Кіріспе

Елаф (; Аила; Ελά, Ἀηλά, Αἰλανίτης, Αἰλανή, Ἐλάνα) – Еврей Киелі кітабында Ақаба шығанағының солтүстік жағасында бірнеше рет еске алынған ежелгі қала. Ол Езион-Геберге жақын жерде орналасқан. Рим дәуірінде Аэла деп аталған, Византия грек тілінде Аила, ал араб тілінде Айла (араб елді мекені ежелгі қаланың қираған орындарынан тысқары салынған) деп қабылданды, кейін Акабат Айла ("Айлаға жол") болып, соңында Акаба деп қысқартылды. 1951 жылы құрылған қазіргі Израиль қаласы Елат ежелгі қаланың атымен аталады.

Атауы

Бұл есім еврейше "ʾyl" түбірінен шыққан болуы мүмкін. Элат құдайы мен אלה (теребинте) арасында этимологиялық байланыс болуы мүмкін. Көптеген басқа елді мекендер сияқты, Эйлат Киелі кітапта жекеше (мүмкін, құрастырмалы түрде) және көпше (Эйлот) түрінде еске алынады. Елат деген қала да сол аймақта болған. Алғашқы қоныс, болжам бойынша, Эйлат шығанағының солтүстік жағында орналасқан. Ежелгі египеттік жазбаларда да Египеттің төртінші династиясынан бастап Қызыл теңіз арқылы кең ауқымды және табысты кен өндіру операциялары мен сауда-саттық туралы мәліметтер бар. Елат ежелгі дәуірде Элиммен, Фиваның Қызыл теңіз портымен, он екінші династия кезінде маңызды сауда серіктесі ретінде танымал болған. Элим мен Елат арасындағы саудаға Эфиопия мен Пунттан әкелінген ладан мен мирра, Өлі теңізден алынған битум мен натрон, Библостан келген жұқа мата, ал Тимнадан – мыс амулеттер кірген, бұл мәліметтер Эритрея теңізінің саяхаттарында көрсетілген. Ежелгі Елат Едом, Мидиан мемлекеттерімен және Синай түбегінің түпкі тұрғындары – Рефидим тайпасының жерімен шектесетін. Елат туралы алғашқы айғақ Еврей Киелі кітабында, Шығу кітабында кездеседі. Шығудың алғашқы алты бекеті Египетте орналасқан. Жетінші бекет – Қызыл теңізден өту, ал 9-13-ші бекеттер – Египеттен шыққаннан кейін және Қызыл теңізден өткен соң Элат пен оның төңірегінде. Он екінші бекет – Израильдегі Эйлатқа жақын Тимнадағы және оның маңындағы он екі лагерь. Дәуіт патша Едомды бағындырғанда, ол бұрын Мидианмен ортақ шекаралас болған Элатты да иеленді. Бұл сауда порты және мыс өндірісіне негіделген өнеркәсіптік орталық Египеттің бақылауында болды, бірақ кейін Сүлеймен оны Эзион-Гебер деп аталатын жерде қайта салды (Патшалар кітабы 1-тарау, 9:26). 2 Патшалар кітабы 14:21-22-де, көп жылдар өткен соң: «Яһуда халқының бәрі он алты жасар Уззияны әкесі Амазияның орнына патша етіп қойды. Ол әкесі қайтыс болғаннан кейін Элатты қайта жаңғыртты және Яһудаға қайтарды». Кейінірек, 2 Патшалар кітабы 16-тарауда: «Сол кезде Едом патшасы Элатты Едомға қайтарып алды, Яһуда халқын қуып шықты және оның орнына Едомдықтарды қоныстандырды, олар содан бері осы күнгейінше сол жерде тұрып келеді».

Киелі кітаптағы оқиға

Киелі кітапта (2 Патшалар 14:22) айтылғандай, патша Уззияның ең алғашқы және маңызды жетістіктерінің бірі – Елатты қайтарып алу болды, егер оны оның ізашары Амасияға жатқызу қажет болмаса. Бұл қала кейіннен Ахаз жоғалтып алған. Яһуданың б.з.д. 8 ғасырындағы үш патшасының бәрі үшін де маңызды болды. Осы Уззия Яһудаға Сүлейменнің бақылауында болған, бірақ кейіннен жоғалған Қызыл теңіз сауда жолының бақылауын қайтаруға қол жеткізді.