Кіріспе
Алтынқұс (Regulus regulus) – өте кішкентай, қарғалар тұқымдасына жататын құс. Оның әдемі алтын түсті қауырсындары, сондай-ақ еуропалық халық ауыз әдебиетінде "құстардың патшасы" деп аталуы, оның ағылшын және ғылыми атауларының пайда болуына себеп болды. Ғылыми атауы – R. regulus, "кішкентай патша" немесе "князь" дегенді білдіреді. Палеарктиканың көп бөлігін, Макарония және Исландия аралдарын қамтитын өте кең таралған аймақта бірнеше түршелері танылған. Оның көбею аймағының солтүстігі мен шығысынан құстар қыстау үшін оңтүстікке көшіп барады. Бұл құстың үстіңгі бөлігі жасыл, астыңғы бөлігі ақ, және екі ақ қанат жолағы бар. Оның қара іріскесіне қарсы қара беті және жарқын бас қауырсыны бар, аталықтарында қызғылт сары, ал аналықтарында сары түсті, көбею кезінде оны көрсетіп тұрады. Ол сыртқы түрі жағынан көптеген еуропалық аймақтарын бөлісетін жалпы оттықұсқа (Regulus ignicapilla) ұқсас, бірақ соңғысының қола түсті иықтары мен айқын бет пішіні ерекшеленеді. Әні – жоғары, жіңішке дыбыстардың қайталануы, туысынан сәл жоғары жиілікте. Канар аралдарындағы құстар қазір алтынқұстың екі түршесіне бөлінген, бірақ бұрын олар оттықұстың түршесі немесе жеке түр – Regulus teneriffae деп есептелген. Алтынқұс шыршалы орман мен бақтарда көбейеді, ағаш бұтақтарында үш қабаттан тұратын тығыз ұя салады. Оннан он екіге дейін жұмыртқаны аналық ғана шайқап, балапандарды екі ата-анасы да тамақтандырады; екінші жұмыртқалау жиі кездеседі. Бұл кішкентай құс жем іздеп тұрақты қозғалыста болады, қыста тырналардың тобымен кездеседі. Оны жыртқыш құстар өлтіруі немесе паразиттерді тасымалдауы мүмкін, бірақ оның кең таралған ареалы мен көптеген саны оны сақтау үшін маңызды мәселе тудырмайды.
The goldcrest (Regulus regulus) is a very small passerine bird in the kinglet family. Its colourful golden crest feathers, as well as being called the "king of the birds" in European folklore, gives rise to its English and scientific names. The scientific name, R. regulus, means 'petty king' or prince. Several subspecies are recognised across the very large distribution range that includes much of the Palearctic and the islands of Macaronesia and Iceland. Birds from the north and east of its breeding range migrate to winter further south. This kinglet has greenish upper parts, whitish under parts, and has two white wingbars. It has a plain face contrasting black irises and a bright head crest, orange and yellow in the male and yellow in the female, which is displayed during breeding. It superficially resembles the common firecrest (Regulus ignicapilla), which largely shares its European range, but the latter's bronze shoulders and strong face pattern are distinctive. The song is a repetition of high thin notes, slightly higher pitched than those of its relative. Birds on the Canary Islands are now separated into two subspecies of the goldcrest, but were formerly considered to be a subspecies of the firecrest or a separate species, Regulus teneriffae. The goldcrest breeds in coniferous woodland and gardens, building its compact, three layered nest on a tree branch. Ten to twelve eggs are incubated by the female alone, and the chicks are fed by both parents; second broods are common. This kinglet is constantly on the move as it searches for insects to eat, and in winter it is often found with flocks of tits. It may be killed by birds of prey or carry parasites, but its large range and population mean that it is not considered to present any significant conservation concerns.
Сипаттама
Алтынқұс – Еуропаның ең кішкентай құсы. Қосқанда, басындағы шоқысы тік тұрғызылып, еркектердің ерекше қызғылт түсті жолағын одан да жақсы көрінеді.
Сәйкестендіру
Алтынқұс әдетте өзінің ареалындағы басқа шағын құстардан оңай ажыратылады, бірақ нашар көрініс жағдайында қарапайым оттықұс немесе сары қашқан сойқымен шатастыру мүмкін. Ересек қарапайым оттықұстың бетінде жарқын ақ суперцилиум (қас) және қара көз жолағы бар ерекше белгілі бір үлгі байқалады, ал жас құстарда әдетте осы беттік үлгі жеткілікті түрде көрініс береді, сондықтан оларды беті қарапайым алтынқұстан оңай ажыратуға болады. Сары қашқан сойқының сары суперцилиумы және ақшыл тәж жолағы бар, демек, бас үлгісі де өзгеше. Америкалық Regulus туысына жататын және Еуропаға кездейсоқ келген рубинді тажы бар корольдік құсты ажырату қиын болуы мүмкін. Оның беті Ескі әлемдегі туысына ұқсас, бірақ аталықтарында сары немесе қара жиегі жоқ қызыл таж болады. Аналық және жас рубинді тажы бар корольдік құстарда рубин қызыл таж жоқ, бірақ оларды ұқсас тажсыз жас алтынқұстармен салыстырғанда, американдық құс ірілеу, айқын ақшыл көз шеңберіне және сары қанат жолақтарына ие. Құрлықтағы алтынқұстардың әндері ареал бойынша аз ғана өзгереді және бір ән түрінен тұрады, бірақ оқшауланған Макаронезиялық популяцияларда көптеген айырмашылықтар байқалады. Аралдар арасында және әр арал ішінде әртүрліліктер ғана емес, сонымен қатар Азор аралдарындағы еркектердің үш ән түрі болуы мүмкін. Азор аралдарындағы диалекттер екі негізгі топқа бөлінеді, олардың ешқайсысы қайта ойнату тәжірибелерінде еуропалық алтынқұстардың аталықтарынан жауап алған жоқ. Канар аралдарында да екі негізгі диалект тобы бар: кең таралған, еуропалық нұсқасына ұқсас топ және Тенерифе тауларымен шектелген тағы бір топ.
Таксономия
Кішкентай құстар – бұл құстардың шағын тобы, кейде Ескі әлемнің құс тұқымдасына жатқызылады, бірақ көбінесе дербес отбасы ретінде қарастырылады, әсіресе соңғы зерттеулер олардың сыртқы ұқсастығына қарамастан, филогенетикалық тұрғыдан құстардан едәуір алшақтау екенін көрсетті. Regulidae тұқымдасы мен Regulus туысының атаулары латын тіліндегі *regulus* сөзінен шыққан, ол *rex* (патша) сөзінің кішіртпе түрі. Алтынқыртысты (goldcrest) алғаш рет Карл Линней 1758 жылы «Systema Naturae» еңбегінде *Motacilla regulus* деп сипаттаған (қанаттарының екінші қауырсында сыртқы шеті сары, ортасы ақ). 1790 жылы ағылшын натуралисі Джон Лэтам оны *Sylvia* туысына, ал 1800 жылы француз зоологы Жорж Кювье қазіргі туысына көшірген. Тайваньның жалынқыртысының (*Regulus goodfellowi*) туыстық байланысы да көп пікірталас тудырды. Оны кейде отқыртысының (firecrest) бір түрі деп есептейді, бірақ оның аумақтық әні Гималай алтынқыртысының түрлеріне ұқсас, ал генетикалық деректер оның осы түрге ең жақын туыс екенін, және атындағы «от» сөзіне қарамастан, отқыртысынан алыс екенін көрсетеді. Жалынқыртысы алтынқыртысынан 3,0–3,1 миллион жыл бұрын бөлініп шыққан. Еуразия құрлығында тоғыз қабылданған және өте ұқсас түрше бар, олар тек қана қауырсын түсі сияқты ең ұсақ детальдармен ерекшеленеді. Генетикалық деңгейде екі Орталық Азиялық түрше – *R. r. sikkimensis* және *R. r. himalayensis* бір-біріне өте жақын және жақында ғана ерекшеленген, бірақ олар батыс түршелерінен 2,8 миллион жыл бұрын бөлініп кеткен. *R. r. regulus* (Линней, 1758). Еуропаның көп бөлігінде қоныстанады; бұл номинативті түрше. *R. r. himalayensis* (Бонапарт, 1856). Гималайда қоныстанады; номинативті түршеге ұқсас, бірақ жоғары жағы сәл ақшыл, ал төменгі жағы ақ. *R. r. japonensis* (Блэкистон, 1862). Шығыс Азияда, соның ішінде Жапонияда, Кореяда, Қытайда және Сібірде қоныстанады; номинативті түршеге қарағанда жасыл түсті және қараңғырақ жоғарғы бөлігі бар, кең ақ қанат жолағына ие. *R. r. tristis* (Плеске, 1892). Қытай мен Орталық Азияда қоныстанады, қыстауға Ауғанстанның солтүстік-шығысына ұшып кетеді. Майнерцхагеннің Ладахтан алған деректері жалған деп есептеледі. Бұл түрше ерекше, себебі қыртысындағы қара жиектері көбінесе жоқ. Аталықтарының басы басқа түршелерге қарағанда сарырақ, ал төменгі жағы көмескі және сұрғылт. *R. r. coatsi* (Сушкин, 1904). Ресей мен Орталық Азияда қоныстанады, номинативті түршеге қарағанда жоғарғы жағы ақшыл. *R. r. yunnanensis* (Риппон, 1906). Шығыс Гималай, Бірма және Қытайда қоныстанады; *R. r. sikkimensis*-ке ұқсас, бірақ жалпы қараңғырақ, қара жасыл жоғарғы бөлігі және қараңғырақ сары төменгі бөлігі бар. *R. r. hyrcanus* (Зарудный, 1910). Тек Иранда ғана қоныстанады; *R. r. buturlini*-ге ұқсас, бірақ сәл қараңғырақ. *R. r. buturlini* (Лодон, 1911). Шығыс Еуропа, Кавказ және Орталық Азияда қоныстанады. Номинативті түршеге қарағанда жоғарғы жағы ақшыл, ал зәйтүндік емес, сұрғылт жасыл. *R. r. sikkimensis* (Meinertzhagen R. & Meinertzhagen A., 1926). Үндістан мен Қытайда қоныстанады. *R. r. himalayensis*-тен қараңғырақ, ал номинативті түршеге қарағанда жасыл.
Атлантика аралдары
Алтын қырқалылардың екі тобы Атлантикадағы Макаронезия аралдарында табылған. Канар аралдарындағы құстар ежелгі қоныс жайлаушылар, ал Азор аралдарындағылары – салыстырмалы түрде жақында келген. Мадейрада алтын қырқалылар жоқ, мұнда тек Мадейра отқырқасы Regulus туысының жалғыз түрі болып табылады. Канар аралдары екі толқынмен мекенделген. Бірінші кезең – 1,9–2,3 миллион жыл бұрын Тенерифе мен Ла Гомераны игеру, одан кейін 1,3–1,8 миллион жыл бұрын Эль-Хьерро мен Ла Палмаға жеке шабуыл жасау. Олар кейде қарапайым отқырқаның түршесі немесе мүлдем басқа Regulus түрі ретінде қарастырылған. Оларды қай аралда мекендегеніне қарамастан, кейде «Тенерифе алтын қырқасы» деп атаған, бірақ 2006 жылғы зерттеу көрсеткендей, олар дауыс ерекшеліктері бойынша ажыратылатын алтын қырқаның екі түршесін құрайды: Тенерифеде кездесетін R. r. teneriffae және жаңа сипатталған R. r. ellenthalerae – Батыс Канар аралдарының алтын қырқасы, Ла Палма мен Эль-Хьерроның кіші аралдарында таралған. Тенерифе алтын қырқасы R. r. teneriffae (Seebohm, 1883). Канар аралдарындағы Тенерифе мен Ла Гомерада кездеседі; ол қара маңдайлы және қызғылт сары төменгі жағы бар ерекше, кішкентай түрше. Батыс Канар аралдарының алтын қырқасы R. r. ellenthalerae (Päckert et al., 2006). Ла Палма мен Эль-Хьеррода (Канар аралдары) қоныстанды. Әндері, генетикасы және морфологиясы арасындағы айырмашылықтар Азор аралдарының Плейстоценнің соңында, шамамен 100 000 жыл бұрын бір рет мекенделгенін көрсетеді. Алғашқы мекендеу шығыс аралдарында болған, содан кейін Сан-Мигельдің батыс жанартау кратерінен орталық және батыс аралдар тобына тараған, онда шығыс және батыс ән үлгілері кездеседі. Сан-Мигель алтын қырқасы R. r. azoricus (Seebohm, 1883). Тек Сан-Мигельде (Азор аралдары) кездеседі; ол R. r. inermis-ке ұқсас, бірақ төменгі жағы зәйтүн түсті. Батыс Азор аралдарының алтын қырқасы R. r. inermis (Murphy & Chapin, 1929). Флорес, Файал, Терсейра, Сан-Жорже және Пикода (Азор аралдары) тұрады; оның үстіңгі бөлігі номинативті түрге қарағанда қараңғырақ зәйтүн жасыл, ал төменгі бөлігі де қараңғырақ. Санта-Мария алтын қырқасы R. r. sanctaemariae (Vaurie, 1954). Тек Санта-Мария аралында (Азор аралдары) кездеседі; ол басқа Азор түршелеріне қарағанда ақшыл және төменгі жағында ақ.
Қалдықтар
Еуропадан плейстоцен дәуірінен (2,6 миллион – 12 000 жыл бұрын) қазіргі Regulus түрлерінің бірнеше жазбалары табылды, көбінесе алтын қыртыстар немесе түрлерін анықтау мүмкін емес. Құрып кеткен Regulus-тың жалғыз қазба қалдығы – Болгарияда 2,6–1,95 миллион жыл бұрын табылған сол жақ шынтақ сүйегі, ол құрып кеткен Regulus bulgaricus түріне жатады деп анықталды. Алтын қыртыс әулеті орта плейстоценде жалпы от қыртысының осы болжамды ата-тегінен бөлініп шықты.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Алтын қырқалы егістік және таулы қылқан жапырақты ормандарда көбейеді, негізінен және кейде, ол шырша, қарақай, шотланд қарағайы, күміс шырша және тау шыршасын пайдаланады, ал адам жасаған ландшафттарда да дуглас шыршасы сияқты енгізілген қылқан жапырақты ағаштарды таңдайды. Көбею аяқталғаннан кейін, бұл түр жапырақты ағаштар мен бұталарға, далалық жерлерге және басқа да ашық орталарға оңай көшеді. Фарер аралдарында көбеюі мерзімілді болады. Алтын қырқалы Иордания мен Мароккода кездейсоқ кездеседі. Бұл кішкентай құстың май жинақтау қабілеті нашар денсаулықтан зардап шегеді. Венгрияда көшіп бара жатқанда уақытша тоқтаған алтын қырқалылар көбінесе қара тікен, долана және алмұрт сияқты бұталарда кездесті, олар сұңқарлардан қорғаныш берді. Ұрғашылар еркектерге қарағанда сәл ертерек көшті, бірақ жалпы алғанда еркектер басым болды, орташа жыныс қатынасы 1,6:1 құрады. Алтын қырқалы бір күнде ұша алады, бірақ күшті қарсы жел кезінде төменге түседі. Бұл қолға үйретілген және жанындағыларға қызығушылық танытатын құс, шаршаған көшпенділер адамдардың жанында немесе үстінде қонады, кейде олардың киімдерінде тамақ іздейді. Жылы көктемгі ауа райы өсімдіктердің өсуін қамтамасыз етеді, осылайша көшпенді құстар үшін ортаны дайындайды. Бұл әсер Батыс және Орталық Еуропада ең күшті байқалады.
Өсіру
Алтынқұс - моногамды. Еркегі көбейтін маусымда ән салады, көбінесе азық іздегенде, қонған жерден емес. Оның басын екінші құсқа қарай иіп, түрлі-түсті шоқысын көтеретін демонстрациясы бар. Дегенмен, шыршалы орманның өте кішкентай аудандарында алтынқұс пен отқұстың аумақтарын бөлісу сирек кездеседі; бірі немесе екіншісі болады, бірақ екеуі де емес. Еркек алтынқұс өзінің аумағын екі түрдің де қарсылығына қарсы қорғайды, кейде әніне отқұстың сөз тіркестерін қосады. Алтынқұстың ұясы үш қабаттан тұратын, жақсы оқшауланған тостаған тәрізді құрылым. Ұяның сыртқы қабаты мүк, кішкентай бұтақтар, өрмек торы және лишайлардан жасалған, ал өрмек торы ұяны тіреп тұрған жіңішке бұтақтарға бекіту үшін де қолданылады. Ортаңғы қабаты - мүк, ал ішкі қабаты қауырсын мен түкпен қапталған. Ұяны екі жыныс та салады, бірақ аналығы көбірек жұмыс істейді. Ол көбінесе ілінген бұтақтан ілінеді, әдетте биіктігі жоғары емес, бірақ Эрик Симмс биік жердегі ұялар туралы хабарлаған. Бір жұп ұясын қарқынның ұясынан жоғары салған. Жұмыртқалардың салмағы және қабықшасы 5% құрайды. Еуропадағы бір тұқымда әдетте 9–11 жұмыртқа болады, бірақ 6–13 аралығында да кездеседі. Жұмыртқалар ұяда үйіліп жатады, ал аналығы ұялық дағымен жұмыртқаларды жылы ұстайды, сондай-ақ жұмыртқалардың арасына жылы аяқтарын қояды. Бірінші ұяда әлі де жас балапандар бар кезде екінші ұялар салынады. Еркек екінші ұяны салады, жұмыртқалар 36,5 °C (98 °F) температурада сақталады, аналығы отыру уақытын өзгерте отырып, жұмыртқалардың температурасын реттейді. Ол ауа температурасы жоғарылаған сайын ұядан көбірек шығады және күннің ерте және кеш уақытында жарық интенсивтілігі төмен болған кезде тығыз инкубациялайды. Аналығы жұмыртқаларды 16–19 күнге дейін басып, балапандарды 17–22 күннен кейін ұшырады. Екі ата-ана да балапандар мен ұшқан жас балапандарды тамақтандырады, бірақ 4 жыл 10 айға дейін тіршілік еткен жеке тұлға туралы да деректер бар. Олардың ареалдары айтарлықтай бір-біріне сәйкес келсе де, алтынқұстар мен отқұстар арасындағы будандастыруға уақытша мінез-құлқының айырмашылықтары және бет пішіндерінің ерекшеліктері кедергі келтіреді. Тіпті, алтынқұстың анасына отқұспен жұптасуды жеңілдету үшін жасанды көз жолағы берілген зерттеулерде де балапандар аралас жұппен өсірілмеген және ата-ана түрлеріне қарағанда нашар бейімделген. Алтынқұс әртүрлі жемтіктерді жейді, әсіресе кенелер, гусеницалар, қоңыздар, құнттар және шыбықтар. Кейде емен бұтасының саңырауқұлақтары мен тортрикс көбелектері сияқты үлкен жемшөптер де желінеді. Ұшатын жәндіктер ұшып бара жатқанда ұсталады, бірақ көбінесе қуып жете бермейді; ұшып бара жатқан үлкен құмырсқаға шабуыл жасаған алтынқұс туралы дерек бар, бірақ жәндік оны зардап шекпей босатып жіберді. Алтынқұстың ареалы мен тіршілік ету ортасы қара құсқа ұқсас, және патша құсының жоғары көбейгіштігі қара құстың санын азайтады деген дәлелдер бар, бірақ керісінше емес. Бұл түрлердің аумақ үшін бәсекелесетіндігіне ешқандай дәлел жоқ, және кез келген жағдайда қара құс алтынқұстан 50% ауыр. Соған қарамастан, Финляндияда 1,5 миллион алтынқұс жұбы, ал қара құс жұбы 0,4 миллион, және тек патша құсының саны ғана елдегі шыршалы орман аумағы кеңейген сайын артқан. Алтынқұс азық үшін қара құспен бәсекелесе алады, әсіресе үлкен құс басқа жәндік жегіштерден, соның ішінде басқа да Phylloscopus warblers-тен көбірек бәсекеге түседі. Екі құс та ұқсас орманды мекендейді, бірақ қара құс орман шетіне жақын кездеседі, ал алтынқұс орманның тереңінен көбейеді. Алайда, Финляндияның кейбір аймақтарында Phylloscopus collybita abietinus деп аталатын қара құстың азаюы саз құс және алтынқұспен бәсекелесуге байланысты екендігіне дәлел жоқ. Көбейтілмейтін маусымда алтынқұстардың шағын топтары қыста тамақтану үшін арнайы аумақтарды қорғайды, оларды көрші топтардан қорғайды. Олар аумақтарында жүріп, жиі басқа саяхатшылармен, мысалы, сиськилер мен сойқышылармен бірге жүреді. Топта тамақтанудың салдарынан басқа түрлермен бәсекелесуді болдырмау үшін азық жинау орындары шектелуі мүмкін. Швеция зерттеуінде көмір және алтынқұстар сыртқы жапырақтарда азық іздейді, ал үлкен сабан және жапырақты жапырақтары ішкі шатырды пайдаланады. Саз және қырлы тұяқтардың саны жасанды түрде азайтылған жерлерде алтынқұстар мен көмір тұяқтары азық іздеуді ішкі шатырды қамтиды, бірақ үлкен тұяқтар сақталған жерлерде бұлай істеген жоқ. Кейбір жерлерде қыста құстар тамақтану орындарына және құс үстелдеріне май жеу үшін келеді, кейде қара құс сияқты басқа құстармен бірге. Жақсы тамақтанған бес құстың байқауларына сәйкес, олар суық түндері күндіз жинаған майды метаболизмдеу арқылы қалыпты дене температурасын сақтайды және қыс түндерін өткізу үшін тығыз жапырақтарда немесе қар ұңғыларында жиналатын сияқты мінез-құлқы терморегуляция стратегияларын қолданады. 18 сағаттық қыс түнінде, оның ареалының солтүстігінде температура -25 °C ( -13 °F) дейін төмендегенде, алтынқұстар бірге жиналғанда әрқайсысы жылу сақтау үшін дене салмағының 20% тең майды жағуы мүмкін. Салмағы салыстырмалы түрде көп майға ие болғандар, көші-қон кезінде тек 1–2 күндік тоқтаулар жасауы мүмкін; олар саяхатын бастағаннан бері салмақтан айырылған болса да, қыстау орындарына жету үшін жеткілікті энергия қорына ие. Оңтүстікке қарай көшіп бара жатқан еркектердің үлесі артады. Көші-қон кезінде де түр ішінде бәсекелестік бар, ал үлкен және агрессивті еркектер көбірек тамақ ала алады. Осылайша, олардың өлім көрсеткіші аналықтарға қарағанда төмен. Сұңқарлар, жалпақ және ұзын құлақты сұңқарлар да алтынқұстарды аулайды. Кішкентай орман құстарының хаотиктік қозғалыстары мен ұшулары, жасырынғанда шабуылға ұшырауға бейім, олардың хищниктерін жаңылыстыруға көмектеседі. Алтынқұс сирек кездесетін қара құстың қоректігі ретінде тіркелген. Алтынқұс кең таралған қара құстың бітесі Dasypsyllus gallinulae және біте Philopterus reguli қоректігі болып табылады. Амблицероздық кене Ricinus frenatus шығыс алтынқұсының подвиді R. r. japonensis-те Жапонияда, ал ареалдың екінші ұшында номинативті подвидінің құстарында Фарер аралдарында және Испанияда табылған. Бұл бітелердің денесінде қозғалады және қанды сору үшін және кейде қауырсын материалы үшін күшті ауыз мүшелері бар. Regulus туысында көптеген қауырсын кенелері тіркелген; бұл кенелер қауырсында өсетін саңырауқұлақтармен тіршілік етеді. Қауырсында табылған саңырауқұлақтар сыртқы қауырсындағы кератинмен немесе қауырсын майымен қоректенеді.
The eggs are maintained at 36.5 °C (98 °F), the female regulating the temperature of the eggs by varying the time spent sitting. She leaves the nest more with increasing air temperature, and incubates more tightly when the light intensity is lower early and late in the day. The female incubates the eggs for 16 to 19 days to hatching, and broods the chicks, which fledge in a further 17 to 22 days later. Both parents feed the chicks and fledged young, There are nonetheless records of an individual surviving to 4 years 10 months,
Although their ranges overlap substantially, hybridisation between goldcrests and firecrests seems to be prevented by differences in courtship rituals and different facial patterns. Even in aviary studies in which a female goldcrest was given an artificial eyestripe to facilitate mating with a male firecrest, the chicks were never raised by the mixed pair, and appeared to be poorly adapted compared to the parent species. The goldcrest takes a wide variety of prey, especially spiders, caterpillars, bugs, springtails and flies. Larger prey such as oak bush crickets and tortrix moths may sometimes be taken. Flying insects are taken in hovering flight but not normally pursued; there is a record of a goldcrest attacking a large dragonfly in flight, only to be dragged along by the insect before releasing it unharmed. The goldcrest has much the same range and habitat preference as the common chiffchaff, and there is some evidence that high breeding densities of the kinglet depress the population of the warbler, although the converse is not true. There is no evidence that the species compete for territories, and in any case the chiffchaff is 50% heavier than the goldcrest. Nevertheless, there are 1.5 million breeding pairs of goldcrests in Finland, compared with 0.4 million breeding pairs of chiffchaffs, and only the kinglet has increased in numbers as the area of spruce woodland in the country has expanded. The goldcrest may be out competing the warbler for food, especially as the larger bird faces more competition from other insectivores, including other Phylloscopus warblers. Both birds occur in similar forests, but the chiffchaff is found within of the forest edge, with the goldcrest breeding deeper in the woodland. Nevertheless, there is no conclusive evidence that the decline of the chiffchaff subspecies Phylloscopus collybita abietinus in parts of Finland is due to competition with the willow warbler and goldcrest. Outside the breeding season, small groups of goldcrests maintain exclusive winter feeding territories, which they defend against neighbouring groups. As they roam around their territory, they frequently join loose flocks of other wanderers such as tits and warblers. A consequence of feeding in a flock is that foraging sites may be restricted to avoid competition with other species. In a Swedish study, coal tits and goldcrests foraged in the outer foliage, while the larger willow and crested tits used the inner canopy. In sites where the numbers of willow and crested tits was artificially reduced, goldcrests and coal tits extended their foraging to include the inner canopy, but did not do so where the larger tits were retained. In some areas, wintering birds have developed the habit of coming to feeding stations and bird tables to take fat, sometimes with warblers such as the common chiffchaff and blackcap. Observations of five well fed birds suggest that they maintain normal body temperatures during cold nights by metabolising fat laid down during the day, and that they actually use behavioural thermoregulation strategies, such as collective roosting in dense foliage or snow holes to survive winter nights. During an 18‑hour winter night, with temperatures as low as 25 °C ( 13 °F) in the north of its range, goldcrests huddled together can each burn off fat equivalent to 20% of body weight to keep warm. Those with a relatively large amount of fat, may make stops during migration of only 1–2 days; although they have lost weight since commencing their journey, they have enough energy reserves to reach the wintering areas. The proportion of migrating males increases as they travel south through Europe. There is competition within the species even during migration, and the larger and more aggressive males may get more food. Their death rate is therefore lower than that of the females both on the southward migration, and in resident populations. Merlins, tawny and long eared owls also hunt goldcrests. The erratic movements and flights of small woodland birds, which are vulnerable to attack while away from cover, may help to confuse their predators. The goldcrest has only very rarely been recorded as a host of the common cuckoo, a widespread European brood parasite. The goldcrest is a host of the widespread moorhen flea, Dasypsyllus gallinulae, and of the louse Philopterus reguli. The amblycerous mite Ricinus frenatus has been found on the eastern goldcrest subspecies, R. r. japonensis in Japan, and at the other end of the range in birds of the nominate subspecies on the Faroes and in Spain. These lice move over the host's body, and have strong mouthparts that pierce the host's skin so that they can feed on blood, and sometimes feather material. A number of feather mites have been recorded in the genus Regulus; these mites live on fungi growing on the feathers. The fungi found on the plumage may feed on the keratin of the outer feathers or on feather oil.
Мәртебе
Алтынқұрттың таралған ареалы 13,2 миллион км² (5,1 миллион шаршы миль) шамасында, ал жалпы саны 80–200 миллион жекелеген құстарды құрайды. Осыған байланысты, IUCN Қызыл тізімінде оған ең аз қызығушылық тудыратын түр санаты берілген. 20 ғасырда Шотландия, Бельгия, Норвегия және Финляндияда қылқан жапырақты орман шаруашылығының дамуына байланысты солтүстікке қарай ареал кеңейді. Қазіргі уақытта популяция тұрақты, бірақ суық қыстарда уақытша айтарлықтай төмендеулер болуы мүмкін. 1916–17 жылдардағы қатал қысқа дейін Алтынқұрт көптеп таралған және біздің аралдардың барлық орманды аймақтарында көбейген. 1920 жылы оның көбею қоры дерлік "жойылды" деуге боларлық жағдайға жетті, тіпті некролог жазуға тура келді. Содан кейін бірнеше жыл бойы Алтынқұрт қысқы қонақ ретінде де сирек кездесіп, бұрынғы көбею орындарында болмады. Алайда, қазір толыққанды қалпына келтірілді. Керісінше, бірнеше жылы қыстардан кейін популяция тез өсе алады. Мысалы, Ұлыбританияның жазық аймақтарында 1970/71 жылғы қыстан кейін 48%-ға өсім тіркелді, көптеген жұптар әдетте көбеймейтін жапырақты орманға тарады.
Мәдениетте
Аристотель (б.з.д. 384–322 жж.) және Плиний (б.з.д. 23–79 жж.) екеуі де құстар арасында кім патша болатынын анықтау үшін өткізілген сайыс туралы аңызды жазған. Бастапқыда бүркіт оңай жеңіске жететіндей болды, бірақ ол шаршағанда, бүркіттің құйрық қауырсындарының астына жасырынып алған кішкентай құс одан да жоғары ұшып, патшалық атақты өзіне иеленді. Осы аңызға байланысты, Еуропалық көптеген халық аңыздарында қызылқұйрық құс "құстардың патшасы" немесе жалынды алып жүруші деп сипатталған. Дегенмен, бұл атаулар Регулус түріне де қолданылды, алтынқұстың және отбас құстың отты басы оларды осы атақтың түпкілікті иелеріне айналдырды. Аңыз "ең кішкентай құстың" патша болуы туралы айтқандықтан, атақ, мүмкін, сондайша кішкентай қызылқұйрыққа ауысқан болуы мүмкін. Шатасу грек тіліндегі қызылқұйрық (βασιλεύς basileus, "патша") және алтынқұстың басы (βασιλισκος basiliskos, "патшаша") сөздерінің ұқсастығынан және алмастырылу мүмкіндігінен туған болуы мүмкін. Ағылшыл тілінде алтынқұс пен Еуразиялық қызылқұйрық арасындағы байланыс, алтынқұстың бұрынғы "алтын басты қызылқұйрық" атауымен күшейтілген болуы мүмкін. Бұл әдебиетке көп әсер етпеді. Алтынқұстың ескі ағылшылша атауы – "woodcock pilot", себебі көшпенді құстар Еуразиялық woodcock құстардан бірнеше күн бұрын келген. Аңыз бойынша, алтынқұс үлкен құстың қауырсындарына мінген, ал басқа әңгімелерде бүркіттер көлікті ұсыныпты делінеді.