Кіріспе

Жоғары жамбас сүйектерінің сол және оң алдыңғы бөліктері арасындағы шеміршек буын.

Жамбас симфизі (ағылш. pubic symphysis, symphyses) – жамбас сүйектерінің қызыл сүйектерінің сол және оң жоғарғы тармақтары арасындағы екіншілік шеміршек буын. Ол несеп көпіршігінің алдында және төмен орналасқан. Еркектерде қапақтың тіреуші байламшасы жамбас симфизіне жалғасады. Әйелдерде жамбас симфизі кіндік шекебайламшасына жалғасады. Көптеген ересектерде оны шамамен 2 мм-ге және 1 градусқа бұру арқылы жылжытуға болады. Бұл көрсеткіш әйелдерде босану кезінде артады. Бұл атау грек тіліндегі symphysis сөзінен шыққан, ол "бірге өсу" деген мағынаны білдіреді.

Құрылымы

Кіші жиек буыны – бұл синовиялық емес амфиартродиалдық буын. Кіші жиек симфизінің алдыңғы бөлігінің ені артқы бөлігінен 3–5 мм артық. Бұл буын фиброкартиляж арқылы байланысқан және сұйықтыққа толы қуысқа ие болуы мүмкін; орталық ағылшынсыз, мүмкін, осы буын арқылы өтетін қысым күштерінің сипатынан, бұл зиянды қан тамырлары ауруларына алып келуі мүмкін. Екі жамбас сүйегінің ұштары фиброкартиляжға бекітілген гиалинді шеміршек қабатымен жабылады. Фиброкартиляж дискісі байламдар тізбегімен нығайтылады. Бұл байламдар фиброкартиляж дискісіне оның талшықтары араласатын деңгейге дейін жабысады. Мұндай екі байлам – жоғарғы кіші жиек байламы және төменгі кіші жиек байламы, олар ең жоғары тұрақтылықты қамтамасыз етеді; алдыңғы және артқы байламдар нашар. Қуатты және қалың жоғарғы байламды тік қарын бұлшық етінің шеміршіктері, қарынның сыртқы көлденең бұлшық еті, икемді бұлшық еті және жамбас бұлшықтары нығайтады. Жоғарғы кіші жиек байламы екі жамбас сүйегін жоғарыдан біріктіреді, кіші жиек түйіндеріне дейін созылады. Кіші жиек аркасындағы төменгі байлам бұрышты байлам немесе кіші жиек асты байламы деп те аталады; ол екі кіші жиек сүйегін төменнен біріктіріп, кіші жиек аркасының жоғарғы шекарасын құрайтын, байлам талшықтарынан тұратын қалың үшбұрышты құрылым. Жоғарыда ол жамбас аралық фиброкартиляж қабатымен бірігеді; бүйір жағынан ол жамбас сүйектерінің төменгі тармақтарына бекітіледі; төменгі жағынан ол бос, және зәр-жыныс диафрагмасының фасциясынан ерлердің терең арқалық тамыры жамбасқа өтетін тесік арқылы бөлінеді.

Қабықшалы сүйек

Фиброкартиляж қалың, айқын анықталған І типті коллаген талшықтарының шағын, тізбектелген жиынтықтарынан құралған. Бұл талшықты дәнекер тіндер жиынтықтарының арасында шеміршек жасушалары орналасқан; бұл жасушалар белгілі бір деңгейде сіңір жасушаларына ұқсайды. Коллагенді талшықтар көбінесе тінді керілгенде параллель орналасқан реттелген күйде болады. Оның гликозаминогликандар құрамы төмен (құрғақ салмақтың 2%). Гликозаминогликандар – қайталама дисахаридтік бірліктерден тұратын ұзын, тармақталмаған полисахаридтер (салыстырмалы түрде күрделі көмірсулар). Фиброкартиляждың сыртында перихондрий жоқ. Перихондрий дамитын сүйектің шеміршегін қоршап тұрады; оның тығыз, нашар реттелген дәнекер тінінің қабаты бар және шеміршектің өсуі мен жаңаруына қатысады.

Гиаллы кеміршек

Гиалиндік шеміршек - ұзын сүйектердің ұштарындағы ақ, жылтыр дәнекер тіні. Бұл шеміршек нашар жазылады, ал оны өзін-өзі жазуға тырысу көбінесе оған ұқсас, бірақ сапасы нашар фиброшеміршекке әкеледі.

Даму

Жаңа туған нәрестеде симфиздің ені 9–10 мм, қалың шеміршек ұштары бар. Жасөспірімдік шақтың ортасында ересектердің мөлшеріне жетеді. Ересек кезеңде ұшқы шеміршек қабаттары жұқарып, ені азаяды. Симфиздің жасымен және босанғаннан кейін дегенерацияға ұшырайды. Әйелдерде бұл жамбас дискісінің қалыңдығы артық болады, бұл жамбас сүйектерінің икемділігін арттырып, босану кезінде жамбас қуысының диаметрін кеңейтеді.

Функция

Жазғыштың талдауы нәтижесінде, жіңішке аймақтар аркалар ретінде жұмыс істейтіні анықталды, олар тік дене салмағын кесек сүйектен жамбасқа жеткізеді. Симфиз-пубис бұл екі салмақ көтеретін арканы байланыстырады, ал осы кіші кезеңді қоршаған байламдар механикалық тұрақтылықты сақтайды. Симфиз-пубистің негізгі қозғалыстары – жоғары/төменге қарай сырғанау және ажырау/қысылу. Бұл буынның қызметтері – жүру кезінде соққыны жұмсарту және бала тууға жағдай жасау.

Жарақат

Аяқтарды кең жайғанда ұйық симфизі сәл кеңейеді. Мұндай қозғалыстар жиі орындалатын спорт түрлерінде ұйық симфизінің бұзылу қаупі жоғары, онда қозғалыс аяқталғаннан кейін симфиздегі сүйектер дұрыс орнына келмей, шығып кетіп, қысылып қалуы мүмкін. Соның салдарынан қатты ауыру пайда болуы мүмкін, әсіресе зардап шеккен буынға қосымша жүктеме түскенде. Көп жағдайда, буынды қалыпты күйге тек тәжірибелі медицина қызметкері ғана келтіре алады.

Ауру

Метаболистік аурулар, мысалы бүйрек остеодистрофиясы, кеңеюге алып келеді, ал охроноз симфизде кальцийлі шөгінділердің пайда болуына себеп болады. Анкилозды спондилит сияқты қабыну аурулары симфиздің сүйек бірігуіне әкеледі. Бұл аймақтағы ең көп таралған қабыну ауруы – көк сүйек қабынуы, қабынуға қарсы дәрілермен және демалыспен емделеді. Симфиздің дегенеративті буын ауруы, бұл шатыр ауырсынуына себеп болуы мүмкін, тұрақсыздықтан немесе жамбас механикасының бұзылуынан туындайды. Симфизиолиз – симфиздің ажырауы немесе жылғаюы. Жүктіліктің 0,2%-ында кездеседі деп есептеледі.

Жүктілік

Адам жүктілігі кезінде релаксин сияқты гормондар бұл байламдық капсуланы қайта құрылымдайды, бұл таз сүйектерінің босану үшін көбірек икемделуіне жағдай жасайды. Пабиз симфизінің аралығы, әдетте 4–5 мм құрайды, бірақ жүктілік кезінде кемінде 2–3 мм-ге артады, сондықтан екі сүйек арасындағы 9 мм-ге дейінгі жалпы ен жүкті әйел үшін қалыпты саналады. Пабиз симфизі босану кезінде белгілі бір деңгейде ажырайды. Кейбір әйелдерде бұл ажырау пабиз симфизінің диастазына (бөлінуіне) ұласуы мүмкін. Диастаз шапшаң босанудың, форцепстің қолданылуының немесе жүктілікке дейін болған жағдайдың салдары болуы мүмкін. Пабиз симфизінің диастазы жамбас белдеуінің ауырсынуына (PGP) себеп болады. Жалпы, жүкті әйелдердің шамамен 45%-ы және босанғаннан кейінгі әйелдердің 25%-ы PGP-дан зардап шегеді.

Симфизиотомия

Симфизиотомия – хирургиялық процедура, онда ұйымтық симфиздің шеміршек тіні бөлінеді, бұл жамбасты кеңейтіп, бала тууға мүмкіндік береді, егер механикалық проблемалар туындаса. Бұл, кесарево қиылысы мүмкін емес жағдайда, ұрықты қауіпсіз босануға жол ашады. Симфизиотомия басқа медициналық көмек қолжетімді емес, шалғайдағы аймақтардағы босану кезінде қиындыққа тап болған әйелдерге ұсынылады. Бұл тәжірибе Еуропада кесарево қиылысы енгізілгенге дейін қолданылып келген. Тарихи деректер бойынша, босану кезінде ұрықтың бас сүйегі де, кейде, босануды жеңілдету үшін қасақана сындырылған.

Сот антропологиясында қолдану

Құрттық симфиздер соттық антропология саласында маңызды, себебі олар ересектердің қаңқаларының жасын анықтауға қолданылуы мүмкін. Өмір бойында бұл беткейлер белгілі бір деңгейде болжамды түрде тозылады. Құрттық симфиздің тозуын зерттеу арқылы, адамның өлімі кезіндегі жасын шамалауға болады.