Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орегон шарты – 1846 жылдың 15 маусымында Вашингтон қаласында қол қойылған Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы шарт. Бұл шарт Орегон аймағына қатысты АҚШ мен Ұлыбританияның таластарын реттеу арқылы Орегон шекарасы туралы дауды аяқтады; бұл аймақ 1818 жылғы шарттан бері Ұлыбритания мен АҚШ бірлесіп иеленген болатын.
1846 treaty which ended the Oregon boundary dispute between the US and UK
The Oregon Treaty is a treaty between the United Kingdom and the United States that was signed on June 15, 1846, in Washington, D. C. The treaty brought an end to the Oregon boundary dispute by settling competing American and British claims to the Oregon Country; the area had been jointly occupied by both Britain and the U. S. since the Treaty of 1818.
Өмірбаян
1818 жылғы келісім бойынша АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекара Миннесотадан «Тасты тауларға» (қазіргі Роки таулары деп аталады) дейін солтүстік ендігінің 49-паралелі бойынша белгіленді. Осы таулардың батысындағы аймақ американдықтарға Орегон аймағы, ал британдықтарға Гудзон шығанағы компаниясының Колумбия департаменті немесе Колумбия округі деп белгілі болды. (Осы аймаққа тағы бір терілік округтің, Жаңа Каледонияның, оңтүстік бөлігі де кірді.) Келісім бойынша, осы жерді 10 жылға бірлесіп басқару көзделді. Екі ел де жерді иелену құқығына ие болды және екеуіне де еркін теңізде жүзуге кепілдік берілді. Бірлескен басқару екі тарап үшін де көтере алмайтын жағдайға айналды. Британдық министр АҚШ президенттері Джеймс К. Полк пен Джон Тайлердің 49-шы солтүстік ендігіндегі шекараны белгілеу туралы ұсынысын қабылдамағаннан кейін, американдық экспансионистер бүкіл аймақты 54°40′ солтүстік ендігіне дейін, Ресей империясы мен АҚШ (1824) және Ұлыбритания (1825) арасындағы шарттармен белгіленген Ресей Америкасының оңтүстік шегіне қосуға шақырды. Алайда, 1846 жылдың сәуір айында Мексика-Америка соғысының басталуы АҚШ-тың назарын және әскери ресурстарын аударғаннан кейін, Вашингтондағы келіссөздерде келісімге қол жеткізілді, және Полк әкімшілігі бұл мәселені шешті (өз партиясының радикалына қарсылардың таңғалысына орай) екі майданды соғыстың алдын алу және Ұлыбританияның күшті әскери күшімен тағы бір соғысқа бармау үшін.
The Treaty of 1818 set the boundary between the United States and British North America along the 49th parallel of north latitude from Minnesota to the "Stony Mountains" (now known as the Rocky Mountains). The region west of those mountains was known to the Americans as the Oregon Country and to the British as the Columbia Department or Columbia District of the Hudson's Bay Company. (Also included in the region was the southern portion of another fur district, New Caledonia.) The treaty provided for joint control of that land for ten years. Both countries could claim land and both were guaranteed free navigation throughout. Joint control steadily grew less tolerable for both sides. After a British minister rejected the offer of U. S. Presidents James K. Polk and John Tyler to settle the boundary at the 49th parallel north, American expansionists called for the annexation of the entire region up to Parallel 54°40′ north, the southern limit of Russian America as established by parallel treaties between the Russian Empire and the United States (1824) and Britain (1825). However, after the outbreak of the Mexican–American War in April 1846 diverted U. S. attention and military resources, a compromise was reached in the ongoing negotiations in Washington, D. C., and the matter was then settled by the Polk administration (to the surprise of its own party's hardliners) to avoid a two war situation, and another war with the formidable military strength of Great Britain.
Сенаттың 1846 жылғы маусымдағы дауысы
1846 жылдың маусым айының басында британдықтар Роки тауларының батысындағы АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекараны келіссөздер арқылы шешуді ұсынды. Чарльз Гордон Атертон мен Беннинг Вентворт Дженнесс сияқты кейбір американдық сенаторлар қарсы болды және британдықтардың келіссөздерге қатысу туралы ұсыныстарын қабылдамауды жақтады. Алайда, Алабама штаттарының сенаторлары (Артур П. Багби және Диксон Холл Льюис), сондай-ақ Массачусетс штаттарының сенаторлары (Дэниел Вебстер және Джон Дэвис) британдық ұсыныстарды қабылдауды қолдады. Сенат президент Полкке британдықтардың келіссөздер ұсыныстарын қабылдау қатысты дауыс беру туралы шешім қабылдады. Британдықтар бұл дауыс Сенатта қабылданатынына үміттенді. 12 маусымда Сенат 38–12 есебімен президент Полкке осы шекара мәселесін келіссөздер арқылы шешу үшін британдық ұсыныстарды қабылдауды ұсынды. Дауыс беруге 18 демократ және 20 виг қолдау көрсетсе, 11 демократ және бір виг қарсы дауыс берді. Үш демократ және үш виг дауыс беруден бас тартты.
In early June 1846 the British offered to negotiate the boundaries between the United States and British North America in the region west of the Rockies. Some US senators such as Charles Gordon Atherton and Benning Wentworth Jenness were combative and were in favor of rejecting British proposals to negotiate. However others, such as both Alabama senators (Arthur P. Bagby and Dixon Hall Lewis) as well as both Massachusetts senators (Daniel Webster and John Davis) were in favor of accepting British proposals. The Senate agreed that they would vote on whether or not to recommend President Polk accept British offers to negotiate. Watching closely, the British hoped this vote would pass the Senate. On June 12, the Senate voted 38–12 recommending that President Polk accept British proposals to negotiate this boundary. Votes in favor included 18 Democrats and 20 Whigs, whereas 11 Democrats and one Whig voted against. Three Democrats and three Whigs abstained.
Келіссөздер
Келісімді АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джеймс Бьюкенен және АҚШ-тағы британдық елші Ричард Пакенхэм келісті. Сыртқы істер министрі Эбердин графы Парламентте осы мәселеге жауапты болды. Келісім 1846 жылғы 15 маусымда қол қойылды, осымен бірлескен иелік тоқтатылып, Орегонның 49-шы параллельдің оңтүстігіндегі тұрғындары американдық азаматтар, ал солтүстігіндегілер британдық азаматтар болып жарияланды. Орегон келісім-шарты бойынша АҚШ пен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекара 49-шы параллель бойынша белгіленді, бірақ Ванкувер аралы британдықтардың толық иелігінде қалды. Ванкувер аралы және барлық жағалау аралдары 1849 жылы Ванкувер аралының колониясы ретінде құрылды. АҚШ-тың бөлігі 1848 жылғы 15 тамызда Орегон территориясы ретінде ұйымдастырылды, ал 1853 жылы Вашингтон территориясы одан бөлініп шықты. Британдық бөлігі 1858 жылға дейін ұйымдастырылмады, содан кейін Фрейзер каньонындағы алтын асығудың нәтижесінде және американдық экспансиялық ниеттердің қайта жандануының қаупінен Британдық Колумбия колониясы құрылды. Екі британдық колония 1866 жылы Британдық Колумбия колониясы болып біріктірілді. Британдық Колумбия 1871 жылы Канадаға қосылғанда, Орегон келісімімен белгіленген 49-шы параллель және теңіз шекарасы Канада мен АҚШ арасындағы шекараға айналды. Ұлыбритания Ванкувер аралы мен Оңтүстік Галф аралдарын сақтап қалу үшін шекара сол аймақты айналып оңтүстікке қарай бұрылуына келісім жасалды. Сан-Хуан аралдарының иелігі, соның ішінде бірнеше канал аралдары даулы болып қалды. Сан-Хуан аралдарының иелігі үшін 1859 жылы «Шошқа соғысы» деп аталатын қақтығыс болды, ол 1872 жылға дейін шешілмеді. Ақырында, төрелік үш мүшеден тұратын төрелік комиссиясымен басталды, оның төрағасы Германия императоры Вильгельм I болды. 1872 жылғы 21 қазанда комиссия АҚШ-тың пайдасына шешім шығарды және Сан-Хуан аралдарын АҚШ-қа берді.
The treaty was negotiated by US Secretary of State James Buchanan and Richard Pakenham, British envoy to the United States. Foreign Secretary Earl of Aberdeen was responsible for it in Parliament. The treaty was signed on June 15, 1846, ending the joint occupation and making Oregonians south of the 49th parallel American citizens, with those north of it becoming British. The Oregon Treaty set the border between the U. S. and British North America at the 49th parallel with the exception of Vancouver Island, which was retained in its entirety by the British. Vancouver Island, with all coastal islands, was constituted as the Colony of Vancouver Island in 1849. The U. S. portion of the region was organized as Oregon Territory on August 15, 1848, with Washington Territory being formed from it in 1853. The British portion remained unorganized until 1858, when the Colony of British Columbia was set up as a result of the Fraser Canyon Gold Rush and fears of the re asserted American expansionist intentions. The two British colonies were amalgamated in 1866 as the Colony of British Columbia. When the Colony of British Columbia joined Canada in 1871, the 49th parallel and marine boundaries established by the Oregon Treaty became the Canada–US border. In order to ensure that Britain retained all of Vancouver Island and the southern Gulf Islands, it was agreed that the border would swing south around that area. Ownership of several channel islands, including the San Juan Islands remained in dispute. A bloodless confrontation known as the Pig War erupted in 1859 over ownership of the San Juans, which was not resolved until 1872. Ultimately, arbitration began with German Emperor Wilhelm I as head of a three man arbitration commission. On October 21, 1872, the commission decided in favor of the United States, awarding the San Juan Islands to the U. S.
Шарттан туындайтын мәселелер
Орегон шартының тұжырымдамасындағы беймәлімдік, шекараның бағытын "ең терең арна" бойынша Хуан-де-Фука бұғазына және одан әрі ашық мұхитқа дейін жүргізуге қатысты, 1859 жылы Сан-Хуан аралдары үшін болған тағы бір шекаралық дау – Шошқа соғысына әкеп соқты. Осы дау он жылдық қарсыласу мен әскери демонстрациялардан кейін бейбіт түрде шешілді, осы уақытта жергілікті британдық билік Лондонға Пьюджет-Саунд аймағын толығымен қайтарып алуға үздіксіз лобби жасады, себебі американдықтар Азамат соғысымен басқа мәселелермен айналысып жатқан. Сан-Хуан дауы 1872 жылға дейін шешілмеді, сол кезде 1871 жылғы Вашингтон шартына сәйкес, төреші (Германия императоры I Вильгельм) аралдардың батысындағы Харо бұғазы арқылы американдықтар ұсынған теңіз шекарасын, британдықтардың аралдардың шығысындағы Росарио бұғазына қарағанда басымдық берді. Бұл келісімнің күтпеген салдары ретінде Вашингтон штатындағы Point Roberts аймағы шекараның "бұрыс" жағына орналасты. 49-шы параллельдің оңтүстігіндегі жер ретінде, Канададан оңтүстікке қарай Боундери шығанағына қарай созылған жартыарал, келісім арқылы АҚШ-тың бөлек бөлігіне айналды. Америкалық тарихшы Томас Макклинтоктың сөзіне сүйенсек, британдық жұртшылық бұл келісімді құптады:
Ambiguities in the wording of the Oregon Treaty regarding the route of the boundary, which was to follow "the deepest channel" out to the Strait of Juan de Fuca and beyond to the open ocean, resulted in the Pig War, another boundary dispute in 1859 over the San Juan Islands. The dispute was peacefully resolved after a decade of confrontation and military bluster during which the local British authorities consistently lobbied London to seize back the Puget Sound region entirely, as the Americans were busy elsewhere with the Civil War. The San Juans dispute was not resolved until 1872 when, pursuant to the 1871 Treaty of Washington, an arbitrator (William I, German Emperor) chose the American preferred marine boundary via Haro Strait, to the west of the islands, over the British preference for Rosario Strait which lay to their east. The treaty also had the unintended consequence of putting what became Point Roberts, Washington on the "wrong" side of the border. A peninsula, jutting south from Canada into Boundary Bay, was made by the agreement, as land south of the 49th parallel, a separate fragment of the United States. According to American historian Thomas C. McClintock, the British public welcomed the treaty: