Трелех: Тарихи ауыл және ежелгі ошақ

Кіріспе

Кармартенширдегі ауыл.

Трэллек (кейде Трэлэк, Трэлэк немесе Трэлэк деп те жазылады; Tryleg) – Уэльстің оңтүстік-шығысындағы Монмутширдегі ауыл және қауым. Монмуттан оңтүстікке қарай 5 миль (8 км) және Тинтерннен солтүстік-солтүстік-батысқа қарай 4 миль (6 км) жерде орналасқан Трэллек, Уай өзені аңғарының үстіндегі жазықта, ерекше табиғи сұлулық аймағындағы орманды аймақтың оңтүстік жиегінде жатыр. Ауылда үш қола дәуіріне жататын тұрған тастар бар, олар Харольд тастары деп аталады және I санаттағы тарихи ғимарат – Сент-Николас шіркеуіне көз тіккен. Қазіргі кезде салыстырмалы түрде кішкентай ауыл болғанымен, ол 13 ғасырда Уэльстегі ең ірі қалалардың бірі болды және қазір сол кездегі аумағы мен рөлін анықтау үшін археологиялық зерттеулерге қызығушылық тудыратын орынға айналған. Ауыл ескеру аймағы ретінде белгіленген. Жақын жерде төрт табиғат қорығы бар: орхидеяларымен әйгілі Нью-Гроув Гүлді шалғыны және Трэллек Бикон Гвент Жабайы табиғат қорына тиесілі, ал Кледдон Батпағы мен Крос Роберт Орманы екеуі де Ұлттық табиғат ескерткіштері (SSSI) болып табылады.

Этимология

Уэльс тіліндегі Tryleg атауы, шамасы, «көрнекті тас» дегенді білдіреді және *lleg – «тас, плита» деген мағынадағы llech жалпы атауының жазылмаған түрінен және try күшейткіш префиксінен шыққан. Егер осылай болса, бұл атау бір кезде ауылдан солтүстікке қарай шамамен бір жарым шақырым жердегі төбеде тұрған үлкен тасқа сілтеме жасаған болуы керек. Атаудың тарихи формалары Try, Tri және Tre түрлерінде кездеседі. «Гарольд тастары» деп аталатын үш тік тас Tri (уэльс тілінде «үш» деген мағынадағы tri) әрпімен басталатын формаларға ықпал еткен болуы мүмкін. Сонымен қатар, tre(f) («қоныс, қала») деген валлийлік есімдік Tre әрпімен басталатын формаларға әсер еткен болуы мүмкін. Жоғарыда аталған llech атауы да атаудың әртүрлі формаларына әсер еткен. Trellech ағылшынша жазылуындағы <ll> әрпі ағылшынша айтылады (уэльсше емес). Сол сияқты, соңғы <ch> әрпі де уэльсше емес, басқаша айтылады. Ауыл атауының әртүрлі қазіргі заманғы жазылуымен ерекшеленеді. Тарихи деректерде атаудың 30-ға жуық әртүрлі нұсқасы тіркелген, олардың төртеуі қазір де кеңінен қолданылады. Ауылға кіретін үш жолдың әрқайсысындағы жол белгілерінде атау әртүрлі жазылған: Trellech, Trelleck және Trelech.

Тарих

Трелех ортағасырлық Уэльстің ірі қалаларының бірі болды, оның қалдықтары көп жылдар бойы жүргізіліп, бүгінге дейін жалғасып келе жатқан археологиялық қазбалар нысаны болды. Қаланың Де Клэр әулеті тарапынан Диан орманындағы темір кенінің және айналасындағы орман шаруашылығында өндірілген ағаш көмірінің қорларын пайдалану мақсатында, Уэльстегі әскери ілгерілеулері үшін – оның ішінде Керфилли қамалын салу үшін қару-жарақ, зәрлі киім және темір бұйымдарын қамтамасыз ету үшін құрылған болуы ықтимал. 1288 жылы Трелехта 378 бургаж учаскесі тіркелген, бұл сол кезде оны Кардифф пен Чепстоудан үлкен еткен болар еді. Трелех 1291 жылы аң аулауға қатысты даудан кейін болған шабуылдың салдарынан көп бөлігі қиратылды. 1340 және 1350 жылдары қара өлім жұқпады. Содан кейін Оуайн Глиндүр мен оның жасағының 15 ғасырдың басында жасаған қиратулары Трелехтың гүлденуін және оның маңыздылығын одан әрі төмендетті.

Археологиялық зерттеулер

Треллехтегі археологиялық зерттеулерді 1990 жылдардың басынан бері Ньюпорттағы Уэльс университетінің Оңтүстік Уэльс тарихи және пәнаралық зерттеулер орталығы жүргізіп келеді. Қазіргі уақытта ортағасырлық қаланың және оның төңірегінің орналасуы мен дамуына қатысты пікір таласы бар. 2005 жылы Стюарт Уилсон жоғалған ортағасырлық қаланың қалдықтары бар деп сенген егістікті сатып алды. Бұрын Уилсон осы аймақтағы басқа археологтардың жұмысына бөгет қойып, "бірде профессор Хауэллдің қазба орнына жасырын кіріп, ол тапқан ежелгі қабырғаның іс жүзінде заманауи суару арнасы екенін дәлелдеуге тырысқан" деді. Бұл орынды алғаш 1998 жылы Джулия Уилсон (туыс емес) әлеуетті қызығушылық тудыратын жер деп атады. Стюарт Уилсонның осы егістікке деген қызығушылығы және оның болжамының дұрыс болу мүмкіндігі 2006 жылдың 6 наурызында археолог Фрэнсис Прайор ұсынған 30 минуттық BBC Radio 4 деректі фильмінің ("Егістік сатып алған бала" деп аталатын) тақырыбы болды. Бағдарламада Уилсон ортағасырлық қабырғалар мен аулалық төселген жер тапқанын көрсетті. 2008 жылы Монмут археологиялық қоғамы "талқылауға орын қалмады" деп мәлімдеді, Уилсон және басқалардың қазбалары ортағасырлық қаланың басты бөлігі Кэтбрукке қарайтын шағын жолдың маңында, қазіргі ауылдың оңтүстігіндегі, қазіргі шаруашылық жерлерінде орналасқан екенін анықтады. 2016 жылы Уилсон бұл орынды кемпингке, зерттеу орталығына және туристік орталыққа айналдыруды ұсынды. Уилсонның кейбір мәлімдемелерін академиялық археологтар сынға алды.

Қасиетті Николай шіркеуі

Англикандық шіркеу 1953 жылдың 19 қарашасынан бері І санаттағы ескерткіш болып табылады және Джозеф Брэдни оны «Монмутшир графтығындағы ең ірі және ең сәнді ауылдық шіркеулердің бірі» деп сипаттаған. Оның әсем биік мұнарасы, 17 ғасырға жататын күн сағаты бар. Шіркеу ғимаратының негізгі бөлігі жергілікті қызыл құмтастан салынған, үш қабатты мұнарасы бар. Мұнарасы шақырымдармен көрінеді және сәулетші Джон Ньюман оны «қаланың мақтанышы және қуанышы» деп атаған. Бұл жердегі шіркеуге, бәлкім, ағаштан салынған құрылысқа, 7 және 8 ғасырларда Гвенттің билеушілері Ффернфаэль ап Итель мен Меуриг ап Теудриг демеушілік еткен. Шіркеу ауласындағы Уағыз айту кресі ерте ортағасырлық кезеңге жатады, сондай-ақ, шіркеудегі шрифт те соған жатады. Қазіргі ғимарат 13 немесе 14 ғасырдың басына дейін салынған. Алғашқы Англиялық готикалық тас жұмысы 1225-1272 жылдар аралығында, ал безендірілген готикалық стилі 1350 жылға дейін салынған. Шіркеуде үлкен терезелі негізгі зал және одан әлдеқайда кішкентай ғибадатхана бар. «Таң қалдырарлық» интерьерде «көтеріңкі» мұнара аркасы бар, ал бес бөлікті негізгі зал сегізбұрышты тіреулердегі аркалармен жабдықталған. Кросхенд фермасына тиесілі, жалпы қолжетімді жерде орналасқан тастар ескерткіш ретінде тіркелген. Тастар «Монмутширдегі ең маңызды мегалиттік ескерткіштердің бірі» деп сипатталған. Олардың қола дәуірінен қалғандығы белгілі. Уэльстің осы бөлігінде мұндай қалдықтар сирек кездеседі. Оларға түрлі жергілікті аңыз-ертегілер байланыстырылған: 1063 жылы Уэльске қарсы жеңіске жеткендігін атап өту үшін Гарольд Годвинсон оларды тұрғызған; олар римдіктерге қарсы шайқаста қаза тапқан үш басшының құрметіне орнатылған; немесе мифтік Джек о'Кент оларды күш сынасы барысында Скирридтен лақтырып жіберген. Тастар шамамен 229° азимут бойынша солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа дейін созылатын сызықты құрайды, бұл, мүмкін, қысқы күннің батуын көрсетеді, бірақ тастардың дәл орналаспауына байланысты жазғы күннің тууы да жоққа шығарылмауы мүмкін. Олар «Оңтүстік Уэльстегі ең әсерлі суреттердің бірі» деп сипатталған. Тастардың биіктігі сәйкесінше , , және , ең биігі оңтүстік-батыста орналасқан; қатардың жалпы ұзындығы: Орталық таста ыдыс пішінді ойықтар бар деп есептеледі. Тастарды ағаштармен сүйреп әкеліп, оларды орнату үшін тетіктер қолданылған, бәлкім, маусымдық ақпарат алу үшін немесе діни рәсімдерде пайдалану үшін. Хоулдер (1978) олардың бір кезде әлдеқайда үлкен және әсерлі тізбектелудің бөлігі болғанын болжайды, бірақ Кастлден (1992) олар тас шеңберінің бөлігі болмағанын айтады. Обри Берл осындай қысқа тас қатарлардың «бәлкім, он немесе жиырма ересек және баладан» тұратын отбасылардың рәсімдік орталықтары ретінде қолданылғанын, бірақ үлкен тастарды орнату үшін бірнеше отбасының ынтымақтастығы қажет болғанын мәлімдейді. Ол Trellech тастарын Карнак маңындағы Le Vieux Moulin, Plouharnel-дегі қатармен салыстырады және «Қола дәуірінде б.з.д. 1800-1000 жылдар аралығында Ирландия, Британия және Бретаньдегі қауымдар осындай қысқа қатарларды тұрғызған».

The Anglican parish church has been designated a Grade I listed building since 19 November 1953, and is described by Joseph Bradney as "one of the largest and most handsome of the country churches in the county" of Monmouthshire. With an elegant pointed and prominent steeple, a font and 17th century sundial, it is a focal point of the village. The main part of the church building is of local Old Red Sandstone, with a three stage tower. The spire can be seen for several miles around and is described by architectural writer John Newman as "the town's pride and joy". A church on this site, probably a wooden structure, was endowed by Ffernfael ap Ithel and Meurig ap Tewdrig who were rulers of Gwent in the 7th and 8th centuries. The Preaching Cross in the churchyard is early Medieval in date, as is the font. The present building dates from the 13th or early 14th century. The early English Gothic stonework has been dated to between 1225 and 1272, and that of the Decorated Gothic up to 1350. The church has a large clerestoried nave, with a much smaller chancel. The "impressive" interior has a "spendidly high" tower arch, and the five bay nave has arcades on octagonal piers. The stones, situated on publicly accessible land belonging to the Davies family of Crosshands Farm, are a scheduled ancient monument. The stones have been described as "one of the more substantial megalithic monuments in Monmouthshire". They are believed to date back to the Bronze Age. Such remains are rare in this part of Wales. Various local traditions are ascribed to them: that they were erected by Harold Godwinson to celebrate a victory over the Welsh in 1063; that they commemorate three chieftains who fell fighting against the Romans; or that they were flung from the Skirrid by the mythical Jack o' Kent in a trial of strength with the Devil. The stones form an approximate line running between north east and south west at an azimuth of about 229°, which probably indicates the midwinter sunset, though the midsummer sunrise cannot be excluded on account of the lack of precise alignment of the stones. They have been described as "the most visually impressive of the alignments in South Wales." The stones are respectively , , and high, the tallest being at the south west; the overall length of the row is The central stone has what are thought to be cup marks. It is supposed that the stones were dragged to the site on logs and levered into position, probably either for seasonal information or for use at religious ceremonies. Houlder (1978) speculates that they were once part of a much larger and impressive alignment, but Castleden (1992) suggests that they did not form part of a stone circle

Aubrey Burl asserts that short stone rows of this kind were used as the ritual centres of families of "perhaps ten or twenty adults and children", though the erection of large stones required the co operation of several such families. He compared the Trellech stones to the row at Le Vieux Moulin, Plouharnel, near Carnac, and says that "Similar short rows were erected by communities in Ireland, Britain and Brittany in the centuries of the Bronze age between 1800 and 1000 BC".

Түмп терреті мен соттың фермасы

Түмп Террет шіркеудің оңтүстік-батысында, Корт Ферманың жерінде орналасқан. Ол нормандық дәуірге дейін барады, кішкентай мот және бейли қамалының орны ретінде салынған; оның айналасындағы ордың іздері әлі де көрініп тұр.

Ауылдық зал / Бэбингтон орталығы

Қазір Trellech Village Hall деп аталатын ғимарат, бұрын The Babington Centre болған, 1820 жылы бастауыш мектеп ретінде салынған. Ауылда алғашқы мектеп 1591 жылы эпиграмма жазушы Джон Оуэнмен құрылған, ал бір ғасырдан кейін, 1691 жылы жергілікті викарий Закари Бэбингтон, Лландафф епискобы Герваз Бэбингтонның туысы, жаңа мектеп ашты. Треллех бастауыш мектебі ауылдың солтүстік жағындағы жаңа орынға көшкен соң, 1820 жылғы мектеп ғимараты Монмут епархиясына тиесілі болды, бірақ кейін 1992 жылы тіркелген Треллех Бэбингтон білім беру қорына өтті.