Александр Рюстов: Неолиберализмнің түбін қалаушы және әлеуметтік нарық экономикасының идеологы

Кіріспе

Неміс социологы және экономисі, пруссиялық әскерінің салдаты Александр Рюстов (8 сәуір 1885 – 30 маусым 1963) – неміс социологы және экономисі. 1938 жылы ол Вальтер Липманн конференциясында «неолиберализм» терминін алғаш рет қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Германия экономикасын қалыптастырған «әлеуметтік нарықтық экономиканың» негізін қалаушылардың бірі болды. Ол Вильгельм Рюстовтың шөбересі, Цезарь Рюстовтың немересі және Данкварт Рюстовтың әкесі.

Өмір

Рустоу Пруссияның Гессен-Нассау провинциясындағы Визбаден қаласында пруссиялық әскери офицердің отбасында дүниеге келген. 1903 жылдан 1908 жылға дейін Геттинген, Мюнхен және Берлин университеттерінде математика, физика, философия, филология, құқық және экономиканы оқыды. 1908 жылы ол Эрланген университетінде Пауль Хензельдің жетекшілігімен математикалық тақырыпта докторлық диссертациясын қорғады, зерттеуі Расселдің парадоксы туралы болды. Содан кейін ол 1911 жылға дейін Берлиндегі Тёбнер баспасында жұмыс істеді, одан кейін Парменидтің таным теориясы бойынша хабилитациялық жұмысын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды, содан кейін неміс армиясына ерікті болып қосылды. Соғыстан кейін, сол кезде әлі социалист болған Рустоу қараша революциясына қатысып, Рур аймағындағы көмір өнеркәсібін ұлттандыру процесімен айналысатын Экономика министрлігінде қызмет етті. Социалистік жоспарлаудан көңілі қалған ол 1924 жылы VdMA, неміс инженерлік федерациясында жұмыс істеді. Германиядағы инженерлік компаниялар қорғалған және субсидияланған көмір және кен өнеркәсібінен көп зиян шекті. 1930 жылдары Германиядағы жағдай Рустоу үшін тым қолайсыз болды; ол 1933 жылы қара тізімге енгізіліп, Швейцарияға қашып кетті, онда оған Түркияның Стамбул университетінде экономикалық география және тарих кафедрасы ұсынылды. Стамбулда ол өзінің ең маңызды еңбегін – «Ортсбестрингунг дер Гэггенварт» (ағылшын тілінде «Еркіндік және үстемдік» деп жарияланған) – цивилизацияны сынға алу туралы жазды. 1938 жылы Уолтер Липпманның конференциясында Рустоу жаңа либерализмді классикалық либерализмнен ажырату үшін «неолиберализм» терминін енгізді. Рустоу әлеуметтік нарықтық экономика тұжырымдамасын ұсынды, бұл тұжырымдама нарыққа қатысты мемлекеттің күшті рөлін көздейді, бұл қазіргі кезде неолиберализм терминімен байланысты идеялардан көп жағынан өзгеше. 1949 жылы Рустоу Германияға оралып, Хайдельберг университетінде кафедра меңгерді, онда ол 1956 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін болды. Ол 1963 жылы 78 жасында Гейдельбергте қайтыс болды.

Rüstow was born in Wiesbaden in the Prussian Province of Hesse Nassau in to the family of a Prussian military officer. From 1903 till 1908, he studied mathematics, physics, philosophy, philology, law and economics, at the universities of Göttingen, Munich and Berlin. In 1908, he obtained his doctorate under Paul Hensel, at the University of Erlangen, on a mathematical topic, Russell's paradox. He then worked at the Teubner publishing house in Berlin, until 1911, when he started working on his habilitation, on the knowledge theory of Parmenides. He had to interrupt his work though at the outbreak of the First World War, when he volunteered for the German Army. After the war, Rüstow, then still a socialist, participated in the November Revolution, and obtained a post at the Ministry of Economic Affairs, working on the nationalization process of the coal industry in the Ruhr Area. Disillusioned with socialist planning, he started working for the VdMA, the German Engineering Federation in 1924. The engineering companies in Germany suffered much by the protected and subsidized coal and mine industry. In the 1930s, the climate in Germany became too unfriendly for Rüstow; he was blacklisted in 1933 and fled to Switzerland, where he was offered a chair in economic geography and history at the University of Istanbul, Turkey. In Istanbul, he worked on his magnum opus, Ortsbestimmung der Gegenwart (in English published as Freedom and Domination), a critique of civilization. In 1938 at the Colloque Walter Lippmann, it was Rüstow who created the term 'neoliberalism' to separate new liberalism from classical liberalism. Rüstow promoted the concept of the social market economy, and this concept promotes a strong role for the state with respect to the market, which is in many ways different from the ideas which are nowadays connected with the term neoliberalism. In 1949, Rüstow returned to Germany and obtained a chair at the University of Heidelberg, where he remained until his retirement in 1956. He died in 1963 at age 78 in Heidelberg.

Ордолиберализм

Вальтер Эйкен, Вильгельм Рёпке және Франц Бёммен бірге Рюстов ордолиберализмнің қажетті негізін қалады.