Кіріспе
Англия мен Франция арасындағы 15 ғасырдағы шарт – Троя шарты. Бұл шарт бойынша Англия королі Генрих V және оның мұрагерлері Франция королі Карл VI қайтыс болған соң француз тағына ие болар еді. Ол 1420 жылдың 21 мамырында француздық Троя қаласында Генрихтің Франциядағы сәтті әскери жорығынан кейін ресми түрде қол қойылды. Бұл шарт 1453 жылы Кастильон шайқасында француздардың жеңісімен аяқталған Жүз жылдық соғыстың соңғы кезеңінің бір бөлігі болып табылады, онда әртүрлі ағылшын патшалары француз тағына құқықтарын орнатуға тырысты.
The Treaty of Troyes was an agreement that King Henry V of England and his heirs would inherit the French throne upon the death of King Charles VI of France. It was formally signed in the French city of Troyes on 21 May 1420 in the aftermath of Henry's successful military campaign in France. It forms a part of the backdrop of the latter phase of the Hundred Years' War finally won by the French at the Battle of Castillon in 1453, and in which various English kings tried to establish their claims to the French throne.
Шарттары
Шарт Карл VI-ның қызы Катерина Валуаның Генрих V-ке үйленуін қарастырды, ол Францияның регенті етіп тағайындалды және (болашақ ұлдарымен бірге) француз тағының мұрагері ретінде мойындалды. Дельфин Шарль мұрагерлік құқығынан айырылды. Генрих V Парижге кіргеннен кейін сол жылдың соңында Францияның Генерал-эштаттары осы келісімді бекітті.
Өмірбаян
Франция королі Карл VI билік құрған кезде көтерілістерді жеке басына басып, ақыл-ойы жақсы болған, тіпті өзінің ағалары қарсылық білдірмеген Францияның толық бақылауын жариялаған. Бірақ 1392 жылы Ле-Ман ормандарындағы әскери жорық кезінде ол ақылдан адасып, өз әскерлеріне шабуыл жасады. Өмірінің соңына дейін психикалық аурудан зардап шекті. Англия королі Генрих V 1415 жылы Францияға басып кірді және Ажинкур шайқасында француздарға күшті жеңіліс сыйлады. 1418 жылы Бургундия герцогы Жан Қорқытсыз, саяси және экономикалық мүдделері ағылшындармен келісімге қол қоюға бағытталған, Парижді басып алды. Бір жылдан кейін ол Монтеро соғымында, Дофин Карлмен дипломатиялық кездесуде деп ойлаған кезде, Арманьяк жақтастарының қолынан қаза тапты. Оның ұлы Филипп Жақсы ағылшындармен одақтасып, ағылшын патшасымен келісімшарт жасады. Карл VI-ның әйелі, Бавариялық Изабелла, келіссөздерге тек формалды түрде қатысты, егер Генрих V арқылы әулеттер біріктірілсе, соғыс аяқталып, Франция күшті және қабілетті патшаның қолына тапсырылады деп үміттеніп, ұлын мұрадан айыратын келісімге келісті. Бұрын патшайымның Орлеан герцогы Луимен қарым-қатынасы болғаны туралы әңгімелер тараған еді. Бұл қауесетті 1407 жылы Орлеан герцогін өлтірген Луидің басты қарсыласы Жан Қорқытсыз қуана қабылдады. Бургундиялықтар Карлдың заңсыз туған бала екенін таратуға тырысты. Алайда, мұндай мәлімдеме Франция королінің ар-намысына нұқсан келтірмейінше, келісімге енгізілмейтін еді. Сондықтан, француз тағына қатысты дофиннің мұрадан айырылуы, оның Жан Қорқытсызды өлтіруге бұйрық бергені деген айыптамаға негізделді. Келісімнің құқықтық негізі бастапқыда күмәнді болды, себебі тек король ғана өзінің әулетін тоқтату сияқты маңызды шешім қабылдауға құқылы еді, ал "ақылсыз" деп аталған Карл, мұндай келісімге кіруге қабілетсіз еді, өйткені оның билігінің көп бөлігін осы себеппен регенттер бақылады (әрбір жарамды келісім-шарттың төрт негізгі құқықтық принципі: өтемақы, келісім, заңдылық және қабілеттілік). Осыған қарамастан, әскери және саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты, дофин Карл Карл VI-ның регенті болып жариялағаннан кейін, Генрих V жариялаған регенттікке қарсы, дофиннің мұрадан айырылуы одан әрі заңды күш алды. Дофин 1420 жылы патшаға қарсы қылмыс жасады деген айыптау бойынша сотқа шақырылды. Ол келмегендіктен, 1421 жылы Париж соты Карл Дофинін опасыздыққа кінәлі деп тапты және оны мұрадан айырып, Франция Корольдігінен қуғынға ұшыратты, жер мен атақтардың барлық құқықтарынан айырды.
Салдары
Шарт 1422 жылы Карл VI мен Генрих V екі айдың арасында қайтыс болғаннан кейін күшін жоғалтты. Англияның Генрих VI-і Англия мен Францияның патшасы болды, бірақ дофин Карл әкесі қайтыс болғаннан кейін Франция тағына да талап етті – бірақ ол Францияның Бурж қаласы төңірегіндегі ғана аймағын басқарды және қарсыластары оны «Бурж королі» деп қысыммен атады. Троя шартының талаптары 1423 жылғы Амиен шартында қайта расталды, онда Бургундия мен Бретань Генрих VI-ді Франция королі ретінде мойындады және дофин Карлға қарсы үшжақты қорғаныс одағын құруға келісті. Бірақ 1429 жылы Иоанна д’Арк Валуа әскерлеріне басшылық ету үшін келгеннен кейін соғыстың барысы күрт өзгерді. Олар Орлеан қаласын қоршаудан босатып, содан кейін француздық тәж кигізудің дәстүрлі орны Реймс қаласына жорық жасады, онда бұрынғы дофин Франция королі Карл VII болып таж киді. 1435 жылы Карл Бургундиямен Аррас шартына қол қойды, онда олар оның таққа деген құқығын мойындап, қолдады. Карл VII-нің Генрих VI-ға қарсы әскери жеңісі осы шартты мәнсіз етті. Англияның Эдуард IV-і 1475 жылы Франция тағына соңғы рет талаптанды, бірақ Пикини шартында Людовик XI-мен бейбітшілікке келісті. Англия патшалары 1801 жылға дейін Франция тәжіне номиналды түрде талап етуді жалғастырды, бірақ бұл ешқашан қайтадан қанағаттандырылмады. Франциядағы олардың соңғы аумағы – Кале қаласы 1558 жылы Францияға қарады.