Соундерс Ро SR.45 "Принцесса": Британдық ұшу қайығының тарихы

Кіріспе

Saunders Roe SR.45 Princess – британдық ұшақ, Saunders Roe компаниясы әзірлеген және олардың Уайт аралындағы Cowes зауытында құрастырған. Бұл – ең үлкен толығымен металлдан жасалған ұшақ-қайық. «Принцесса» соғыстан бұрынғы коммерциялық ұшақ-қайықтардың, мысалы Short Empire-дің, кеңейтілген және жайлы жаңаруы ретінде жасалды. Ол Атлант мұхиты арқылы, Саутгемптон (Ұлыбритания) мен Нью-Йорк (АҚШ) арасында 100 жолаушыға дейін тасымалдауға арналған, кең және ыңғайлы жағдайда ұшуы тиіс болған. Осы мақсатқа жету үшін, жаңадан әзірленген турбовинттік технологияны пайдалану туралы шешім қабылданды, ал ұшақтың қуаты үшін әлі де дамып жатқан Bristol Proteus қозғалтқышы таңдалып алынды. Жоба Proteus қозғалтқышын әзірлеу кезінде туындаған қиындықтарға байланысты кешіктірілді. 1952 жылдың 22 тамызында «Принцесса» ұшағының алғашқы прототипі G-ALUN алғашқы рейсін жасады. 1952 мен 1954 жылдар аралығында алғашқы прототип 47 сынақ рейсін орындады, оның ішінде Farnborough Airshow-да екі рет көпшілік назарына ұсынылды. Бұл жұмыс Өнімдер министрлігімен жасалған даму шарты бойынша жүргізілді, мақсаты – British Overseas Airways Corporation (BOAC) британдық әуе тасымалдаушысынан ұшаққа тапсырыс алу еді. Бастапқы даму шарты сәтті орындалғанымен, BOAC ақырында құрлықтағы бағыттарына көшуге шешім қабылдады, оның орнына реактивтік De Havilland Comet ұшағын пайдаланды. Ірі ұшақ-қайықтар дәуірі ұшақ толыққанша аяқталмас бұрын аяқталды. «Принцесса» жобасы үш данадан кейін тоқтатылды, олардың тек біреуі ғана ұшты. 1950 жылдардың ортасына қарай ірі коммерциялық ұшақ-қайықтар құрлықтағы реактивтік лайнерлермен көлеңкелене бастады. Ұшу-қону жолағы мен әуежайларды жақсарту сияқты факторлар құрлықтағы ұшақтардың тиімділігін арттырды, олар су ұшақтарында қажетті қайық корпусының қосымша салмағы мен кедергісін немесе теңіз суының коррозиясына қарсы қажетті шараларды ескермейтін. Жоба тоқтатылғаннан кейін үш ұшақ сату мақсатымен сақталды. Бірақ, ұшаққа перспективалы ұсыныс түскен кезде, сақтау кезінде коррозия пайда болғаны анықталды. Нәтижесінде, үш прототип те жарамсыз деп танылды.

The Saunders Roe SR.45 Princess was a British flying boat aircraft developed and built by Saunders Roe at their Cowes facility on the Isle of Wight. It has the distinction of being the largest all metal flying boat to have ever been constructed. The Princess had been developed to serve as a larger and more luxurious successor to the pre war commercial flying boats, such as the Short Empire. It was intended to serve the transatlantic route, carrying up to 100 passengers between Southampton, United Kingdom and New York City, United States in spacious and comfortable conditions. To achieve this, it was decided early on to make use of newly developed turboprop technology, opting for the Bristol Proteus engine still in development to power the aircraft. The project suffered delays due to difficulties encountered in the development of the Proteus engine. On 22 August 1952, the first prototype Princess, G ALUN, conducted its maiden flight. Between 1952 and 1954, the first prototype performed a total of 47 test flights, including two public appearances at the Farnborough Airshow. This work was carried out under a development contract for the Ministry of Supply, the intention being that this would lead to a contract for the aircraft from British flag carrier British Overseas Airways Corporation (BOAC). Although the initial development contract had been successfully met, BOAC eventually decided to focus on its land based routes using the jet powered De Havilland Comet instead. The era of the large flying boat had effectively ended prior to the aircraft's completion. Work on the Princess was ultimately cancelled after having produced three examples, only one of which flew. By the mid 1950s, large commercial flying boats were being increasingly overshadowed by land based jet airliners. Factors such as runway and airport improvements had added to the viability of land based aircraft, which did not have to compromise to accommodate the additional weight and drag of the boat hulls that were necessary on seaplanes, or the mitigating measures needed against the corrosion caused by seawater. Following the project's termination, the three airframes were stored with the intention of selling them on; however, upon receipt of a promising offer for the aircraft, it was found that corrosion had set in while in storage. As a result, all three aircraft prototypes were subsequently scrapped.

Шығу тегі

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын британдық Imperial Airways әуе компаниясы ұзақ қашықтыққа ұшатын жолаушылар ұшатын қайықтарды, мысалы Short Empire және Short S.26 ұшақтарын ұзақ қашықтыққа ұшатын бағыттар желісін құру үшін сәтті пайдаланды. Коммерциялық ұшақтардың шектеулі жұмысы жалғаса берсе де, мысалы, Боинг 314 ұшақтарын Атлант мұхиты арқылы тасымалдау үшін пайдалану, көптеген ұшақтар Корольдік әуе күштеріне (RAF) берілді, онда олар көбінесе теңіздік патрульдеу ұшақтары ретінде қолданылды. Соғысқа дейінгі кезеңде ұшқыш қайықтар ұзақ қашықтыққа ұшу үшін артықшылықты таңдау болды, себебі олардың құрлықтағы әріптестерінен айырмашылығы, қол жетімді ұшу-қону жолағының ұзындығымен шектелмеді – көпшілігі сол кезде әлі де шөппен жабылған болды – және ұзақ қашықтыққа ұшатын ұшаққа үлкен мөлшерде отын тасымалдау қажет болғандықтан, ұшақтың үлкенірек өлшеміне рұқсат етуге болады, ұшу-қону жолағы мен әуежайдың шектеулі өлшемдерін ескерудің қажеті болмады. Сонымен қатар, Британ империясының шалқар аймақтарына қызмет көрсету үшін, кез келген су бетінен қону және ұшып кету мүмкіндігі сол кезде әуежай мүлдем жоқ болған жерлерге қызмет көрсету үшін ерекше артықшылық болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ұшқыш қайықтар қызметтері қайта жаңғыртылды, басқа түрлері де пайдаланылды, мысалы Short Hythe, Short Sandringham және Short Solent. Дегенмен, соғыс бұрынғы әскери мақсаттар үшін пайдаланылған, ал қазір жердегі ұшақтардың жаңа буынының қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын үлкен ұшу-қону жолақтары мен кең әуежайлардың мұрасын қалдырды. Соғыс аяқталғанға дейін Британдық Әуе министрлігі жабық ұшқыш қайықтар бағыттарын қайта жаңғырту мүмкіндігіне үмітпен қарады. Министрлік екі британдық ұшқыш қайық өндірушісіне – Saunders Roe (Saro) және Shorts – жүгінді, екі компаниядан жаңа ұшақты әзірлеу және өндіру үшін бірлесіп жұмыс істеуін сұрады, ол Short Shetland болып белгіленді. Осылайша, Saunders Roe Shetland ұшағын жобалады және қанатын жасады, ал Shorts ұшақтың қалған бөлігін өндірді. Shetland ұшағының екі данасы аяқталғанымен, жоба сәтсіздікке ұшырады және екі ұшқыш қайық 1951 жылы жартылай бұзылды. Бұл жобалау талаптары ұсынылған ұшақ үшін әртүрлі критерийлерді анықтады, ол ең үлкен металл корпусқа ие ұшқыш қайық болар еді; орындалу критерийлері 140 тонна салмақты, қысыммен жабдықталған «қос дөңгелек» корпусты, 214 фут қанат көпіршігін, 55 фут 9 дюйм биіктікті және 148 фут ұзындықты қамтыды. Ұсынылған ұшақ 37 000 фут биіктікте 340 миль/сағат жылдамдықпен круиздік жылдамдыққа ие болар еді, (жүк көлеміне байланысты) 5190–3640 миль қашықтыққа ұша алатын және 104 жолаушыға арналған сәнді жабдықтармен жабдықталған болар еді. Алайда, 1952 жылдың наурыз айында бірінші прототип аяқталғанымен, екінші және үшінші прототиптер күштірек қозғалтқыштар күтіліп тұрғандықтан тоқтатылды. Алғашқы ұшу 35 минутқа созылды, оның барысында ұшқыш қайық Уайт аралын толық айналып өтті. Авиация авторы Филипп Капланның айтуынша, Princess сол күні ұшуға жоспарланбаған және тек сынақ жүргізуге жоспарланған, ал Тайсон сол күні жағдайдың өте жақсы болуына байланысты жалғастыруға шешім қабылдады. 1954 жылы Aquila Airways сақталған Princess ұшақтары үшін әрқайсысына 1 миллион фунт стерлинг ұсынды, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. 1957 жылы Saro компаниясы ұшақты әскери тасымалдаушы/жүк тасымалдаушы ретінде қайта жабдықтауды ұсынды. 1964 жылы үш Princess ұшағын Эойн Меки Aero Spacelines компаниясының атынан сатып алды, ол оларды NASA үшін Сатурн V зымыран компоненттерін тасымалдау үшін ауыр жүк тасымалдаушы ретінде пайдалануды жоспарлады. Коконды алып тастағанда, олардың қатты тот басқанын анықтады (сақталған ұшақтарды күтіп-ұстау және тексеру келісімшартының мерзімі өткен, нәтижесінде ұшақтардың конструкциясы тез нашарлады), және үш Princess 1967 жылға дейін жартылай бұзылды. Олар Saunders Roe компаниясы өндірген соңғы тұрақты қанатты коммерциялық ұшақтар болды. Компания тағы бір тұрақты қанатты конструкция жасады, ол Saunders Roe SR.53 аралас қуатты (ракеталық және турбореактивті) истребитель болды; осы жобадан басқа, компания осы уақыттан бастап тікұшақтар мен аэродромдарға күшін жұмсады.

Before the Second World War, British airline Imperial Airways had successfully used large long range passenger flying boats such as the Short Empire and Short S.26 to build up a network of long distance routes. While restricted operations of commercial flying boats did continue, such as the use of Boeing 314s for the transatlantic route, many were requisitioned for service with the Royal Air Force (RAF) where they were typically used as maritime patrol aircraft. During the pre war era, flying boats had been preferred for conducting long distance flights as, unlike their land based counterparts, they were not limited by available runway length – the majority of which were still grass surfaced at this point – and as a long range aeroplane would be required to carry a large load of fuel, a larger size of the aircraft could be permitted without needing to cater for factors such as limited runway and airfield sizes. In addition, for services to far flung parts of the British Empire, the ability to land and take off from any available area of water was a distinct advantage for services to such places, many of which at the time had no airport facilities at all. With the end of the Second World War, flying boats services were resumed with other types being operated, such as the Short Hythe, Short Sandringham, and Short Solent. However, the war had also produced a legacy of large runways and sizable airports formerly used for military purposes that could now meet the needs of a larger generation of land aircraft. Even prior to the war's end, the British Air Ministry was enthusiastic on the prospects for reviving the shuttered flying boat routes. The Ministry approached two British flying boat manufacturers – Saunders Roe (Saro) and Shorts – requesting that the two firms collaborate on the development and manufacture of a new aircraft, which would emerge as the Short Shetland. As such, Saunders Roe designed the Shetland and manufactured the wing while Shorts produced the remainder of the aircraft. While two examples of the Shetland were completed, the project was considered a failure and the pair of flying boats were scrapped in 1951. This design specification defined various criteria for the proposed aircraft, which would be the largest all metal flying boat ever built; performance criteria included a weight of 140 tons, a pressurised 'double bubble' hull, a 214 foot wingspan, a height of 55 feet 9 inches, and a length of 148 feet. The proposed aircraft would be capable of a cruising speed of 340 MPH at an altitude of 37,000 feet, a range (dependent on payload) of 5,190–3,640 miles, and be outfitted with luxurious accommodation for a total of 104 passengers. However, in March 1952, it was announced that while the first prototype would be completed, the second and third would be suspended to await more powerful engines. The initial flight lasted for 35 minutes, in which the flying boat performed a complete circumnavigation of the Isle of Wight. According to aviation author Phillip Kaplan, the Princess had not been intended to fly that day at all and only taxiing tests had been scheduled to take place, and that Tyson had decided to proceed due to the excellent conditions present on the day. In 1954, Aquila Airways had offered £1 million each for the stored Princesses, but this offer was rejected. In 1957, Saro itself had proposed the conversion of the aircraft to serve as landplane troop carriers/freighters. In 1964, the three Princesses were all purchased by Eoin Mekie on behalf of Aero Spacelines, who planned to use them as heavy duty freight aircraft for transporting Saturn V rocket components for NASA. When the cocooning was removed, it was found that they were badly corroded (the contract for maintenance and inspection of the stored aircraft had been allowed to lapse, which resulted in the airframes deteriorating rapidly), and all three Princesses were broken up by 1967. They were the last fixed wing commercial aircraft produced by Saunders Roe. The company constructed one more fixed wing design, the Saunders Roe SR.53 mixed power (rocket and turbojet) fighter design; aside from that venture, the company primarily concentrated its efforts on helicopters and hovercraft after this point.

Қайта пайдалану ұсыныстары

1958 жылы «Принцесса» туралы ақпарат АҚШ Әскери-теңіз күштерімен бөлісілді, олар сол кезде сақталып тұрған үш ұшақты ядролық қуатпен жұмыс істеуге бейімдеу мүмкіндігін қарастырып жатқан болатын. Осы қызығушылықтың нәтижесінде Сародан АҚШ-қа делегация жіберілді, олар сақталған «Принцесса» ұшақтарын сату мәселесін талқылады. Бірақ бұл әрекеттер нәтижесіз аяқталды.