Кіріспе
Ұйымдық мақсаттарды анықтау және оларды іске асыру
Мақсаттар бойынша басқару (МБО), сондай-ақ жоспарлау бойынша басқару (МБП) деп те аталады, алғаш рет 1954 жылы Питер Друкердің «Басқару практикасы» кітабында танымал болды. Мақсаттар бойынша басқару – бұл басқарудың ұйым мүшелеріне жеткізе алатын ұйым ішіндегі нақты мақсаттарды анықтау және әр мақсатқа қалай жетуді анықтау процесі. Бұл процесс менеджерлерге жұмысты бір қадамнан кейін бір қадаммен орындауға мүмкіндік береді, соның арқасында тыныш, бірақ өнімді жұмыс ортасы құрылады. Осы басқару жүйесінде жеке мақсаттар ұйымның мақсаттарымен үйлесімді болады. МБО-ның маңызды бөлігі – қызметкердің нақты нәтижелерін белгіленген стандарттармен өлшеу және салыстыру. Егер қызметкерлер өздері мақсат қоюға және оны іске асыру жолын таңдауға қатысса, олар өз міндеттерін орындауға бейімдірек болады. Джордж С. Одиорнның сөзіне сәйкес, мақсаттарға негізделген басқару жүйесі – жоғары және төменгі басшылардың бірлесіп ортақ мақсаттарды анықтауы, әрбір адамның жауапкершілігінің басты салаларын күтілетін нәтижелер тұрғысынан белгілеуі және осы өлшемдерді бөлімді басқару мен әрбір мүшенің үлесін бағалауға бағыт ретінде пайдалану процесі. МБО – қызметкерлерге олардың жұмыс орнында не істеу керектігін білдіретін мақсаттарды қою процесі. Мақсаттар бойынша басқару қызметкерлердің рөлдері мен жауапкершіліктерін анықтайды және оларға ұйымдағы болашақ іс-қимылдарының жоспарын жасауға көмектеседі.
Management by objectives (MBO), also known as management by planning (MBP), was first popularized by Peter Drucker in his 1954 book The Practice of Management. Management by objectives is the process of defining specific objectives within an organization that management can convey to organization members, then deciding how to achieve each objective in sequence. This process allows managers to take work that needs to be done one step at a time to allow for a calm, yet productive work environment. In this system of management, individual goals are synchronized with the goals of the organization. An important part of MBO is the measurement and comparison of an employee's actual performance with the standards set. Ideally, when employees themselves have been involved with the goal setting and choosing the course of action to be followed by them, they are more likely to fulfill their responsibilities. According to George S. Odiorne, the system of management by objectives can be described as a process whereby the superior and subordinate jointly identify common goals, define each individual's major areas of responsibility in terms of the results expected of him or her, and use these measures as guides for operating the unit and assessing the contribution of each of its members. MBO refers to the process of setting goals for the employees so that they know what they are supposed to do at the workplace. Management by Objectives defines roles and responsibilities for the employees and help them chalk out their future course of action in the organization.
МБО тарихы
Питер Друкер "мақсаттар бойынша басқару" терминін алғаш рет 1954 жылы "Менеджмент практикасы" кітабында қолданды. Бұл идея Мэри Паркер Фоллетттің 1926 жылғы "Бұйрық беру туралы" атты эссесінде ұсынылған көптеген ойларға негізделген. Термин мен идея көтерілгеннен кейін, Друкердің шәкірті Джордж Одиорн осы идеяны 1960 жылдардың ортасында жарияланған "Мақсаттар бойынша басқару шешімдері" кітабында дамытуды жалғастырды. MBO-ны Hewlett Packard сияқты компаниялар танымал етті, олар бұл олардың табысына алып келді деп мәлімдеді.
Соңғы зерттеулер
Мақсаттар бойынша басқару әлі де қолданылып келеді, түрлі ұйымдарға жоспарлау және даму арқылы көмек көрсетуге баса назар беріледі. Соңғы зерттеулер нақты салаларға шолу жасап, әр салада МБО-ның қалай қолданылатынын анықтайды. Бұрынғы MBO тәсіліне сын айтылғаннан кейін, оны қайта жандандыру мақсатында 2016 жылы жаңа формула енгізілді – OPTIMAL MBO, ол оның құрамдас бөліктерінің аббревиатурасы болып табылады: (O) Мақсаттар, сыртқы факторларды ескере отырып; (P) Қиырсыздық (бюджет) мақсаттары; (T) Мақсат қою; (I) Ынталандыру және ықпал ету; (M) Өлшеу; (A) Келісім, жауапкершілік, бағалау, құрметтеу; және (L) Көшбасшылық қолдауы. Бұл тәсіл бүгінде қолданылып жүрсе де, оның басқаша атаулары болуы мүмкін – "MBO" әріптері бұрынғыдай ресмилік сақтап қалмады, ал болашаққа жоспарлау – қалыпты жағдай.