Кіріспе

Балықтар тұқымдасы (Hemiramphidae) – кең таралған және көп санды эпипелагикалық балықтардың тұқымдасы. Олар әлемнің жылы суларында кездеседі. Жартылай тұяқтылардың (halfbeaks) атауы олардың ерекше жақтарынан шыққан, олардың төменгі жақтары жоғарғы жақтарынан айтарлықтай ұзын. Бұған ұқсас тірі туатын жартылай тұяқтылар (Zenarchopteridae тұқымдасы) көбінесе осы тұқымдасқа жатқызылады. Бұл балықтардың өзі коммерциялық құндылығы болмаса да, олар қолөнер балық шаруашылығы мен жергілікті нарықтарды қолдайды. Сондай-ақ, олар құмбалық, скумбрия және акула сияқты басқа да коммерциялық маңызды жыртқыш балықтардың қорегі болып табылады.

Эволюция

Жартылай мойынның қазба қалдықтары Төменгі Үшінші дәуірге дейін жетеді. Жоғарғы және төменгі жақтарының ұзындығындағы айырмашылықтардан басқа, қазіргі және қазба жартылай мойындар үшінші жұп жоғарғы жұтқыншақ сүйектерінің бір пластинаға бірігуімен ерекшеленеді. Дәстүр бойынша, бұл төрт туыс отряд Белониформдар отрядын құрайды деп есептелген. Алайда, соңғы зерттеулер көрсеткендей, жартылай мойын отбасы бір монофилетикалық топ (клад) құрамай, ұшу балықтары мен ине балықтарының басты ата тегі болып табылатын бірнеше туыс желілерін қамтиды. Яғни, дәстүрлі анықтама бойынша, жартылай мойын отбасы парафилетикалық болып табылады.

Морфология

Жарымқұйрықтылар – ашық суда тіршілік етуге бейімделген, сопақ денелі, ұзын балықтар. Euleptorhampus viridis түрінің өкілдері SL-ден асатын мөлшерге дейін өсе алады. Жұқа қабықтары ірі, циклоидты (тегіс) және оңай түсіп қалады. Жүзбе қанаттарында тікендері жоқ.

Аумағы мен тіршілік ету ортасы

Жарымқұйрықтар Атлант, Үнді және Тынық мұхиттарының жылы суларында, көбінесе бетінде тіршілік етеді. Кейбір субтропикалық түрлердің жас өкілдері ересектерге қарағанда көбірек жыртқыштар болып келеді. Кейбір тропикалық түрлер күндіз жануарлармен, ал түнде өсімдіктермен қоректенеді, ал басқалары жазда ет жейді, қыста – өсімдіктермен. Олардың өздері де көптеген экологиялық және экономикалық маңызы бар балықтар, мысалы, қылыш балық, скумбрия және акулалардың азығы болып табылады, сондықтан олар трофикалық деңгейлер арасындағы маңызды буынды құрайды.

Мінез-құлық

Теңіз жартылай морттары әдетте ашық суда жүзіп, топтап тіршілік ететін, басқа балықтарға жем болатын балықтар.

Көбею

Гемирамфидалардың барлық түрлері сыртқы тыңайтумен көбейеді. Hemiramphus brasiliensis және H. balao жұмыртқаларының диаметрі әдеттегідей және оларға жабысуға арналған жіпшелер болады. Олар диаметрі шамамен 5 мм-ге жеткенде жарылады. Сонымен қатар, шығыс теңіз көкбалығы (Hyporhamphus australis) да бар. Жарымқұйрықты балықтарды аулау үшін түрлі әдістер қолданылады, оның ішінде желілер, пелагикалық тралдар, түнде шам жарығының астында тормен аулау және сүйреп аулау. Кейбір аймақтарда спорттық балық аулауға арналған маңызды жемдік балық аулау орындары бар.