Кіріспе

Қытайдың Гуйчжоу провинциясындағы этникалық топ

Суй халқы (; өз атауы: ai33 sui33), сондай-ақ Шуй халқы деп те аталады, Қытайдың Гуйчжоу провинциясында негізгі оралаған этникалық топ. Олар Қытай Халық Республикасының ресми түрде таныған 56 этностың бірі саналады.

Тарих

Суйлар ежелгі Байюэ тайпаларының ұрпақтары, олар Хан әулетінен (Вей 2003: viii) бұрын Қытайдың оңтүстігінде қоныстанған. "Суй" атауы, қытай тілінде "су" деген мағынаны білдіреді, Мин әулеті тұсында қабылданған.

Демография

Бүгінде барлық суй халқының 93% (322 000 адам) Қытайдың Гуйчжоу провинциясында тұрады, олардың 63% Санду Шуй автономиялық округінде шоғырланған. Оңтүстікке қарай, Гуанси провинциясының Ронгшуй округіндегі Индун ауылы маңында 10 000 суй тұрады (Эдмондсон 2008). Суй халқының шағын топтары Юньнань провинциясының Фуян және Йиляң округтерінде де кездеседі. Сонымен қатар, Солтүстік Вьетнамның Тюен-Кван провинциясының Хонг-Кван ауданында 120 суй тұрады, олар 8 буын бұрын Санду округінен көшіп кеткен суй халқының ұрпақтары болып табылады (Вэй 2003:vii).

Тіл

Суи тайпасы Кра–Дай тілдер тобына жататын, Кам–Суи тілдерінің құрамына кіретін тілде сөйлейді.

Қоғам

Суилер отбасылық кландар бойынша ұйымдастырылған. Ауылдарда әдетте бірнеше жүз адам тұрады, олардың көпшілігі бірдей отбасылық атына ие (Вей 2003: ix). Дәстүрлі Суй үйлері әдетте шыршадан немесе қарағайдан жасалады, бірақ бүгінде үйлер көбінесе кірпіштен салынады. Дәстүрлі Суй тұрғын үйлерінің үш негізгі түрі бар (Вей 2003:ix): ɣaan2 faaŋ1 (қытайша: ganlan mulou) – екі немесе үш қабатты қадалы үй. Екінші қабат тұрғын бөлме ретінде, ал бірінші қабат негізінен мал шаруашылығы және қойма ретінде пайдаланылады. ɣaan2 hum5 – бір қабатты үй. Қиылған қабатты үй – қытай тілінде диаоцзяолу деп аталатын "ілініп тұрған аяқ" үйі. Бұл үйлер төбелерге салынады, үйдің төмен қарайтын жағын ұзын тіреулермен ұстап тұрады, ал тіреулер кейде қабырғалардың сыртында орналасқандықтан, оларды "ілініп тұрған үй" (диаоцзяо) деп атайды. Әйел жесір қалған жағдайда, ол үш жыл бойы шашын ақ матамен жабады. Суилер тоғызыншы айдың тоғызынан басталатын ай күнтізбесін пайдаланады. Олардың жерлеу рәсімдері – өлгендердің құрметіне мал құрбандықтары шалатын әсем әрі ұзақ салтанаттар. Балықтан басқа, Суи ауыл тұрғындары әдетте адамның қайтысынан кейін ет жеуден бас тартады (Вей 2003: xvi).

Ас мәзірі

Суи халқының негізгі тағамы – кілегейлі күріш. Қосымша астықтар мен түйірлі дақылдарға жүгері, бидай, арпа, қарақұмық және тәтті картоп жатады. Күрішті бамбук будағында немесе жабық ыдыста, астың қызуында пісіреді. Күріш негізіндегі танымал тағамдарға ʔjut7 (қытайша: zongzi) және хризантема гүлі қосылған кілегейлі күріш пен қабыршақталған күріш кіреді (Wei 2003:xiv). Суй әйелдері туыстарына қонаққа барғанда кілегейлі күріш сыйлайды. Балық – маңызды тағамдық көздердің бірі. Дун халқы сияқты, көптеген суйлер ауылдық тоғандарда карп шабақтарын өсіреді (Вей 2003:xiv). Жазда жиі дайындалатын тағам – лу5 хум3 деп аталатын қышқыл сорпа. Суй отбасылары да жиілемесе, бірлесіп дастарқан жайып, ортақ қазанмен тамақтанады. Шегірілген балық (hum3 mom6), шегірілген ет (hum3 naan4) және сүтқоректі шошқаның еті де танымал. Суй халқы күріштен жасалған спирттік ішімдіктерді жақсы көреді, оларды тойлар, жерлеу рәсімдері, мерекелер мен үй салу кезінде де ішеді. Суйлар сонымен қатар джиуцзян шараптарымен де әйгілі.