Кіріспе

Исраилдің он екі руының бірі – Исраил руы.

Дан руы (, "Төреші") – Тора бойынша, Исраилдің он екі руының бірі. Исраил халқы Уәде етілген жерге кірген кезде, оларға жағалау бойындағы жер берілді, бірақ кейін солтүстікке көшті.

Киелі кітаптағы оқиғалар

Сандар кітабындағы халық санағында Дан тайпасы Израиль тайпаларының екінші ең ірісі ретінде (Яһудадан кейін) бейнеленген. Кейбір мәтіндік зерттеушілер осы санақты діни дереккөзден шыққан деп есептейді, оның шамамен б.з.д. 7 ғасырға жататынын айтады және авторларының көзқарастарына байланысты болуы мүмкін. Мұсаның батасында, кейбір мәтіндік ғалымдар оны деутерономистерден сәл ертерек мерзімге жатқызады,

Жаулап алу және аумақ

Киелі кітапта айтылғандай, шамамен б.з.д. 1200 жылы израильдік тайпалар Канаанды басып алғаннан кейін, Йешуа жерді он екі тайпаға бөліп берді. Дан тайпасы өздерінің жер үлесін алған соңғы тайпа болды. Алғашында Данға бөлінген жер, Яһуда, Бунямин, Ефрем және филистиндердің арасында орналасқан Канаанның орталық жағалауындағы шағын анклав еді. Солтүстікке қарай Дан тайпасының жері қазіргі Яффа қаласымен шектесіп жатты. Алғашында шағын болған бұл аумақты көп ұзамай оның қауіпті көршілері – филистиндер қысқартып алды. Дан тайпасының ең әйгілі адамы – Самсон, Йешуа бөліп берген жерлерге қоныстанған кезеңдегі дан тайпасының судьясы. Пнина Галпаз Феллер Самсонның және Дениен тайпасының аңыздары арасындағы ұқсастықтарды байқады. Филистиндердің қысымы салдарынан, тайпаның бір бөлігі орталық жағалауға жақын жерде қоныстану үмітінен бас тартып, филистиндердің аумағының солтүстігіне көшіп кетті. Лаишті басып алғаннан кейін, оны Дан қаласы ретінде қайта құрды. Осылайша, олардың аумағы соңында Нафталидің солтүстік-шығысында, Жоғарғы Иордан өзенінің шығысында, оның шығыс бастауларына жақын орналасып, израильдіктер жерінің солтүстік шекарасын белгіледі. Сондықтан, Киелі кітаптың көптеген мәтіндерінде "Даннан Бер-Шебаға дейін бүкіл Израиль" деп айтылады.

Біріккен монархия

Филистиялықтардың шабуылдарының күшеюімен, израиль тайпалары осы қиындыққа қарсы тұру үшін күшті орталықтандырылған монархия құруға шешім қабылдады, және Дан тайпасы Саулды бірінші патша ретінде жаңа патшалыққа қосылды. Саул қайтыс болғаннан кейін, Яһуда тайпасынан басқа барлық тайпалар Саул әулетіне адал болды. Бірақ Саулдың ұлы, Исраил тағының мұрагері Исбосет өлгеннен кейін, Дан тайпасы солтүстік израиль тайпаларымен бірге, сол кезде Яһуда патшасы болған Дәуітті Израильдің қайта біріккен патшалығының патшасы етіп тағайындады. Бұл тайпа патшалыққа 28 600 әскерден тұратын маңызды әскери қолдау көрсетті, олар "соғыс шебері" деп есептелді.

Солтүстік Исраил патшалығы

Алайда, Дәуіттің немересі Рохабоғам шамамен б.з.д. 930 жылы таққа отырғанда, солтүстік рулар Дәуіт патша әулетінен бөлініп, Солтүстік Израиль патшалығын қайта құрды. Антиквар Генри Спилман 1620 жылы даниялықтардың атауы Дан руымен ұқсас болғандықтан, даниялықтардың Израильдің Дан руынан тарағаны туралы ұқсас мәлімдеме жасаған. Сонымен қатар, скандинавиялық және британдық израильдіктердің жақтастары да Дан руынан шыққандығы туралы осындай пікір білдірген. Джон Кокс Гоулер және Дж. Х. Аллен сияқты британдық израильдік авторлар Дан руын Даниямен теңестірді. Ал тағы бір белгілі британдық автор Эдвард Хайн Дан руы Дания мен Ирландияның Ольстер аймағын отарлаған деген тұжырым жасады. Кейбір Эфиопия яһудилері, Бета Израиль деп те аталады, Дан руынан тарағанын айтады, олардың өкілдері Ғад, Ашер және Нафтали руларының өкілдерімен бірге Бірінші ғибадатхана қираған кезде Куш патшалығына, қазіргі Эфиопия мен Суданға оңтүстікке көшіп кеткен. Бұл пікірді бұрынғы сефард бас раввині Овадия Йосеф қолдайды. Олар жергілікті халықпен шайқасқан делінеді.

Сипаттамалары

Дан руының басты ерекшелігі теңіз саяхаты жасау еді. Дебора әнінде рудың мүлкін кемелерінде сақтап, сонда тұрғандары айтылады.

Иконография

Қазіргі заманғы суретшілер Дан тайпасын бейнелеу үшін "әділдік таразысын" пайдаланады, себебі Дан туралы "оны туыстары үшін әділдікке жеткізеді" деп айтылған. Көне суретшілер Данды жыланмен бейнелейді, бұл Жаратылыс кітабының 49:17 аятындағы "Дан – жол жиегіндегі жылан, жол бойындағы мүйізді уланғыш жылан болсын, ол жылқының тобығын шағып, мінген адамды кері құлатады" деген сөздерге негізделген.

Аян кітабы

Аян 7:4–8 тармақтарында Израильдің он екі тайпасынан адамдардың мөрленетіні айтылады. Он екі тайпаны таңдауда Дан тайпасының аты жоқ, бірақ олардың аттары Уәде етілген жерге қоныстанған он екі тайпа үшін қолданылған. Кейбір дінтанушылар бұл олардың бейімділігімен байланысты болуы мүмкін деп санайды. Осыған байланысты Ириней, Римдік Гипполит және кейбір Мыңжылдық сенушілер Антихристтің Дан тайпасынан шығатынын айтқан.