Эндрю Мельвилл: Шотландиялық ғалым, теолог және реформатор

Кіріспе

Шотландтанушы ғалым, теолог, ақын және діни реформатор (1545 – 1622)

Эндрю Мелвилл (1 тамыз 1545 – 1622) – шотландтанушы ғалым, теолог, ақын және діни реформатор. Оның даңқы Еуропа құрлығынан ғалымдарды Глазго мен Сент-Эндрюс қалаларына оқуға шақырды. Ол 1545 жылы 1 тамызда Балдовьеде Ричард Мелвилл пен Гейлстің кіші ұлы ретінде дүниеге келді. Білімін Монтроуз грамматикалық мектебінде және Сент-Эндрюс университетінде алды. 1564 жылы Францияға барып, Пуатьеде заңды оқыды. Марсеон колледжінің регенті болды және гугеноттарға қарсы Пуатиені қорғауға қатысты. Содан кейін Женеваға кетіп, гуманизм профессоры болып тағайындалды. 1574 жылы Шотландияға оралып, сол жылдың күзінде Глазго университетінің директоры болды. Университетті дұрыс негізге қою үшін көп еңбек етті және тілдер, ғылым және философия салаларында төрт кафедра ашты. 1577 жылы 13 шілдеде Гован шіркеуінің пасторы болып тағайындалды. 1578 жылы 24 сәуірде Мелвилл Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының модераторы болып сайланды. Шіркеудегі епископтық бейімділікке қарсы күресіп, пресвитериандық басқару формасын орнатуға үлкен үлес қосты. Шотландия университеттерін, әсіресе Сент-Эндрюсті қайта құруға белсенділік танытты; Сент-Мэри шіркеуі теологиялық білім беруге арналды, ал Мелвилл 1580 жылдың қарашасында оның директоры болып тағайындалды. 1582 жылдың 24 сәуірі мен 27 маусымында, сондай-ақ 1587 жылдың 20 маусымында Бас ассамблеяның модераторы болып қайта сайланды. 1581 жылдың қазан айындағы ассамблеяда Глазго епискобы Роберт Монтгомериге қарсы симониялық тәжірибелер туралы айыптаманы қолдады. 1582 жылы Мелвилл Джеймс VI-ға наразылық пен өтінішпен баратын комиссияға мүше болып тағайындалды, оны достарының өтінішіне қарамастан, патшаға ұсынды. 1584 жылдың 15 ақпанында Сент-Эндрюсте өткен уағызы үшін опасыздық жасады деген айыппен Патшалық кеңеске шақырылып, Блэкнес түрмесіне қамауға бұйырылды, бірақ достарының көмегімен Англияға қашуға үкірді. Арранның құлауынан кейін Шотландияға оралып, 1585 жылдың желтоқсанында Линлитгоудағы парламент оны қалпына келтірді. 1590 жылы Сент-Эндрюс университетінің ректоры болды және осы лауазымда 1597 жылға дейін қызмет етті. 1590 жылдың 17 мамырында королеваның таққа отыруында латын тілінде жазылған «Стефанискион» поэмасын оқыды. 1594 жылдың 7 мамырында Бас ассамблеяның модераторы болып қайта тағайындалды, бірақ 1597 жылдың маусымында корольдің университетке сапары кезінде ректорлық қызметінен шеттетілді. 1598 жылдың наурыз айында Дундиде өткен Бас ассамблеяға қатысты, бірақ король оған жиынды қалдыруды бұйырды. 1599 жылы теология факультетінің деканы болып тағайындалды. 1599 жылы Фиф синодының корольдің «Базиликон Дорон» еңбегіндегі кейбір тұжырымдарын сынауына себепкер болды. 1600 жылдың наурыз айында Монтроудағы ассамблеяда отыруға құқығын талап етті, бірақ 1601 жылдың мамырында Бёрнтислендтегі ассамблеяда сәтті болды. 1605 жылы Абердинде өткен жиналысқа қатысып, 1606 жылы Перттегі парламентте еркін ассамблея құқығын қолдап, наразылық білдірді. Осы үшін ол басқалармен бірге Лондонға шақырылды, онда ағылшын ғибадаттарына қарсы латын тіліндегі ащы эпиграмма жазғаны үшін Англияның Патшалық кеңесінің алдына келді және Джон Овералдың, Сент-Полс соборының деканының, кейіннен Винчестер епискобы Билсонның қарауына алынды. Тағы да Патшалық кеңеске шақырылып, сотты қатты сынады және Тауэрдегі жалғыздыққа қамалды. Анри де ла Тур, Буйон герцогы, оны босатып, Седан университетінің Киелі кітап теология кафедрасына тағайындады, ал Мелвилл 1611 жылдың 19 сәуірінде Францияға аттанды. 1622 жылы Седан қаласында бірнеше аурудан кейін, үйленбеген күйеусіз қайтыс болды.

Andrew Melville (1 August 1545 – 1622) was a Scottish scholar, theologian, poet and religious reformer. His fame encouraged scholars from the European continent to study at Glasgow and St. Andrews. He was born at Baldovie, on 1 August 1545, the youngest son of Richard Melville of Baldovie, and Geills, daughter of Thomas Abercrombie of Montrose. He was educated at the Grammar School, Montrose, and the University of St Andrews. He later went to France in 1564, and studied law at Poitiers. He became regent in the College of Marceon, and took part in the defence of Poitiers against the Huguenots. He then proceeded to Geneva, where he was appointed Professor of Humanity. He returned to Scotland in 1574 and was appointed Principal of the University of Glasgow in autumn of that year. He did much to establish the University on a proper footing and founded four chairs in Languages, Science and Philosophy. He was admitted as minister of Govan in conjunction 13 July 1577. Melville was elected Moderator of the General Assembly of the Church of Scotland on 24 April 1578. He opposed the Episcopal tendency in the Church, and did much to establish the Presbyterian form of government. He further did much to remodel the Scottish Universities, especially St Andrews; St Mary's thereafter being devoted to Divinity, Melville being appointed Principal thereof in November 1580. He was again elected Moderator of the General Assembly 24 April and 27 June 1582, and 20 June 1587. In the Assembly of October 1581, he took an active part in the libel against Robert Montgomery, Bishop of Glasgow, for simoniacal practices. Melville was appointed on a commission to wait upon James VI in 1582, with a remonstrance and petition which, notwithstanding the entreaties of his friends, he presented. On 15 February 1584 he was summoned before the Privy Council for alleged treason in a sermon preached at St Andrews the June previous, and ordered to be imprisoned at Blackness, but his friends assisted him to escape to England. On Arran's fall he returned to Scotland and was restored by Parliament at Linlithgow in December 1585. In 1590 he became rector of the University of St Andrews, which office he held until 1597, and at the coronation of the Queen, 17 May 1590, he recited a Latin poem, the Stephaniskion. He was again appointed Moderator of the General Assembly, 7 May 1594, but on a visitation of the University by the King in June 1597, he was deprived of his rectorship. He attended the General Assembly at Dundee, March 1598, but was ordered to withdraw by the King. In 1599 he was appointed Dean of the Faculty of Theology. He caused the Synod of Fife in 1599 to censure certain propositions in the Basilikon Doron by the King. At the Assembly at Montrose in March 1600 he unsuccessfully claimed his right to sit, but was successful in that at Burntisland May 1601. He took part in that held at Aberdeen in 1605 and offered, with others, a protest to Parliament at Perth in 1606 in favour of the right of free Assembly. For this he was summoned with others to London, where he was cited before the English Privy Council for writing a bitter Latin epigram against the accessories of Anglican worship and placed under the custody of John Overal, D. D., Dean of St Paul's, and afterwards of Bilson, Bishop of Winchester. Again brought before the Privy Council, he broke into a violent tirade against that Court and was committed to solitary confinement in the Tower. Henri de la Tour, Duke de Bouillon, having obtained his release, appointed him to the Chair of Biblical Theology in the University of Sedan, and Melville embarked for France 19 April 1611. He died unmarried after a series of illnesses at Sedan in 1622.

Балалық шағы мен білім алуы

Ол Монтроз, Ангус қаласына жақын Балдовиде Рихард Мелвиллдің (Дисарт Мелвиллінің інісі) кіші ұлы болып дүниеге келді. Эндрю Монтроузеге жақын Балдовиде Ричард Мелвиллдің тоғыз ұлының ең кішісі болды, ол 1545 жылдың 1 тамызында дүниеге келді. Ол тоғызыншы ұл ретінде сипатталғанмен, 1612 жылғы хатында өзінен бұрын қайтыс болған он төрт бауырласы туралы айтады. Оның әкесі Эндрю екі жасқа толғанда Пинки шайқасында қаза тапты, анасы да көп ұзамай қайтыс болғандықтан, ол үлкен ағасы Ричардтың (1522–1575) қамқорлығында өсті, кейіннен Маритонның пасторы болды. Ричард оны тиісті жасқа келгенде Монтроз грамматикалық мектебіне жіберді. Мелвилл ерте жасынан-ақ білімге құштарлық танытты, ал ағасы оған ең жақсы білім беру үшін бар күшін салды. Ол Монтроз грамматикалық мектебінде латын тілінің негіздерін оқыды, содан кейін Джон Эрскин Монтрозға қоныстануға көндірген француз Пьер де Марсильеден екі жыл бойы грек тілін үйренді. Мелвиллдің білімі соншалық болды, ол Сент-Эндрюс университетіне барғанда профессорларды Аристотельдің грек тіліндегі мәтінін қолдану арқылы таң қалдырды, оны басқа ешкім түсіне алмады. Оқуын аяқтағаннан кейін Мелвилл "елдегі ең жақсы ақын, философ және грек тілін білуші жас шебер" деген атақпен Сент-Эндрюстен кетті.

Еуропаға саяхаттау және оқу

1564 жылы он тоғыз жасында ол Париж университетінде білімін аяқтау үшін Францияға аттанды. Сент-Эндрюс университетін бітірген соң, ол 1564 жылдың күзінде Францияға жол тартты, айналасымен ұзақ және дауылды сапардан кейін Диппеден Парижге жетті. Ол грек тілінде еркін сөйлейтін болды, шығыс тілдерін меңгерді, математика мен құқық тағылымдарын оқыды және Петр Рамустың тікелей ықпалына ілесіп, оның жаңа оқыту әдістерін кейін Шотландияға әкелді. Ол сондай-ақ грек тілінің профессоры Адриан Турнебус пен Петрус Рамустың берген соңғы лекцияларын тыңдады, олардың философиялық әдістері мен оқыту жоспарларын Мелвилл кейін Шотландия университеттеріне енгізді. Париж қаласында Мелвилл сол заманғы көрнекті еврей тілі мамандарының бірі Жан Мерсьеден еврей тілін оқыды. Парижден ол 1566 жылы Пуатьеге азаматтық құқық оқуға барып, жиырма бір жасында Сент-Марсеон колледжінің регенті болып тағайындалды. Бірақ үш жылдан кейін саяси жағдайлар оны Франциядан кетуге мәжбүр етті, ол Женеваға барды, онда Теодор Беза оны құшақ жайып қарсы алды. Безаның ұсынысымен ол Женева академиясының гуманитарлық пәндер кафедрасына тағайындалды.

Шотландиялық академик

Оқытумен қатар, Мелвилл шығыс әдебиетін зерттеуді жалғастырды, әсіресе ағасы, профессорлардың бірі Корнелиус Бертрамнан сирия тілін үйренді. Мелвилл 1578 жылғы 24 сәуірде Эдинбургте өткен Бас Ассамблеяның төрағасы болды, онда екінші Тәртіп кітабы бекітілді. Ассамблеяның назары сол кезде университеттерді реформалау және жақсартуға аударды, ал Мелвилл 1580 жылдың желтоқсан айында Глазгодан алынып, Сент-Эндрюс колледжінің директоры болып тағайындалды. Мұнда ол діни лекциялар оқығаннан басқа, еврей, халдей, сирия және раввин тілдерін оқытты. Оның лекцияларына жас студенттер ғана емес, сонымен қатар басқа колледждердің профессорлары да көптеп қатысты. Ол 1582 жылғы 24 сәуірде Сент-Эндрюсте өткен Ассамблеяның, сондай-ақ одан кейін 27 маусымда Эдинбургте шақырылған Ассамблеяның кезектен тыс отырысының төрағасы болды. Ол сот отырысын уағызбен ашып, үкіметтің шіркеу мәселесінде шексіз билікке таласуына қарсы сөйледі. Ассамблея келісіммен Мелвилл және басқалар патшаға, содан кейін Перттегі сотқа наразылық білдіруге тағайындалды. Наразылық патшалық кеңесте оқылғанда, корольдің жақын досы, Арран графы, "Осы опасыз қағидаларға кім қол қоюға батылады?" деп айқайлады. "Біз батылдық танытамыз", - деді Мелвилл, қалам алып, бірден қолына қол қойды. Басқа комиссарлар да оның үлгісін ұстанды, ал Леннокс пен Арран олардың батылдығына қатты таңырды және оларды бейбіт түрде жіберді. Мелвилл шамамен үш жыл бойы немере інісінің көмегімен Сент-Эндрюс шіркеуінде уағыз айтты. 1584 жылдың ақпанында ол патшалық кеңестің алдына шақырылып, ол өткен айдағы ораза кезінде Даниіл кітабының 4-тарауына арналған уағызында айтқан қаскөйлік сөздері үшін жауап беруге тиіс болды. Ол корольдің анасын патшалықтан қуылған және кейін қалпына келтірілген Набуходоносормен салыстырғаны айтылды. Сотта ол бұл сөздерді айтқанын жоққа шығарды, өзі айтқан сөздерін толық қорғады, наразылық білдірді және шіркеу сотында сотталуды талап етті. Патша мен кеңестің алдына әкелінгенде, ол олардың өкілеттігінен тыс, олардан әлдеқайда жоғары тұрған патша мен кеңестің елшілерін жауапқа тартуға немесе олардың ілімін соттауға тырысқанын батыл айтты. Содан кейін ол белбеуінен кішкентай еврей Библиясын алып, оны үстелге қойды: "Сіздердің әлсіздіктеріңізді, қадағалаушылығыңызды және асығыстығыңызды көру үшін, сіздерге тиіс емес және істей алмайтын нәрсені қабылдауыңыз үшін, менің нұсқауларым мен кепілім осында. Енді, осыларды соттауға және менің бұйрықтарымды бақылауға кімнің құқығы бар екенін көріңіз". Арран кітапты патшаның қолына беріп, "Мырза, ол сіздің мәртебеңізді және кеңесіңізді жек көреді" деді. "Жоқ, мырзам", - деп жауап берді Мелвилл, - "Мен жек көремін деп айтпаймын, бірақ бар ықыласыммен, құлшынысыммен және адалдығыммен Иса Мәсіх пен оның шіркеуінің мүддесін қорғаймын". Оған тағылған айыпты дәлелдей алмағандықтан және оны босатуға дайын болмағандықтан, кеңес оны өздерінің юрисдикциясынан бас тартқаны және олардың алдында сыйсыздық танытқаны үшін кінәлі деп таныды және оны Эдинбург қамалында қамауға алуға және патшаның қалауынша оның тұлғасы мен мүлкіне қатысты жазалауға үкім шығарды. Алайда, күзетке алу үшін айыптау алдында, оның тұтқынға алу орны Арранның асырауында болған Блэкнесс қамалына ауыстырылды. Тамақ ішкен кезде патшаның мацер келіп, оған 24 сағат ішінде қамауға кіруге бұйрық берді, бірақ ол Эдинбургтен жасырын түрде қашып, қамаудан құтылды. Бервик қаласында біраз уақыт болғаннан кейін ол Лондонға барып, келесі шілдеде Оксфорд пен Кембридж университеттерін аралады, екеуінде де ол өзінің білімі мен беделіне лайық құрметпен қабылданды.

In addition to teaching, Melville continued to study Oriental literature, and in particular acquired from Cornelius Bertram, one of his brother professors, a knowledge of Syriac.]] Melville was moderator of the General Assembly which met at Edinburgh 24 April 1578, in which the second Book of Discipline was approved of. The attention of the Assembly was about this time directed to the reformation and improvement of the universities, and Melville was, in December 1580, removed from Glasgow, and installed principal of St. Mary's college, St. Andrews. Here, besides giving lectures in divinity, he taught the Hebrew, Chaldee, Syriac, and Rabbinical languages, and his prelections were attended, not only by young students in unusual numbers, but also by some of the masters of the other colleges. He was moderator of the Assembly which met at St. Andrews on 24 April 1582, and also of an extraordinary meeting of the Assembly, convened at Edinburgh on 27 June thereafter, in consequence of the arbitrary measures of the court, in relation particularly to the case of Robert Montgomery, the excommunicated Archbishop of Glasgow. He opened the proceedings with a sermon, in which he boldly inveighed against the absolute authority claimed by the government in ecclesiastical matters. A spirited remonstrance being agreed to by the Assembly, Melville and others were appointed to present it to the king, then with the court at Perth. When the remonstrance was read before his majesty in council, the king's unworthy favourite, the earl of Arran, menacingly exclaimed, "Who dare subscribe these treasonable articles?" "We dare", said the undaunted Melville, and taking a pen, immediately signed his name. His example was followed by the other commissioners, and so much were Lennox and Arran over awed by their intrepidity, that they dismissed them peaceably. For about three years Melville had preached, assisted by his nephew, in the parish church of St. Andrews. In February 1584 he was cited before the privy council, to answer a charge of treason, founded on some seditious expressions, which it was alleged he had made use of in a sermon on the 4th chapter of Daniel, on the occasion of a fast kept during the preceding month; particularly that he had compared the king's mother to Nebuchadnezzar, who was banished from the kingdom, and would be restored again. At his appearance, he denied using these words, entered into a full defence of those he had actually used, and presented a protest and declinature, claiming to be tried by the ecclesiastical court. When brought before the king and council, he boldly told them that they had exceeded their jurisdiction in judging of the doctrine, or calling to account any of the ambassadors or messengers of a king and council greater than they, and far above them. Then loosing a little Hebrew bible from his belt, and throwing it on the table before them, he said, "That you may see your weakness, oversight, and rashness, in taking upon you that which neither you ought nor can do, there are my instructions and warrant. Let me see which of you can judge of them or control me therein, that I have passed by my injunctions." Arran, finding the book in Hebrew, put it into the king's hands, saying, " Sir, he scorns your majesty and council." "No, my lord", replied Melville, " I scorn not, but with all earnestness, zeal, and gravity, I stand for the cause of Jesus Christ and his church." Not being able to prove the charge against him, and unwilling to let him go, the council declared him guilty of declining their jurisdiction, and of behaving irreverently before them, and sentenced him to be imprisoned in the castle of Edinburgh, and to be further punished in his person and goods at the pleasure of the king. Before, however, being charged to enter himself in ward, his place of confinement was ordered to be changed to Blackness Castle, which was kept by a dependant of Arran. While at dinner the king's macer was admitted and gave him the charge to enter within 24 hours: but he avoided being sent there by secretly withdrawing from Edinburgh. After staying some time at Berwick, he proceeded to London, and in the ensuing July visited the universities of Oxford and Cambridge, at both of which he was received in a manner becoming his learning and reputation.

Англиядан Сент-Эндрюске дейін

Ол 1585 жылдың қараша айында жиырма айлық үзілістен кейін Шотландияға оралды және 1586 жылдың наурыз айында Сент-Эндрюсте лекцияларын жалғастырды, онда ол жиырма жыл бойы сабақ берді; 1590 жылы университет ректоры болды. Арран графының жағдайы нашарлағаннан кейін Мелвилл 1585 жылдың қараша айында қуылған лордтармен бірге Шотландияға оралды. Глазго колледжін қайта ұйымдастыруға көмектескеннен кейін, келесі наурыз айында Сент-Эндрюстегі қызметін қайта бастады. Сәуір айында өткен Файф синоды шіркеудегі пресвитериандық басқару формасын құлатқандығы үшін Сент-Эндрюс архиепископы Патрик Адамсонды қауымнан шығаруға кірісті; ал, керісінше, бұл прелат Мелвиллге және оның жүрегімен туысқан Джеймс Мелвиллге, сондай-ақ олардың басқа бауырларына қарсы қауымнан шығару туралы үкім шығарды. Архиепископпен болған бұл келіспеушілік салдарынан Мелвилл патшадан резиденциясын Тайдың солтүстігімен шектеу туралы жазбаша бұйрық алды және ол келесі тамызға дейін университеттегі лауазымына қайта оралмады. Кейін Адамсон архиепископтықтан айырылып, патшадан қолдаусыз қалғанда, бұрынғы қарсыласы Мелвиллге хат жазып, өткенге өкініш білдіріп, оның көмегін сұрады. Мелвилл оған дереу барып, достарынан көмек жинап қана қоймай, бірнеше ай бойы өз қаражатынан оны асырады. 1587 жылдың маусым айында Мелвилл қайтадан Ассамблеяның модераторы болып сайланды және парламенттегі істерге қатысу үшін комиссарлардың бірі болып тағайындалды. Ол 1590 жылдың 17 мамырында королеваның таққа отыруына қатысып, осы оқиға үшін жазылған латын поэмасын оқыды, ол патшаның тілегімен дереу жарияланды. Сол жылы ол Сент-Эндрюс университетінің ректоры болып сайланды, бұл лауазымды бірнеше жыл бойы қайта сайлану арқылы сақтап қалды. 1594 жылдың мамыр айында ол қайтадан Ассамблеяның модераторы болып сайланды. Көп ұзамай ол шіркеу атынан мақалалардың иелері алдында пайда болып, папалық лордтардың мүлкін тәркілеуді талап етті және өзінің жүрегімен туысқан және тағы екі пастормен бірге патшаның тікелей өтініші бойынша оларға қарсы жорыққа қатысты. 1594 жылдың қазан айында ол Хантли қамалында патшамен бірге болды және оны бұзуды талап етті. Келесі жылы, папалық дворяндарды жер аударылудан қайтару ұсынылғанда, ол басқа пасторлармен бірге Сент-Эндрюстегі эстаттар конвенциясына барып, бұл жобаға қарсы наразылық білдірді, бірақ патша оны кері қайтаруға бұйырды, ол өте қатаң жауап бергеннен кейін. Ассамблея комиссиясы Файфтегі Купарда жиналғаннан кейін, Мелвиллді және басқа бірнеше мүшелерді патшамен сөйлесуге жіберді. Жеке аудиенцияға жіберілген Джеймс Мелвилл патшаның алдында өте жұмсақ және құрметпен сөйлеуге кірісті; бірақ патша шыдамсыздық танытып, оларды бүлік шығарумен айыптады, сонда Андрей оны жеңінен ұстап, оны "Құдайдың ақымақ құлы" деп атады, "Бұл мақтану уақыты емес, ашық сөйлеу уақыты, өйткені біздің тапсырмамыз тірі Құдайдан, патшаға бағынатын. Біз сіздің мәртебеңізге әрқашан кішіпейілділікпен құрмет көрсетеміз, бірақ сіздің мәртебеңізбен жеке түрде болуға мүмкіндік болғанда, біз өз міндетімізді орындауымыз керек, әйтпесе Мәсіхке қарсы болар едік: Ал енді, мырза, сізге екі патшалық бар екенін айтуым керек - Мәсіхтің патшалығы, ол шіркеу, оның бағыныштысы король Джеймс VI. және оның патшалығының басшысы да, мырзасы да емес, мүшесі ғана! Ал Мәсіх шіркеуін қарауға және оның рухани патшалығын басқаруға шақырған және бұйырғандар одан жеткілікті билік пен құқыққа ие, оны ешбір христиан патшасы немесе князі бақыламайды немесе тоқтамайды, бірақ нығайтады және қолдайды, әйтпесе олар Мәсіхке адал бағыныштылар емес." Патша осы батыл ескертуді шыдамдылықпен тыңдап, оларды көптеген әдепті уәделермен жіберді, оларды орындауға ниеті жоқ еді. Одан кейінгі бірнеше жыл бойы король Джеймс шіркеуді өз еркімен басқаруға бірнеше рет тырысты, бірақ ол әрқашан Эндрю Мелвиллдің күшті қарсылығына тап болды; және ол соңында "патшалық шеберліктің" мәні деп санайтын айла-шарғылардың біріне жүгінді, бұл пресвитериандық идеалдардың чемпионын Шотландиядан толығымен алып тастауды қамтамасыз ету үшін. Ол осы уақытқа дейін шотланд шіркеуінің бостандықтарын үкімет тарапынан жасалған барлық шабуылдардан қорғады. Ол негізінен шіркеудің конституциялық кепілдік берілген құқықтары үшін күрескен. Мелвиллге қарсы басты айып - оның ынтасы оны "мақтанғақ монархқа" тиісті құрметті ұмытуға итермелеген. Патша өрескел және заңсыз әрекет еткенде, ол оған еске салып отырды, ол адамдардың үстінен патша болғанымен, ол тек "Құдайдың ақымақ құлы" ғана екенін. Мелвиллдің бейшаралығы (егер оны солай атаса) діннің тазалығы үшін ынтасы бар және өзіне салдарына қарамастан, әділ наразылықтың көрінісі болды. Оның жүрегімен туысқан Джеймс Мелвилл, қасында болған, Шотландияның кейін Англияның королі Джеймс I болған король Джеймс VI-ға жеке түрде Фалькандта айтқан атақты сөзін жазды. Оны "Құдайдың ақымақ құлы" деп атап, жеңінен ұстап, "Мырза, біз сіздің мәртебеңізге әрқашан кішіпейілділікпен құрмет көрсетеміз, әсіресе көпшілік алдында, бірақ сіздің мәртебеңізбен жеке түрде болуға мүмкіндік болғанда, және шындық мынадай, сіз өміріңіз бен тәжіңіздің екеуі де қауіпті жағдайда, сізбен бірге Мәсіх шіркеуі де қирауға ұшырауы мүмкін, сізге шындықты айтпағандықтан және сізге адал кеңес бермегендіктен, біз осы міндетімізді орындауымыз керек, әйтпесе Мәсіхке де, сізге де опасыздық жасаймыз! Сондықтан, мырза, бұрынғыдай, қазір де сізге екі патшалық және екі патшалық бар екенін айтуым керек. Мәсіх Иисус патша, ал оның патшалығы шіркеу, оның бағыныштысы король Джеймс VI., және оның патшалығының басшысы да, мырзасы да емес, мүшесі ғана! Мәсіх шіркеуін қарауға және оның рухани патшалығын басқаруға шақырған және бұйырғандар одан жеткілікті билік пен құқыққа ие, бірлесіп де, жекелеген түрде де; ешбір христиан патшасы немесе князі оны бақыламайды немесе тоқтамайды, бірақ нығайтады және қолдайды, әйтпесе олар Мәсіхке адал бағыныштылар емес."

He returned to Scotland in November 1585 after an absence of twenty months, and in March 1586 resumed his lectures in St Andrews, where he continued for twenty years; he became rector of the University in 1590. On the disgrace of the earl of Arran, Melville returned to Scotland with the banished lords, in November 1585. Having assisted in re organising the college of Glasgow, he resumed, in the following March, his duties at St. Andrews. The synod of Fife, which met in April, proceeded to excommunicate Patrick Adamson, Archbishop of St. Andrews, for his attempts to overturn the presbyterian form of government in the church; and, in return, that prelate issued a sentence of excommunication against Melville, and his nephew, James Melville, with others of their brethren. In consequence of this difference with the archbishop, Melville received a written mandate from the king to confine his residence to the north of the Tay, and he was not restored to his office in the university till the following August. Some time after, when Adamson had been deprived of his archbishopric, and was reduced to great poverty, finding himself deserted by the king, he addressed a letter to his former antagonist, Melville, expressing regret for his past conduct, and soliciting his assistance. Melville hastened to visit him, and not only procured contributions for his relief among his friends, but continued for several months to support him from his own resources. In June 1587, Melville was again elected moderator of the Assembly, and nominated one of the commissioners for attending to the proceedings in parliament. He was present at the coronation of the queen, 17 May 1590, and recited a Latin poem composed for the occasion, which was immediately published at the desire of the king. In the same year he was elected rector of the university of St. Andrews, an office which, for a series of years, he continued to hold by re election. In May 1594 he was again elected moderator of the Assembly. Shortly after, he appeared on behalf of the church before the lords of the articles, and urged the forfeiture of the popish lords, and along with his nephew and two other ministers, he accompanied the king, at his express request, on his expedition against them. In October 1594 he was with the king at Huntly Castle and argued for its demolition. In the following year, when it was proposed to recall the popish nobles from exile, he went with some other ministers to the convention of estates at St. Andrews, to remonstrate against the design, but was ordered by the king to withdraw, which he did, after a most resolute reply. The commission of the Assembly having met at Cupar in Fife, they sent Melville and some other members to expostulate with the king. Being admitted to a private audience, James Melville began to address his majesty with great mildness and respect; but the king becoming impatient, charged them with sedition, on which Andrew took him by the sleeve, and calling him "God's silly vassal", said, This is not a time to flatter, but to speak plainly, for our commission is from the living God, to whom the king is subject. We will always humbly reverence your majesty in public, but having opportunity of being with your majesty in private, we must discharge our duty, or else be enemies to Christ: And now, Sire, I must tell you that there are two kingdoms—the kingdom of Christ, which is the church, whose subject King James VI. is, and of whose kingdom he is not a head, nor a lord, but a member; and they whom Christ hath called, and commanded to watch over his church, and govern his spiritual kingdom, have sufficient power and authority from him so to do, which no Christian king nor prince should control or discharge, but assist and support, otherwise they are not faithful subjects to Christ. The king listened patiently to this bold admonition, and dismissed them with many fair promises which he never intended to fulfil. For several years following King James made repeated attempts to control the church, according to his own arbitrary notions, but he invariably encountered a strenuous opponent in Andrew Melville; and he had recourse at last to one of those stratagems which he thought the very essence of "king craft", to secure the removal of this champion of presbyterianism from Scotland altogether. During the whole time he protected the liberties of the Scottish Church against all encroachments of the government. That in the main he was fighting for the constitutionally guaranteed rights of the Church is generally accepted. The chief charge against Melville is that his fervour often led him to forget the reverence due to an "anointed monarch". When the king acted in an arbitrary and illegal manner he needed the reminder that though he was king over men he was only "God's silly vassal." Melville's rudeness (if it is to be called so) was the outburst of just indignation from a man zealous for the purity of religion and regardless of consequences to himself. His nephew James Melville, who was present, records the famous statement he made in Falkland in private to King James VI of Scotland, later to become King James I of England. Calling him "God's sillie vassal" and taking him by the sleeve, he said,Sir, we will humblie reverence your Majestie always, namlie in public, but sen we have this occasioun to be with your Majestie in privat, and the treuthe is, yie ar brought in extream danger bathe of your lyff and croun, and with yow, the country and Kirk of Christ is lyk to wrak, for nocht telling yow the treuthe, and giffen of yow fathfull counsall, we mon [must] discharge our dewtie thairin, or els be trators bathe to Christ and yow! And thairfor Sir, as divers tymes befor, sa now again, I mon tell yow, thair is twa Kings and twa Kingdomes in Scotland. Thair is Chryst Jesus the King, and his Kingdome the Kirk, whase subject King James the Saxt is, and of whose kingdome nocht a king, nor a lord, nor a heid, bot a member! And they whome Chryst hes callit and commandit to watch over his Kirk, and govern his spirituall kingdome, hes sufficient powar of him, and authoritie sa to do, bathe togidder and severalie; the quhilk na Christian King or Prince sould control and discharge, but fortifie and assist, utherwayes nocht fathfull subjects nor members of Chryst.

Францияға босату

Соңғы есепте, 1611 жылдың ақпанында Буйон герцогінің шарапатымен ол тұтқындан босатылды, бірақ Франциядағы Седан протестант университетінде теология профессоры болу шартымен. Ол өмірінің қалған бөлігін сол жерде өткізіп, 1622 жылы 77 жасында қайтыс болды. Босатылғаннан кейін, бірақ өз еліне оралуға рұқсат алмағандықтан, оған Седан академиясында профессорлық қызметке шақыру келді, және ол өмірінің соңғы он бір жылын сонда өткізді.

Жеке өмір

Оның өмірбаясын жазған доктор М'Кри Эндрю Мелвиллдің "теологияны кеңінен білгеніне қатар, көркем әдебиетке құштарлықты бірінші болып қосқан шотландық" екенін айтады. Ол өзінің заманының маңызды қоғамдық істеріне белсенді қатысқанмен, партия басшысы болуға ниеттенбеді де, оған ұмтылмады да. Жеке өмірінде ол көңілді, мейірімді мінезімен ерекше көзге түсетін жағымды серік болды. Ол ешқашан үйленбеген. Оның бойының аласа екендігінен басқа, оның сыртқы келбеті туралы ешқандай сипаттама сақталмаған, сондай-ақ оның ешқандай портреті белгілі емес. Оның жазғандарының көп бөлігі латын тіліндегі өлеңдерден тұрады. Доктор М'Кри, Эндрю Мелвиллдің өмірі 1824 жылы 2 томдық түрінде жарық көрген, оның барлық жазбаларының тізімін жасады, олар басылған және қолжазба күйінде қалған, бірақ олардың арасында аса ірі еңбектер жоқ.