайы құштарлық пен ашу-ызаның, ал әділет министрлерінің орнына жабайы көшінділердің қойылғаны" туралы жазды. Кейінгі Ыстамшылдар қозғалысының ерте тарихында көшінділер зорлық-зомбылығы маңызды рөл атқарды. Мысалдарға Миссуриден қуу, Хаунс Милл қырғыны, Джозеф Смиттың өлімі, Наувоодан қуу, Джозеф Стендингтің өлтірілуі және Кейн Крик қырғыны жатады. 1857 жылы Бригам Янг "көшінділерге" қарсы әскери шаралар қабылдауды талап ететін сөз сөйледі.