Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдебиетте романтизм өткенді еске алу немесе сынау, әйелдер мен балаларға ерекше назар аударатын "сезімталдық" культі, суретшінің немесе баяндаушының оқшаулануы және табиғатқа құрмет көрсету сияқты жиі кездесетін тақырыптарды тапты. Сонымен қатар, Эдгар Аллан По, Чарльз Матурин және Натаниел Хоторн сияқты бірнеше романтик авторлар өз шығармаларын мистикалық/оккульттік және адам психологиясына негіздеді. Романтизм сатираны жете назар аударуға лайық емес деп санады, және бұл көзқарас бүгінге дейін әсерлі. Әдебиеттегі романтизм қозғалысынан бұрын Ортағасырлық ғылым мен ақыл-ойының дәуірі болды, ал одан кейін реализм келді. Кейбір авторлар 16 ғасырдың ақыны Изабелла ди Морраны романтикалық әдебиеттің ертеден келген белгісі деп атайды. Оның өміріндегі трагедиялық оқиғаларды көрсететін оқшаулану мен жалғыздық туралы лирикасы "романтизмнің керемет болжамы" деп есептеледі, ол замандас ақындардың махаббат философиясына негіделген стильінен ерекшеленеді. Ағылшын поэзиясында романтизмнің алғышарттары 18 ғасырдың ортасына дейін жетеді, оның ішінде Уинчестер колледжінің директоры Джозеф Уортон және Оксфорд университетінің поэзия профессоры оның інісі Томас Уортон болды. Джозеф ақынның басты қасиеттері – ойлап табу және қиял екенін айтты. Шотланд ақыны Джеймс Макферсон 1762 жылы жарияланған "Оссиан" поэмалар циклының халықаралық сәттілігі арқылы романтизмнің ерте дамуына ықпал етті, бұл Гёте мен жас Уолтер Скотты шабыттандырды. Томас Чаттертон ағылшын тіліндегі алғашқы романтик ақын деп саналады. Чаттертон мен Макферсонның еңбектерінде алдау элементтері де болды, себебі олар өзіндік туындыларын ашқан немесе жинаған ескі әдебиеттер деп мәлімдеді. Готикалық роман, Горас Уолполдың "Отранто қамалы" (1764) романынан басталып, романтизмнің бір саласының маңызды алғышарты болды, ол қорқыныш пен қауіп-қатерге, сондай-ақ экзотикалық және көркем жағдайларға құштарлық танытты, Уолполдың готикалық сәулетті қайта жаңғыртудағы рөлімен үйлеседі. Лоренс Стерннің "Тристом Шэнди" (1759–67) романы ағылшын оқырмандарына антирационалды, сезімтал романның ерекше нұсқасын таныстырды.
In literature, Romanticism found recurrent themes in the evocation or criticism of the past, the cult of "sensibility" with its emphasis on women and children, the isolation of the artist or narrator, and respect for nature. Furthermore, several romantic authors, such as Edgar Allan Poe, Charles Maturin and Nathaniel Hawthorne, based their writings on the supernatural/occult and human psychology. Romanticism tended to regard satire as something unworthy of serious attention, a view still influential today. The Romantic movement in literature was preceded by the Enlightenment and succeeded by Realism. Some authors cite 16th century poet Isabella di Morra as an early precursor of Romantic literature. Her lyrics covering themes of isolation and loneliness, which reflected the tragic events of her life, are considered "an impressive prefigurement of Romanticism", differing from the Petrarchist fashion of the time based on the philosophy of love. The precursors of Romanticism in English poetry go back to the middle of the 18th century, including figures such as Joseph Warton (headmaster at Winchester College) and his brother Thomas Warton, Professor of Poetry at Oxford University. Joseph maintained that invention and imagination were the chief qualities of a poet. The Scottish poet James Macpherson influenced the early development of Romanticism with the international success of his Ossian cycle of poems published in 1762, inspiring both Goethe and the young Walter Scott. Thomas Chatterton is generally considered the first Romantic poet in English. Both Chatterton and Macpherson's work involved elements of fraud, as what they claimed was earlier literature that they had discovered or compiled was, in fact, entirely their own work. The Gothic novel, beginning with Horace Walpole's The Castle of Otranto (1764), was an important precursor of one strain of Romanticism, with a delight in horror and threat, and exotic picturesque settings, matched in Walpole's case by his role in the early revival of Gothic architecture. Tristram Shandy, a novel by Laurence Sterne (1759–67), introduced a whimsical version of the anti rational sentimental novel to the English literary public.
Германия
Алғашқы неміс ықпалы Иоганн Вольфганг фон Гетеден бастау алды, оның 1774 жылғы «Жас Вертердің қасіреті» романы Еуропаның жас жігіттерін оның басты кейіпкеріне – өте сезімтал және құштар мінезге ие жас суретшіге еліктеуге жетеледі. Сол кезде Германия көптеген шағын, тәуелсіз мемлекеттерден тұрды, ал Гетенің еңбектері ұлттық біртүтастық сезімін қалыптастыруға зор үлес қосты. Тағы бір философиялық ықпал Иоганн Готлиб Фихте мен Фридрих Шеллингтің неміс идеализмінен келді, бұл Йенаны (Фихте, сондай-ақ Шеллинг, Гегель, Шиллер және Шлегель ағайындылары тұрған қала) ерте неміс романтизмінің орталығына айналдырды (Jena Romanticism туралы қараңыз). Маңызды жазушылар Людвиг Тиек, Новалис, Генрих фон Клейст және Фридрих Хольдерлин болды. Кейін Гейдельберг неміс романтизмінің орталығына айналды, онда Клеменс Брентано, Ахим фон Арним және Иозеф Фрайхерр фон Эйхендорф (Aus dem Leben eines Taugenichts) сияқты жазушылар мен ақындар әдеби үйірмелерде жиі кездесетін. Неміс романтизмінің маңызды мотивтері – саяхат, табиғат, мысалы, неміс орман және герман мифтері. Кейінгі неміс романтизмі, мысалы, Э.Т.А. Гофманның «Құм адам» (1817) және Иозеф Фрайхерр фон Эйхендорфтың «Мәрмәр бейне» (1819) шығармаларындағы мотивтер көңіл көтеріңкісіз және готикалық элементтерге толы болды. Романтизм үшін балалық шақтың тазалығының маңызы, қиялдың күші және нәсілдік теориялардың бірігуі халық әдебиетіне, классикалық емес мифологияға және балалар әдебиетіне, әсіресе Германияда, бұрын-соңды болмаған мән берді. Брентано мен фон Арним 1806-08 жылдары «Дес Кнабен Вундерхорн» («Баланың сиқырлы мүйізі» немесе шағын мүйіз) атты жырланған халық ертегілерінің жинағын жариялаған маңызды әдеби тұлғалар еді. Гримм ағайындыларының «Гримм ертегілерінің» алғашқы жинағы 1812 жылы жарық көрді. 1835 жылдан бастап дания тілінде өзі ойлап тапқан ертегілерін жариялаған Ханс Кристиан Андерсеннің кейінгі шығармаларынан айырмашылығы, бұл неміс шығармалары көбінесе жиналған халық ертегілеріне негізделген, ал Гриммдер алғашқы басылымдарында әңгімелеу стиліне адал болды, бірақ кейіннен кейбір бөліктерін қайта жазды. Ағайындыларының бірі Якоб 1835 жылы герман мифологиясы туралы толық академиялық еңбек – Deutsche Mythologie жариялады. Шиллердің 1781 жылғы «Тонаушылар» пьесасындағы күшті эмоционалдық тілі және физикалық зорлық-зомбылықтың бейнеленуі де бір үрдісті көрсетеді.
An early German influence came from Johann Wolfgang von Goethe, whose 1774 novel The Sorrows of Young Werther had young men throughout Europe emulating its protagonist, a young artist with a very sensitive and passionate temperament. At that time Germany was a multitude of small separate states, and Goethe's works would have a seminal influence in developing a unifying sense of nationalism. Another philosophic influence came from the German idealism of Johann Gottlieb Fichte and Friedrich Schelling, making Jena (where Fichte lived, as well as Schelling, Hegel, Schiller and the brothers Schlegel) a centre for early German Romanticism (see Jena Romanticism). Important writers were Ludwig Tieck, Novalis, Heinrich von Kleist and Friedrich Hölderlin. Heidelberg later became a centre of German Romanticism, where writers and poets such as Clemens Brentano, Achim von Arnim, and Joseph Freiherr von Eichendorff (Aus dem Leben eines Taugenichts) met regularly in literary circles. Important motifs in German Romanticism are travelling, nature, for example the German Forest, and Germanic myths. The later German Romanticism of, for example E. T. A. Hoffmann's Der Sandmann (The Sandman), 1817, and Joseph Freiherr von Eichendorff's Das Marmorbild (The Marble Statue), 1819, was darker in its motifs and has gothic elements. The significance to Romanticism of childhood innocence, the importance of imagination, and racial theories all combined to give an unprecedented importance to folk literature, non classical mythology and children's literature, above all in Germany. Brentano and von Arnim were significant literary figures who together published Des Knaben Wunderhorn ("The Boy's Magic Horn" or cornucopia), a collection of versified folk tales, in 1806–08. The first collection of Grimms' Fairy Tales by the Brothers Grimm was published in 1812. Unlike the much later work of Hans Christian Andersen, who was publishing his invented tales in Danish from 1835, these German works were at least mainly based on collected folk tales, and the Grimms remained true to the style of the telling in their early editions, though later rewriting some parts. One of the brothers, Jacob, published in 1835 Deutsche Mythologie, a long academic work on Germanic mythology. Another strain is exemplified by Schiller's highly emotional language and the depiction of physical violence in his play The Robbers of 1781.
Ұлыбритания
Ағылшын әдебиетінде романтизм қозғалысының негізгі тұлғалары деп саналады ақындар тобы, соның ішінде Уильям Вордсворт, Сэмюэл Тейлор Кольридж, Джон Китс, Лорд Байрон, Перси Биш Шелли және әлдеқайда ескі Уильям Блейк, содан кейін Джон Клэрдің оқшауланған тұлғасы; сондай-ақ Шотландиядан Уолтер Скотт және Мэри Шелли сияқты романдар, эссешілер Уильям Хазлитт және Чарльз Лэмб. 1798 жылы Вордсворт пен Кольридждің көптеген ең жақсы өлеңдері жазылған «Лирикалық балладалар» басылымы қозғалыстың басталуы ретінде жиі қарастырылады. Өлеңдердің көпшілігі Вордсвортқа тиесілі болды, ал көбісі оның туған жеріндегі көлдер ауданындағы кедейлердің өмірімен немесе табиғатқа деген сезімдерімен айналысты, ол өзінің өмірінде ешқашан жарық көрмеген «Прелюдия» атты ұзақ өлеңінде толық дамыды. Бұл жинақтағы ең ұзын өлең Кольридждің «Ежелгі теңізшінің рифмасы» болды, ол ағылшын романтизмінің готикалық жағын және көптеген шығармалар көрнекті экзотикалық орталарды көрсетті. Олар жазған кезеңде көл ақындары радикалдардың шеткі тобы ретінде кеңінен танылды, бірақ оларды сыншы және жазушы Уильям Хазлитт және басқалар қолдады. Лорд Байрон мен Уолтер Скотт экзотикалық және тарихи орталарының зорлық-зомбылығы мен драмалық көрінісін пайдаланған шығармаларымен бүкіл Еуропаға зор атақ пен ықпалға ие болды. Гёте Байронды «біздің ғасырдың ең ұлы даһиісі» деп атады. Скотт 1805 жылы өзінің ұзақ тасушылық өлеңі «Соңғы музыканттың жамылғысы»мен, содан кейін 1808 жылы толық эпикалық өлеңі «Мармион»мен бірден табысқа жетті. Екеуі де Шотландияның алыс өткеніне негізделген, ол қазірдің өзінде Оссианда айтылған; Романтизм мен Шотландия ұзақ және жемісті серіктестікке ие болды. Байрон 1812 жылы «Чайльда Гарольдтың зыяраты» кітабының бірінші бөлігімен бірдей табысқа ие болды, содан кейін төрт «түрік ертегісі» болды, барлығы ұзақ өлеңдер түрінде, 1813 жылы «Гиаур» кітабынан бастап, оның Ұлы сапарынан, ол Осман Еуропасына жеткен және готика романының тақырыптарын өлең түрінде шығысқа қарай бағыттаған. Бұл «Байрондық батырдың» әртүрлі нұсқаларын көрсетті, ал оның өз өмірі одан әрі нұсқаға ықпал етті. Скотт бұл арада тарихи романы ойлап тапты, ол 1814 жылы 1745 жылы Джейкобиттердің көтерілісі кезінде пайда болған «Уэверли»ден басталды, бұл өте табысты жетістік болды, содан кейін келесі 17 жылда 20 астам «Уэверли» романдары пайда болды, ол әдебиетте жаңа болған дәрежеде зерттеу жүргізген крест жорықтарына оралды. Германиядан айырмашылығы, ағылшын әдебиетіндегі романтизмнің ұлтшылдықпен байланысы аз болды, ал романтиктерге көбінесе француз революциясының идеалдарына деген жанашырлығы үшін күдікпен қаралды, оның құлдырауы мен Наполеонның диктатурасымен алмастырылуы, Еуропаның басқа жерлерінде сияқты, қозғалысқа шок болды. Оның романдары шотландтық болмысы мен тарихын атап өтсе де, Скотт саяси жағынан берік одақтас болды, бірақ якобиттік симпатияларды мойындады. Бірнеше романтиктер шетелде көп уақыт өткізді, ал 1816 жылы Байрон мен Шеллимен бірге Женева көлінде болған атақты демалыс Шеллидің әйелі Мэри Шеллидің «Франкенштейн» романы мен Байронның дәрігері Джон Уильям Полидоридің «Вампир» повесін шығарды. Шотландиялық Роберт Бернс пен Ирландиялық Томас Мурдың әндері әртүрлі жолдармен өз елдерін және романтикалық қызығушылықты халық әдебиетіне көрсетті, бірақ олардың өмірге немесе өз жұмыстарына толық романтикалық көзқарас танытпады. Қазіргі заманғы сыншы чемпиондары болғанмен, мысалы, Гьёрги Лукач, Скотттың романдары бүгінгі таңда композиторлар келесі онжылдықтарда негізделген көптеген опералар түрінде тәжірибеге ие болуы мүмкін, мысалы, Донизеттінің «Люция ди Ламмермур» және Винченцо Беллинидің «I puritani» (1835). Байрон қазір өзінің қысқа лирикасы мен әдеттегі романтикасыз прозалық жазбалары, әсіресе хаттары және аяқталмаған сатирасы «Дон Хуан» үшін жоғары бағаланады. Көптеген романтиктерден айырмашылығы, Байронның кеңінен жарияланған жеке өмірі оның жұмысына сәйкес келеді, ал 1824 жылы 36 жасында Грекияның Тәуелсіздік соғысына көмектескен кезде аурудан қайтыс болғандығы оның аңызын нығайтатын, романтикалық аяқтау болып көрінді. 1821 жылы Китс пен 1822 жылы Шелли екеуі де Италияда қайтыс болды, Блейк (шамамен 70 жасында) 1827 жылы қайтыс болды, ал Кольридж 1820 жылдары жазуды тоқтатты. 1820 жылы Вордсворттың беделі жоғары болды, ол мемлекеттік қызметте болды, бірақ салыстырмалы түрде аз жазды. Ағылшын әдебиетінің талқылауында Романтикалық кезең 1820-жылдардың аяғында аяқталған деп саналады, кейде тіпті ертерек, бірақ келесі онжылдықтардың көптеген авторлары романтикалық құндылықтарға ортақ болды. Романтизмнің өрбу кезеңінде Уолтер Скотттан басқа ең маңызды романыст Жейн Остин болды, оның негізінен консервативті әлемдік көзқарасы романтикалық замандастарымен көп ортақ емес, әдеп пен әлеуметтік ережелерге берік сенімділігін сақтады, бірақ Клаудия Л. Джонсон сияқты сыншылар көптеген шығармалардың бетіндегі дірілді анықтады, мысалы, «Нортенгер аббаттығы» (1817), «Мэнсфилд парк» (1814) және «Персуазия» (1817). Бірақ орта ғасырда Йоркширдегі Бронте отбасының күдіксіз романтикалық романдары пайда болды, ең танымал Шарлоттаның «Джейн Эйр» және Эмилидің «Бойынша биік жартастар», екеуі де 1847 жылы жарық көрді, ол олардың бала кезінде оқыған романтикалық әдебиетке күшті әсер етті. Байрон, Китс және Шелли сахна үшін жазды, бірақ Англияда сәттілікке жете алмады, Шеллидің «Ченчи» жұмысы ең жақсысы болды, бірақ оның өлімінен кейін бір ғасыр өткен соң ғана Англиядағы қоғамдық театрларда қойылды. Байронның пьесалары, сондай-ақ оның өлеңдері мен Скотттың романдарының қойылымдары континентте, әсіресе Францияда одан да танымал болды, олар арқылы көптеген операларға айналдырылды, олардың көптегені бүгінгі күнге дейін орындалуда. Заманауи ақындар сахнада сәттілікке жете алмаса, бұл кезең Шекспирдің қойылымдары үшін аңызға толы болды, оның түпнұсқа мәтіндерін қалпына келтіруге және оған Августтың «жетілдірулерін» алып тастауға көмектесті. Кезеңнің ең ұлы актері Эдмұнд Кин Шекспирдің «Король Лир» трагедиясының соңғы аяқталуын қалпына келтірді; Кольридж «Оның ойынын көру – шайқақтардың жарқылымен Шекспирді оқу сияқты» деді.
In English literature, the key figures of the Romantic movement are considered to be the group of poets including William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge, John Keats, Lord Byron, Percy Bysshe Shelley and the much older William Blake, followed later by the isolated figure of John Clare; also such novelists as Walter Scott from Scotland and Mary Shelley, and the essayists William Hazlitt and Charles Lamb. The publication in 1798 of Lyrical Ballads, with many of the finest poems by Wordsworth and Coleridge, is often held to mark the start of the movement. The majority of the poems were by Wordsworth, and many dealt with the lives of the poor in his native Lake District, or his feelings about nature—which he more fully developed in his long poem The Prelude, never published in his lifetime. The longest poem in the volume was Coleridge's The Rime of the Ancient Mariner, which showed the Gothic side of English Romanticism, and the exotic settings that many works featured. In the period when they were writing, the Lake Poets were widely regarded as a marginal group of radicals, though they were supported by the critic and writer William Hazlitt and others. In contrast, Lord Byron and Walter Scott achieved enormous fame and influence throughout Europe with works exploiting the violence and drama of their exotic and historical settings; Goethe called Byron "undoubtedly the greatest genius of our century". Scott achieved immediate success with his long narrative poem The Lay of the Last Minstrel in 1805, followed by the full epic poem Marmion in 1808. Both were set in the distant Scottish past, already evoked in Ossian; Romanticism and Scotland were to have a long and fruitful partnership. Byron had equal success with the first part of Childe Harold's Pilgrimage in 1812, followed by four "Turkish tales", all in the form of long poems, starting with The Giaour in 1813, drawing from his Grand Tour, which had reached Ottoman Europe, and orientalizing the themes of the Gothic novel in verse. These featured different variations of the "Byronic hero", and his own life contributed a further version. Scott meanwhile was effectively inventing the historical novel, beginning in 1814 with Waverley, set in the 1745 Jacobite rising, which was a highly profitable success, followed by over 20 further Waverley Novels over the next 17 years, with settings going back to the Crusades that he had researched to a degree that was new in literature. In contrast to Germany, Romanticism in English literature had little connection with nationalism, and the Romantics were often regarded with suspicion for the sympathy many felt for the ideals of the French Revolution, whose collapse and replacement with the dictatorship of Napoleon was, as elsewhere in Europe, a shock to the movement. Though his novels celebrated Scottish identity and history, Scott was politically a firm Unionist, but admitted to Jacobite sympathies. Several Romantics spent much time abroad, and a famous stay on Lake Geneva with Byron and Shelley in 1816 produced the hugely influential novel Frankenstein by Shelley's wife to be Mary Shelley and the novella The Vampyre by Byron's doctor John William Polidori. The lyrics of Robert Burns in Scotland, and Thomas Moore from Ireland, reflected in different ways their countries and the Romantic interest in folk literature, but neither had a fully Romantic approach to life or their work. Though they have modern critical champions such as György Lukács, Scott's novels are today more likely to be experienced in the form of the many operas that composers continued to base on them over the following decades, such as Donizetti's Lucia di Lammermoor and Vincenzo Bellini's I puritani (both 1835). Byron is now most highly regarded for his short lyrics and his generally unromantic prose writings, especially his letters, and his unfinished satire Don Juan. Unlike many Romantics, Byron's widely publicised personal life appeared to match his work, and his death at 36 in 1824 from disease when helping the Greek War of Independence appeared from a distance to be a suitably Romantic end, entrenching his legend. Keats in 1821 and Shelley in 1822 both died in Italy, Blake (at almost 70) in 1827, and Coleridge largely ceased to write in the 1820s. Wordsworth was by 1820 respectable and highly regarded, holding a government sinecure, but wrote relatively little. In the discussion of English literature, the Romantic period is often regarded as finishing around the 1820s, or sometimes even earlier, although many authors of the succeeding decades were no less committed to Romantic values. The most significant novelist in English during the peak Romantic period, other than Walter Scott, was Jane Austen, whose essentially conservative world view had little in common with her Romantic contemporaries, retaining a strong belief in decorum and social rules, though critics such as Claudia L. Johnson have detected tremors under the surface of many works, such as Northanger Abbey (1817), Mansfield Park (1814) and Persuasion (1817). But around the mid century the undoubtedly Romantic novels of the Yorkshire based Brontë family appeared, most notably Charlotte's Jane Eyre and Emily's Wuthering Heights, both published in 1847, which also introduced more Gothic themes. While these two novels were written and published after the Romantic period is said to have ended, their novels were heavily influenced by Romantic literature they had read as children. Byron, Keats, and Shelley all wrote for the stage, but with little success in England, with Shelley's The Cenci perhaps the best work produced, though that was not played in a public theatre in England until a century after his death. Byron's plays, along with dramatizations of his poems and Scott's novels, were much more popular on the Continent, and especially in France, and through these versions several were turned into operas, many still performed today. If contemporary poets had little success on the stage, the period was a legendary one for performances of Shakespeare, and went some way to restoring his original texts and removing the Augustan "improvements" to them. The greatest actor of the period, Edmund Kean, restored the tragic ending to King Lear; Coleridge said that "Seeing him act was like reading Shakespeare by flashes of lightning."
Шотландия
1707 жылы Англиямен одақтасқаннан кейін Шотландия ағылшын тілін және кең мәдени нормаларды қабылдаса да, оның әдебиеті ерекше ұлттық ерекшелікпен дамып, халықаралық беделге ие болды. Аллан Рамзи (1686–1758) ескі шотланд әдебиетіне қызығушылықты қайта оятудың негізін қалады, сонымен қатар пасторалдық поэзияның бағытын қалыптастырып, Хабби строфасын поэтикалық форма ретінде дамытуға көмектесті. Джеймс Макферсон (1736–1796) халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы шотланд ақыны болды. Ол ежелгі бард Оссиан жазған өлеңдерді таптым деп мәлімдеп, халықаралық тұрақтылыққа ие болған аудармаларын жариялады, олар классикалық эпостардың кельт нұсқасы деп жарияланды. 1762 жылы жазылған «Фингал» көптеген еуропалық тілдерге жылдам аударылды, ал табиғат сұлулығын бағалауы және ежелгі аңыздарды бейнелеуі еуропалық, әсіресе неміс әдебиетіндегі романтизм қозғалысын қалыптастыруға ықпал еткені үшін бағаланды, бұл Иоганн Готфрид фон Гердер мен Иоганн Вольфганг фон Гетеге тиесілі. Ол Францияда, соның ішінде Наполеон сияқты тұлғалардың арқасында да танымал болды. Бірақ ақырында, бұл өлеңдердің шотланд гаэлінен тікелей аударма емес, оның оқырмандарының эстетикалық талғамына сәйкес келтірілген көркемдеулер екендігі анық болды. Роберт Бернс (1759–96) және Уолтер Скотт (1771–1832) Оссиан циклының күшті ықпалына түсті. Бернс, Эйршир ақыны және лирик, Шотландияның ұлттық ақыны және романтизм қозғалысына зор үлес қосушы ретінде кеңінен танылады. Оның «Auld Lang Syne» (ескі достар туралы) өлеңі (және әні) Хогманай (жылдың соңғы күні) кешінде жиі орындалады, ал «Scots Wha Hae» ұзақ жылдар бойы елдің ресми емес әнұраны болып саналды. Скотт ақын ретінде мансабын бастады, сондай-ақ шотланд балладаларын жинап, жариялады. Оның 1814 жылы жарық көрген «Уэверли» атты алғашқы прозалық туындысы көбінесе алғашқы тарихи роман деп есептеледі. Ол Роб Рой (1817), Мидлотианның жүрегі (1818) және Иванхо (1820) сияқты басқа тарихи романдармен бірге өте сәтті мансапқа жол ашты. Скотт, он тоғызыншы ғасырда Шотландияның мәдени ерекшелігін анықтау және танымал етуде ең көп үлес қосқан тұлға болды. Романтизммен байланысты басқа да маңызды әдеби тұлғалар – ақындар және романда жазушылар Джеймс Хогг (1770–1835), Аллан Каннингем (1784–1842) және Джон Галт (1779–1839). Шотландия сол дәуірдегі ең маңызды әдеби журналдардың екеуіне де орталық болды: 1802 жылы құрылған «The Edinburgh Review» және 1817 жылы құрылған «Blackwood's Magazine», олар романтизм дәуірінде британ әдебиеті мен драмасының дамуына зор әсер етті. Ян Дункан мен Алекс Бенчимол Скотттың романдары мен осы журналдар сияқты басылымдардың 19-ғасырдың басында Эдинбургтің Британияның мәдени астанасы ретінде қалыптасуына және «Британ аралдарының ұлтшылдығының» кеңінен дамуына себеп болған өте динамикалық шотланд романтизмінің бір бөлігі болғанын болжайды. Шотландияның «ұлттық драмасы» 1800-жылдардың басында пайда болды, шотланд тақырыбындағы пьесалар шотланд сахнасында басымдыққа ие болды. Шотландия шіркеуі театрларды шектеді және якобиттер жиналыстарынан қорқытты. XVIII ғасырдың соңында көптеген пьесалар шағын әуесқойлар үшін жазылып, орындалды, бірақ жарияланбады, сондықтан көпшілігі жоғалып кетті. Ғасырдың соңына қарай, көбінесе баллада дәстүрі мен готикалық романтизмге ұқсас, орындалуға емес, оқуға арналған «жасырын драмалар» пайда болды, олар Скотт, Хогг, Галт және Джоанна Бейли (1762–1851) туындыларын қамтыды.
Although after union with England in 1707 Scotland increasingly adopted English language and wider cultural norms, its literature developed a distinct national identity and began to enjoy an international reputation. Allan Ramsay (1686–1758) laid the foundations of a reawakening of interest in older Scottish literature, as well as leading the trend for pastoral poetry, helping to develop the Habbie stanza as a poetic form. James Macpherson (1736–1796) was the first Scottish poet to gain an international reputation. Claiming to have found poetry written by the ancient bard Ossian, he published translations that acquired international popularity, being proclaimed as a Celtic equivalent of the Classical epics. Fingal, written in 1762, was speedily translated into many European languages, and its appreciation of natural beauty and treatment of the ancient legend has been credited more than any single work with bringing about the Romantic movement in European, and especially in German literature, through its influence on Johann Gottfried von Herder and Johann Wolfgang von Goethe. It was also popularised in France by figures that included Napoleon. Eventually it became clear that the poems were not direct translations from Scottish Gaelic, but flowery adaptations made to suit the aesthetic expectations of his audience. Robert Burns (1759–96) and Walter Scott (1771–1832) were highly influenced by the Ossian cycle. Burns, an Ayrshire poet and lyricist, is widely regarded as the national poet of Scotland and a major influence on the Romantic movement. His poem (and song) "Auld Lang Syne" is often sung at Hogmanay (the last day of the year), and "Scots Wha Hae" served for a long time as an unofficial national anthem of the country. Scott began as a poet and also collected and published Scottish ballads. His first prose work, Waverley in 1814, is often called the first historical novel. It launched a highly successful career, with other historical novels such as Rob Roy (1817), The Heart of Midlothian (1818) and Ivanhoe (1820). Scott probably did more than any other figure to define and popularise Scottish cultural identity in the nineteenth century. Other major literary figures connected with Romanticism include the poets and novelists James Hogg (1770–1835), Allan Cunningham (1784–1842) and John Galt (1779–1839). Scotland was also the location of two of the most important literary magazines of the era, The Edinburgh Review (founded in 1802) and Blackwood's Magazine (founded in 1817), which had a major impact on the development of British literature and drama in the era of Romanticism. Ian Duncan and Alex Benchimol suggest that publications like the novels of Scott and these magazines were part of a highly dynamic Scottish Romanticism that by the early nineteenth century, caused Edinburgh to emerge as the cultural capital of Britain and become central to a wider formation of a "British Isles nationalism". Scottish "national drama" emerged in the early 1800s, as plays with specifically Scottish themes began to dominate the Scottish stage. Theatres had been discouraged by the Church of Scotland and fears of Jacobite assemblies. In the later eighteenth century, many plays were written for and performed by small amateur companies and were not published and so most have been lost. Towards the end of the century there were "closet dramas", primarily designed to be read, rather than performed, including work by Scott, Hogg, Galt and Joanna Baillie (1762–1851), often influenced by the ballad tradition and Gothic Romanticism.
Франция
Француз әдебиетінде романтизм көркем өнерге қарағанда кейінірек дамыды. 18-ғасырдағы романтизмге қадам салып, сезімталдыққа табыну Ансиен Режиммен байланысты болды, ал Француз революциясы оны бірінші болып бастан өткергендерге қарағанда шетелдік жазушыларға көбірек ықпал етті. Бірінші маңызды тұлға – Франсуа Рене де Шатобриан, ол революция бойында роялист болып қалды және Наполеон тұсында Англия мен Америкадағы жер аударылыстан кейін Францияға оралды, оның режимімен қарым-қатынасы қиын болды. Оның барлық жазбалары прозада, соның ішінде әсерлі "Рене" (1802) повесі, ол шеттетілген кейіпкерімен Байронды алдын ала сездірді, бірақ көбінесе заманауи тарих пен саясат, саяхаттары, дін мен орта ғасырлық рухты қорғау ("Христиандық рухы", 1802) және 1830-1840 жылдары жазылған "Қабірден тыс естеліктер" автобиографиясы кірді. Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін француз романтизмі Париж театрының жанды ортасында дамыды, онда Шекспир, Шиллер (Франциядағы романтизмнің маңызды авторы) қойылымдары, сондай-ақ Скотт пен Байронның француз авторларымен бірге қойылған пьесалары көрсетілді. Олардың кейбіреулері 1820-ші жылдардың соңында жазуды бастады. Романтизмді қолдайтындар мен қарсыластардың топтары пайда болды, ал қойылымдар көбінесе екі тараптың да шулы дауыстарымен, тіпті 1822 жылы бір театр көрерменінің "Шекспир – Веллингтонның штаб-басшысы" деп айқайлауымен бірге өтті. Александр Дюма драматург ретінде мансабын бастады, "III Генрих және оның сарайы" (1829) пьесасынан бастап, көбінесе Скотттың үлгісіндегі тарихи романдарға ауысты, ең танымал "Үш мушкетер" және "Монте-Кристо графы" (екеуі де 1844 жылы жарық көрді). Виктор Гюго 1820-ші жылдары ақын ретінде жарияланды, ал кейін "Эрнани" тарихи драмасымен сахнада сәттілікке жетті, ол 1830 жылы алғашқы қойылымында қырсықтарға толы болды. Дюма сияқты, Гюго романдарымен танымал, ол 1831 жылы жарық көрген "Нотр-Дам соборының қисыны" романын жазды, ол француз романтизмінің үлгісіне айналды. Оның сахнаға қойылмаған "Кромвель" пьесасының алғы сөзі француз романтизмінің маңызды манифестін ұсынады, онда "ешқандай ережелер немесе үлгілер жоқ" делінген. Проспер Мериме мансабы да осыған ұқсас болды; ол қазір 1845 жылы жарық көрген "Кармен" повесінің авторы ретінде танымал. Альфред де Виньи драматург ретінде танымал, оның 1835 жылы жазылған ағылшын ақыны Чаттертонның өміріне арналған пьесасы ең жақсы туындысы болуы мүмкін. Жорж Санд париждік әдеби ортаның маңызды тұлғасы болды, ол романдары мен сын-пікірлерімен, сондай-ақ Шопенмен және басқалармен болған қарым-қатынасымен танымал болды. Ол да театрдан шабыттанды және жеке меншігінде сахналанған туындылар жазды. 1830-1850 жылдардағы француз романтиктерінің қатарында Альфред де Мюссе, Жерар де Нерваль, Альфонс де Ламартин және түрлі туындыларын 1872 жылы қайтыс болғанға дейін жазған жарқын Теофиль Готье бар. Стендаль қазіргі уақытта осы кезеңнің ең жоғары бағаланған француз романы, бірақ ол романтизммен күрделі қарым-қатынаста тұр және кейіпкерлеріне психологиялық түсінігімен және реализмімен ерекшеленеді, бұл романтикалық көркем әдебиетте сирек кездесетін қасиеттер. 1812 жылы Мәскеуден француздардың шегінуінен аман қалған ол үшін батырлық және қаһармандық туралы қиялдар тартымды болған жоқ, және Гойя сияқты ол реализмнің алға басушысы ретінде қарастырылады. Оның ең маңызды туындылары – "Қызыл және қара" (1830) және "Парманың картузы" (1839).
Romanticism was relatively late in developing in French literature, more so than in the visual arts. The 18th century precursor to Romanticism, the cult of sensibility, had become associated with the Ancien Régime, and the French Revolution had been more of an inspiration to foreign writers than those experiencing it at first hand. The first major figure was François René de Chateaubriand, an aristocrat who had remained a royalist throughout the Revolution, and returned to France from exile in England and America under Napoleon, with whose regime he had an uneasy relationship. His writings, all in prose, included some fiction, such as his influential novella of exile René (1802), which anticipated Byron in its alienated hero, but mostly contemporary history and politics, his travels, a defence of religion and the medieval spirit (Génie du christianisme, 1802), and finally in the 1830s and 1840s his enormous autobiography Mémoires d'Outre Tombe ("Memoirs from beyond the grave"). After the Bourbon Restoration, French Romanticism developed in the lively world of Parisian theatre, with productions of Shakespeare, Schiller (in France a key Romantic author), and adaptations of Scott and Byron alongside French authors, several of whom began to write in the late 1820s. Cliques of pro and anti Romantics developed, and productions were often accompanied by raucous vocalizing by the two sides, including the shouted assertion by one theatregoer in 1822 that "Shakespeare, c'est l'aide de camp de Wellington" ("Shakespeare is Wellington's aide de camp"). Alexandre Dumas began as a dramatist, with a series of successes beginning with Henri III et sa cour (1829) before turning to novels that were mostly historical adventures somewhat in the manner of Scott, most famously The Three Musketeers and The Count of Monte Cristo, both of 1844. Victor Hugo published as a poet in the 1820s before achieving success on the stage with Hernani—a historical drama in a quasi Shakespearean style that had famously riotous performances on its first run in 1830. Like Dumas, Hugo is best known for his novels, and was already writing The Hunchback of Notre Dame (1831), one of the best known works, which became a paradigm of the French Romantic movement. The preface to his unperformed play Cromwell gives an important manifesto of French Romanticism, stating that "there are no rules, or models". The career of Prosper Mérimée followed a similar pattern; he is now best known as the originator of the story of Carmen, with his novella published 1845. Alfred de Vigny remains best known as a dramatist, with his play on the life of the English poet Chatterton (1835) perhaps his best work. George Sand was a central figure of the Parisian literary scene, famous both for her novels and criticism and her affairs with Chopin and several others; she too was inspired by the theatre, and wrote works to be staged at her private estate. French Romantic poets of the 1830s to 1850s include Alfred de Musset, Gérard de Nerval, Alphonse de Lamartine and the flamboyant Théophile Gautier, whose prolific output in various forms continued until his death in 1872. Stendhal is today probably the most highly regarded French novelist of the period, but he stands in a complex relation with Romanticism, and is notable for his penetrating psychological insight into his characters and his realism, qualities rarely prominent in Romantic fiction. As a survivor of the French retreat from Moscow in 1812, fantasies of heroism and adventure had little appeal for him, and like Goya he is often seen as a forerunner of Realism. His most important works are Le Rouge et le Noir (The Red and the Black, 1830) and La Chartreuse de Parme (The Charterhouse of Parma, 1839).
Польша
Польшадағы романтизм көбінесе Адам Мицкевичтің 1822 жылы алғашқы өлеңдерін жариялауымен басталып, 1863 жылғы қаңтар көтерілісінің орыстар тарапынан басылуымен аяқталады. Ол Польша тарихына деген қызығушылықпен ерекшеленді. Польша романтизмі шляхта, яғни поляк ақсүйектерінің ежелгі "сарматизм" дәстүрлерін қайта жаңғыртты. Ескі дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар поляк мессиандық қозғалысында және Адам Мицкевичтің ("Пан Тадеуш"), Юлиус Словацкий мен Зигмунт Красинский сияқты ұлы поляк ақындарының шығармаларында жаңа өмірге енді және жағымды жарықтанды. Польша романтизмі мен Польша тарихы арасындағы осы тығыз байланыс поляк романтизмінің әдебиетінің ерекше белгісіне айналды, оны басқа елдердің әдебиетінен бөліп тұрды. Олар Польша сияқты ұлттық мемлекеттілікті жоғалтқан емес. Еуропалық романтизмнің жалпы рухы мен басты идеяларының ықпалымен, поляк романтизмінің әдебиеті, көптеген ғалымдардың атап көрсетуінше, Польшадан тыс жерлерде дамыды және поляк ұлтшылдығы мәселесіне ерекше назар аударды. Польша интеллигенциясы, үкіметінің жетекші өкілдерімен бірге, 1830-шы жылдардың басында Польшаны тастап, "Ұлы эмиграция" деп аталатын кезеңде Франция, Германия, Ұлыбритания, Түркия және АҚШ-қа көшіп кетті. Олардың өнерінде эмоционализм мен иррационалдық, қиял мен фантазия, тұлғаға табыну, фольклор мен ауылдық өмір, сондай-ақ еркіндік идеяларын тарату орын алды. Екінші кезеңде көптеген поляк романтиктері шетелде жұмыс істеді, көбінесе олардың саяси радикализм идеяларына байланысты Польшадан оккупациялық билік тарапынан қуылды. Олардың шығармаларында еркіндік үшін саяси күрестің идеялары басым болды. Мистицизм элементтері күшейді. "poeta wieszcz" (пайғамбар) идеясы қалыптасты. Вестч (бард) тәуелсіздік үшін күрескен ұлттың рухани жетекшісі болды. Ең танымал ақын – Адам Мицкевич. Зигмунт Красинский де елдестеріне саяси және діни үміт сыйлау үшін жазды. Оның алдыңғылары Ресейге қарсы Польшаның күресінде кез келген құнмен жеңіске жетуді талап еткенінен өзгеше, Красинский Польшаның тәуелсіздік үшін күрестегі рухани рөлін баса көрсетті, әскери емес, интеллектуалдық басымдықты жақтады. Оның шығармалары Польшадағы мессиандық қозғалысты ең жақсы бейнелейді: екі ерте драмасында – "Nie boska komedia" (1835; "Құдай емес комедия") және "Irydion" (1836; "Иридион"), сондай-ақ кейінгі "Psalmy przyszłości" (1845; "Болашақ псалмдары") Польшаның Еуропаның Мәсіхі екенін мәлімдеді: оны Құдай әлемнің ауыртпалығын көтеруге, азап шегуге және соңында қайта тірілуге арнайы таңдады.
Romanticism in Poland is often taken to begin with the publication of Adam Mickiewicz's first poems in 1822, and end with the crushing of the January Uprising of 1863 against the Russians. It was strongly marked by interest in Polish history. Polish Romanticism revived the old "Sarmatism" traditions of the szlachta or Polish nobility. Old traditions and customs were revived and portrayed in a positive light in the Polish messianic movement and in works of great Polish poets such as Adam Mickiewicz (Pan Tadeusz), Juliusz Słowacki and Zygmunt Krasiński. This close connection between Polish Romanticism and Polish history became one of the defining qualities of the literature of Polish Romanticism period, differentiating it from that of other countries. They had not suffered the loss of national statehood as was the case with Poland. Influenced by the general spirit and main ideas of European Romanticism, the literature of Polish Romanticism is unique, as many scholars have pointed out, in having developed largely outside of Poland and in its emphatic focus upon the issue of Polish nationalism. The Polish intelligentsia, along with leading members of its government, left Poland in the early 1830s, during what is referred to as the "Great Emigration", resettling in France, Germany, Great Britain, Turkey, and the United States. Their art featured emotionalism and irrationality, fantasy and imagination, personality cults, folklore and country life, and the propagation of ideals of freedom. In the second period, many of the Polish Romantics worked abroad, often banished from Poland by the occupying powers due to their politically subversive ideas. Their work became increasingly dominated by the ideals of political struggle for freedom and their country's sovereignty. Elements of mysticism became more prominent. There developed the idea of the poeta wieszcz (the prophet). The wieszcz (bard) functioned as spiritual leader to the nation fighting for its independence. The most notable poet so recognized was Adam Mickiewicz. Zygmunt Krasiński also wrote to inspire political and religious hope in his countrymen. Unlike his predecessors, who called for victory at whatever price in Poland's struggle against Russia, Krasinski emphasized Poland's spiritual role in its fight for independence, advocating an intellectual rather than a military superiority. His works best exemplify the Messianic movement in Poland: in two early dramas, Nie boska komedia (1835; The Undivine Comedy) and Irydion (1836; Iridion), as well as in the later Psalmy przyszłości (1845), he asserted that Poland was the Christ of Europe: specifically chosen by God to carry the world's burdens, to suffer, and eventually be resurrected.
Ресей
Ертедегі орыс романтизмі Константин Батушков («Лете жағалауындағы көрініс», 1809), Василий Жуковский («Бард», 1811; «Светлана», 1813) және Николай Карамзин («Кедей Лиза», 1792; «Юлия», 1796; «Марта Мэресс», 1802; «Сезімтал және суық», 1803) сияқты жазушылармен байланысты. Дегенмен, Ресейдегі романтизмнің басты өкілі – Александр Пушкин («Кавказ тұтқыны», 1820–1821; «Ұры ағайындылары», 1822; «Руслан мен Людмила», 1820; «Евгений Онегин», 1825–1832). Пушкиннің шығармалары 19 ғасырдағы көптеген жазушыларға әсер етті және оны Ресейдің ең ұлы ақыны деп тануға әкелді. Басқа орыс романтик ақындарының қатарында Михаил Лермонтов («Біздің заманымыздың батыры», 1839), Федор Тютчев («Silentium!», 1830), Евгений Баратинский («Еда», 1826), Антон Дельвиг және Вильгельм Кюхельбеккер бар. Лорд Байронның күшті ықпалымен Лермонтов романтизмнің қоғам мен өзіне қатысты метафизикалық наразылығын зерттеуге ұмтылды, ал Тютчевтің өлеңдері көбінесе табиғат көріністерін немесе махаббат сезімдерін бейнеледі. Тютчев жиі түн мен күн, солтүстік пен оңтүстік, арман мен шындық, ғалам мен хаос, сондай-ақ өмірге толы қыс пен көктемнің тыныш әлемі сияқты ұғымдармен жұмыс істеді. Баратинскийдің стилі классикалық сипатта болды және бұрынғы ғасырдың үлгілеріне ден қойды.
Early Russian Romanticism is associated with the writers Konstantin Batyushkov (A Vision on the Shores of the Lethe, 1809), Vasily Zhukovsky (The Bard, 1811; Svetlana, 1813) and Nikolay Karamzin (Poor Liza, 1792; Julia, 1796; Martha the Mayoress, 1802; The Sensitive and the Cold, 1803). However the principal exponent of Romanticism in Russia is Alexander Pushkin (The Prisoner of the Caucasus, 1820–1821; The Robber Brothers, 1822; Ruslan and Ludmila, 1820; Eugene Onegin, 1825–1832). Pushkin's work influenced many writers in the 19th century and led to his eventual recognition as Russia's greatest poet. Other Russian Romantic poets include Mikhail Lermontov (A Hero of Our Time, 1839), Fyodor Tyutchev (Silentium!, 1830), Yevgeny Baratynsky (Eda, 1826), Anton Delvig, and Wilhelm Küchelbecker. Influenced heavily by Lord Byron, Lermontov sought to explore the Romantic emphasis on metaphysical discontent with society and self, while Tyutchev's poems often described scenes of nature or passions of love. Tyutchev commonly operated with such categories as night and day, north and south, dream and reality, cosmos and chaos, and the still world of winter and spring teeming with life. Baratynsky's style was fairly classical in nature, dwelling on the models of the previous century.
Испания
Испания әдебиетіндегі романтизм көптеген ақындар мен драматургтермен дамыған танымал әдебиетті қалыптастырды. Бұл қозғалыстың ең маңызды испан ақыны – Хосе де Эспронцеда. Одан кейін Густаво Адольфо Беккер, Мариано Хосе де Ларра және драматургтер Анхель де Сааведра мен «Дон Хуан Тенорио» авторы Хосе Зоррилла сияқты басқа да ақындар пайда болды. Олардан бұрын Хосе Кадальсо мен Мануэль Хосе Кинтананы романтизмнің алғы кезендерінің өкілдері ретінде атап өтуге болады. Антонио Гарсия Гутьеррес пьесалары негізінде Джузеппе Верди «Иль Троваторе» және «Симон Бокканегра» операларын жазды. Испан романтизмі аймақтық әдебиеттерге де әсер етті. Мысалы, Каталония мен Галисияда жергілікті тілдерде жазушылардың ұлттық өркендеуі болды, олардың ішінде каталондық Жасин Вердагер және галисиандық Розалия де Кастро ерекше көзге түсті. Олар тиісінше Renaixença және Rexurdimento ұлттық қайта жаңғыру қозғалыстарының негізгі тұлғалары болды. Кейбір ғалымдар испан романтизмін протоэкзистенциализм деп санайды, себебі ол Еуропаның басқа елдеріндегі қозғалысқа қарағанда көбірек қайғы мен күйзеліске толы. Мысалы, Фостер және тағы басқалар 19 ғасырдағы Эспронцеда, Ларра және басқа испан жазушыларының туындыларында «метафизикалық дағдарыстың» көрінісін байқады. Бұл зерттеушілер 19 ғасыр испан жазушыларының экзистенциализм қозғалысымен байланысына ерекше мән береді. Ричард Колдуэллтің пікірінше, қазір испан романтизмімен байланысты жазушылар, шындығында, 1920 жылдары пайда болған әдеби қозғалыстың бастамашылары болған. Бұл тұжырымға қатысты пікірлер әртүрлі, себебі кейбір авторлар Испанияның романтизмі Еуропадағы ең ерте кезеңдердің бірі екенін айтады, ал кейбіреулері Испанияда әдеби романтизмнің болмағанын мәлімдейді. Бұл дау испан романтизмінің еуропалық аналогтарынан өзгешелігін көрсетеді.
Romanticism in Spanish literature developed a well known literature with a huge variety of poets and playwrights. The most important Spanish poet during this movement was José de Espronceda. After him there were other poets like Gustavo Adolfo Bécquer, Mariano José de Larra and the dramatists Ángel de Saavedra and José Zorrilla, author of Don Juan Tenorio. Before them may be mentioned the pre romantics José Cadalso and Manuel José Quintana. The plays of Antonio García Gutiérrez were adapted to produce Giuseppe Verdi's operas Il trovatore and Simon Boccanegra. Spanish Romanticism also influenced regional literatures. For example, in Catalonia and in Galicia there was a national boom of writers in the local languages, like the Catalan Jacint Verdaguer and the Galician Rosalía de Castro, the main figures of the national revivalist movements Renaixença and Rexurdimento, respectively. There are scholars who consider Spanish Romanticism to be Proto Existentialism because it is more anguished than the movement in other European countries. Foster et al., for example, say that the work of Spain's writers such as Espronceda, Larra, and other writers in the 19th century demonstrated a "metaphysical crisis". These observers put more weight on the link between the 19th century Spanish writers with the existentialist movement that emerged immediately after. According to Richard Caldwell, the writers that we now identify with Spain's romanticism were actually precursors to those who galvanized the literary movement that emerged in the 1920s. This notion is the subject of debate for there are authors who stress that Spain's romanticism is one of the earliest in Europe, while some assert that Spain really had no period of literary romanticism. This controversy underscores a certain uniqueness to Spanish Romanticism in comparison to its European counterparts.
Португалия
Португалияда романтизм 1825 жылы Альмейда Гаррет жариялаған «Камеон» поэмасымен басталды. Ол Ангра епискобы Д. Александредің тәрбиесінде өсті, ол неоклассицизм қағидаларын ұстанды, бұл оның ерте туындыларында байқалады. Автор өзі («Камеон» алғы сөзінде) Аристотельдің «Поэтикасында» айтылған эпикалық поэзия принциптерін қасақана ұстанбағанын мойындайды, сондай-ақ Горацийдің «Поэтикалық өнер» еңбегінен де бас тартты. Альмейда Гаррет 1820 жылғы Либералды революцияға қатысып, 1823 жылы Англияға, ал Вила-Франкададан кейін Францияға жер аударылды. Ұлыбританияда тұрғанда ол романтизм қозғалысымен байланысқа түсіп, Шекспир, Скотт, Оссиан, Байрон, Гюго, Ламартин және де Сталь сияқты авторларды оқыды, сонымен қатар феодалдық қамалдар мен готикалық шіркеулер мен монастырлардың қираған орындарын аралады, бұл оның жазбаларында көрініс тапты. 1838 жылы ол «Гил Висентедің пьесасы» («Um Auto de Gil Vicente») қойылымын ұсынды, грек-рим және шетелдік ықпалдан азат жаңа ұлттық театр құруға тырысты. Бірақ оның шедеврi – 1843 жылғы «Фрей Луис де Соуза» («Frei Luís de Sousa») болды, ол өзі «романтикалық драма» деп атады және ұлттық тәуелсіздік, сенім, әділет және махаббат тақырыптарын қамтитын ерекше туынды ретінде мойындалды. Ол португал халық поэзиясына да қызығушылық танытты, нәтижесінде 1843 жылы «Романсейру» («Romanceiro») («Традициялық португал балладалары») жарық көрді, онда ежелгі халық балладаларының көптеген мысалдары жинақталған, олар «романс» немесе «риманс» деп аталады, және олар ерлік туралы, қасиеттілердің өмірі, крестовые походы, сарайлық махаббат және т.б. туралы мәлімдейді. Ол «Viagens na Minha Terra», «O Arco de Sant'Ana» және «Helena» романдарын жазды. Александр Геркулано Альмейда Гарретпен бірге португал романтизмінің негізін қалаушылардың бірі. Ол да либералды идеалдары үшін Ұлыбритания мен Францияға жер аударылды. Оның барлық поэзиясы мен прозасы (Альмейда Гарреттен айырмашылығы) толыққанды романтикалық, грек-рим мифологиясы мен тарихын қабылдамайды. Ол ортағасырлық португал поэмалары мен жылнамаларына, сондай-ақ Киелі кітапқа сүйенді. Оның шығармашылығы өте кең және тарихи очерктер, поэзия, роман, кітапшалар және театр сияқты көптеген жанрларды қамтиды, онда ол португал аңыздарының, дәстүрінің және тарихының толық әлемін қайтарады, әсіресе «Эврико, діни қызметкер» («Eurico, o Presbítero») және «Аңыздар мен баяндамалар» («Lendas e Narrativas») шығармаларында. Оның туындыларына Шатобриан, Шиллер, Клопсток, Уолтер Скотт және Ежелгі Келісімнің Забурлары әсер етті. Антонио Фелисиано де Кастильо 1836 жылы «Қаладағы түн» («A Noite no Castelo») және «Бардтың қызғанышы» («Os Ciúmes do Bardo») өлеңдерін, сондай-ақ «Камонес» драмасын жариялап, ультра-романтизмді жақтады. Ол келесі буын ультра-романтиктері үшін сөзсіз авторитетке айналды, оның ықпалы атақты Коимбра мәселесіне дейін күшін жойған жоқ. Ол сондай-ақ Гётенің «Фауст» пьесасын неміс тілін білмей, француз тіліндегі нұсқаларын пайдаланып аударғаны үшін дау тудырды. Португалия романтизмінің басқа да көрнекті өкілдері – атақты романдар жазушылары Камило Кастело Бранко мен Джулио Динис, Соарес де Пассос, Бульхао Пато және Пиньейро Чагас. Итальян әдебиетіндегі романтизм шағын қозғалыс болды, бірақ бірнеше маңызды туындылар жарық көрді; ол 1816 жылы Гермен де Сталь «Итальяндық кітапхана» журналында «Аудармалардың сипаты мен пайдасы туралы» («Sulla maniera e l'utilità delle traduzioni») мақала жариялаған кезде ресми түрде басталды, онда итальяндықтарды неоклассицизмді қабылдамауға және басқа елдердің жаңа авторларын зерттеуге шақырды. Осыған дейін Уго Фосколо романтикалық тақырыптарды көрінетін өлеңдер жариялаған еді. Романтизмнің ең маңызды жазушылары Людовико ди Бреме, Пьетро Борсьери және Джованни Берше болды. Алессандро Манцони мен Джакомо Леопарди сияқты белгілі авторлар Ағартушылықтың, сондай-ақ романтизм мен классицизмнің ықпалына ішкі тілек білдірді. Әңгімелер мен романдарды (мысалы, «Риккарда немесе Нура және Кабрас») қоса алғанда, әртүрлі жанрларда туындылар жазған итальяндық романтик жазушы, Пьемонттан Джузеппе Ботеро (1815–1885) өзінің мансабының көп бөлігін сардиния әдебиетіне арнады.
Romanticism began in Portugal with the publication of the poem Camões (1825), by Almeida Garrett, who was raised by his uncle D. Alexandre, bishop of Angra, in the precepts of Neoclassicism, which can be observed in his early work. The author himself confesses (in Camões preface) that he voluntarily refused to follow the principles of epic poetry enunciated by Aristotle in his Poetics, as he did the same to Horace's Ars Poetica. Almeida Garrett had participated in the 1820 Liberal Revolution, which caused him to exile himself in England in 1823 and then in France, after the Vila Francada. While living in Great Britain, he had contacts with the Romantic movement and read authors such as Shakespeare, Scott, Ossian, Byron, Hugo, Lamartine and de Staël, at the same time visiting feudal castles and ruins of Gothic churches and abbeys, which would be reflected in his writings. In 1838, he presented Um Auto de Gil Vicente ("A Play by Gil Vicente"), in an attempt to create a new national theatre, free of Greco Roman and foreign influence. But his masterpiece would be Frei Luís de Sousa (1843), named by himself as a "Romantic drama" and it was acclaimed as an exceptional work, dealing with themes as national independence, faith, justice and love. He was also deeply interested in Portuguese folkloric verse, which resulted in the publication of Romanceiro ("Traditional Portuguese Ballads") (1843), that recollect a great number of ancient popular ballads, known as "romances" or "rimances", in redondilha maior verse form, that contained stories of chivalry, life of saints, crusades, courtly love, etc. He wrote the novels Viagens na Minha Terra, O Arco de Sant'Ana and Helena. Alexandre Herculano is, alongside Almeida Garrett, one of the founders of Portuguese Romanticism. He too was forced to exile to Great Britain and France because of his liberal ideals. All of his poetry and prose are (unlike Almeida Garrett's) entirely Romantic, rejecting Greco Roman myth and history. He sought inspiration in medieval Portuguese poems and chronicles as in the Bible. His output is vast and covers many different genres, such as historical essays, poetry, novels, opuscules and theatre, where he brings back a whole world of Portuguese legends, tradition and history, especially in Eurico, o Presbítero ("Eurico, the Priest") and Lendas e Narrativas ("Legends and Narratives"). His work was influenced by Chateaubriand, Schiller, Klopstock, Walter Scott and the Old Testament Psalms. António Feliciano de Castilho made the case for Ultra Romanticism, publishing the poems A Noite no Castelo ("Night in the Castle") and Os Ciúmes do Bardo ("The Jealousy of the Bard"), both in 1836, and the drama Camões. He became an unquestionable master for successive Ultra Romantic generations, whose influence would not be challenged until the famous Coimbra Question. He also created polemics by translating Goethe's Faust without knowing German, but using French versions of the play. Other notable figures of Portuguese Romanticism are the famous novelists Camilo Castelo Branco and Júlio Dinis, and Soares de Passos, Bulhão Pato and Pinheiro Chagas.]] Romanticism in Italian literature was a minor movement although some important works were produced; it began officially in 1816 when Germaine de Staël wrote an article in the journal Biblioteca italiana called "Sulla maniera e l'utilità delle traduzioni", inviting Italian people to reject Neoclassicism and to study new authors from other countries. Before that date, Ugo Foscolo had already published poems anticipating Romantic themes. The most important Romantic writers were Ludovico di Breme, Pietro Borsieri and Giovanni Berchet. Better known authors such as Alessandro Manzoni and Giacomo Leopardi were influenced by Enlightenment as well as by Romanticism and Classicism. An Italian romanticist writer who produced works in various genres, including short stories and novels (such as Ricciarda o i Nurra e i Cabras), was the Piedmontese Giuseppe Botero (1815–1885), devoting much of his career to Sardinian literature.
Оңтүстік Америка
Испан тілінде сөйлейтін Оңтүстік Америка романтизміне 1830 және 1840 жылдары жазған Эстебан Эчеверрия зор әсер етті. Оның туындыларына Аргентина диктаторы Хуан Мануэль де Росасқа деген жеккөрушілігі ықпал етті және Росастың диктатурасының зорлық-зомбылығын бейнелеу үшін қасапхана метафорасын қолданып, қан мен үрей тақырыптарымен толы болды. Бразилия романтизмі үш түрлі кезеңге бөлінеді. Бірінші кезең негізінен ұлттық сананы қалыптастыруға, батырлық қасиеттері бар үндіс бейнесін пайдалануға бағытталған. Мысалы, Хосе де Аленкар "Ирасема" және "О-Гуарани" шығармаларын жазды, ал Гонсалвес Диас "Canção do exílio" ("Шет елдегі ән") поэмасымен танымал. Екінші кезең, кейде ультраромантизм деп аталады, еуропалық тақырыптар мен дәстүрлердің терең ықпалымен сипатталады, ол қол жеткізе алмайтын махаббатқа байланысты күйзеліс, қайғы және үмітсіздікті қамтиды. Гёте мен Лорд Байронның сөздері осы туындыларда жиі кездеседі. Бұл кезеңнің ең белгілі авторлары Альварес де Азеведо, Казимиро де Абреу, Фагундес Варела және Джункеира Фрейре. Үшінші кезең әлеуметтік поэзиямен, әсіресе құлдықтан азат ету қозғалысымен ерекшеленеді, оған Кастро Альвес, Тобиас Баррето және Педро Луис Перейра де Соуза кіреді.
Spanish speaking South American Romanticism was influenced heavily by Esteban Echeverría, who wrote in the 1830s and 1840s. His writings were influenced by his hatred for the Argentine dictator Juan Manuel de Rosas, and filled with themes of blood and terror, using the metaphor of a slaughterhouse to portray the violence of Rosas' dictatorship. Brazilian Romanticism is characterized and divided in three different periods. The first one is basically focused on the creation of a sense of national identity, using the ideal of the heroic Indian. Some examples include José de Alencar, who wrote Iracema and O Guarani, and Gonçalves Dias, renowned by the poem "Canção do exílio" (Song of the Exile). The second period, sometimes called Ultra Romanticism, is marked by a profound influence of European themes and traditions, involving the melancholy, sadness and despair related to unobtainable love. Goethe and Lord Byron are commonly quoted in these works. Some of the most notable authors of this phase are Álvares de Azevedo, Casimiro de Abreu, Fagundes Varela and Junqueira Freire. The third cycle is marked by social poetry, especially the abolitionist movement, and it includes Castro Alves, Tobias Barreto and Pedro Luís Pereira de Sousa.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та, кем дегенде 1818 жылға қарай Уильям Каллен Брайанттың «Су құсына» поэмасымен романтикалық поэзия жарық көре бастады. Американың романтикалық готикалық әдебиеті Вашингтон Ирвингтің «Ұйыққан Қуыстың аңызы» (1820) және «Рип Ван Винкль» (1819) шығармаларымен ерте пайда болды, одан кейін 1823 жылдан бастап Джеймс Фенимор Купердің «Шұғалы қолғаптар» (Leatherstocking Tales) шығармалары, ерлікке ұмтылыс пен қарапайымдылыққа баса назар аударып, «асыл жабайылар» мекендеген, бұрыннан мифке айналған, экзотикалық шекараның көркем суреттелген пейзаждарын көрсетті, бұл Руссоның философиялық теориясына ұқсас, мысалы, «Могиканның соңғысынан» Ункас сияқты. Вашингтон Ирвингтің очерктерінде, әсіресе оның саяхат кітаптарында, көрнекті «жергілікті бояу» элементтері бар. Эдгар Аллан Поның қорқынышты әңгімелері мен балладалық поэзиясы Францияда өз отанынан гөрі көбірек әсер етті, бірақ романтикалық американдық роман Натаниел Хоторнның «Қызыл әріп» (1850) романының атмосферасы мен драмасымен толыққандай дамыды. Кейінірек, Генри Дэвид Торо және Ральф Уолдо Эмерсон сияқты трансценденталист жазушылар әлі де оның ықпалы мен қиялының элементтерін көрсетеді, сондай-ақ Уолт Уитменнің романтикалық реализмі де солай. Эмили Дикинсонның поэзиясы – өз заманында көбіне оқылмаған – және Герман Мелвиллдің «Моби Дик» романы американдық романтикалық әдебиеттің үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Алайда, 1880 жылдарға қарай, психологиялық және әлеуметтік реализм роман жанрында романтизммен бәсекелесе бастады.
In the United States, at least by 1818 with William Cullen Bryant's "To a Waterfowl", Romantic poetry was being published. American Romantic Gothic literature made an early appearance with Washington Irving's "The Legend of Sleepy Hollow" (1820) and "Rip Van Winkle" (1819), followed from 1823 onwards by the Leatherstocking Tales of James Fenimore Cooper, with their emphasis on heroic simplicity and their fervent landscape descriptions of an already exotic mythicized frontier peopled by "noble savages", similar to the philosophical theory of Rousseau, exemplified by Uncas, from The Last of the Mohicans. There are picturesque "local colour" elements in Washington Irving's essays and especially his travel books. Edgar Allan Poe's tales of the macabre and his balladic poetry were more influential in France than at home, but the romantic American novel developed fully with the atmosphere and drama of Nathaniel Hawthorne's The Scarlet Letter (1850). Later Transcendentalist writers such as Henry David Thoreau and Ralph Waldo Emerson still show elements of its influence and imagination, as does the romantic realism of Walt Whitman. The poetry of Emily Dickinson—nearly unread in her own time—and Herman Melville's novel Moby Dick can be taken as epitomes of American Romantic literature. By the 1880s, however, psychological and social realism were competing with Romanticism in the novel.
Еуропалық ықпал
Еуропалық романтизм қозғалысы 19-шы ғасырдың басында Америкаға жетті. Америкалық романтизм де Еуропадағыдай көп қырлы және жеке тұлғалық сипатқа ие болды. Еуропалықтар сияқты, американдық романтиктер де жоғары моральдық ынта-жігерді, жеке тұлғаға бағынуды және өзіндік дамуға ұмтылысты, интуитивті түсініктерді баса назарға алып, табиғаттың жаратылысынан жақсы екендігіне, ал адам қоғамының бұзылғандыққа толы екендігіне сенді. Романтизм американдық саясат, философия және өнерде кең таралды. Бұл қозғалыс Американың революциялық рухына, сондай-ақ ерте қоныс салушылардың қатаң діни дәстүрлерінен құтылуға ниеттенгендерге тартымды болды. Романтиктер рационализм мен діни зиялылықты қабылдамады. Олар кальвинизмге қарсы болды, ол әр адамның тағдыры алдын ала белгіленген деген сенімді қамтиды. Романтизм қозғалысы Құдай мен Әлем арасындағы қарым-қатынасты шектемейтін Жаңа Англия трансцендентализмін тудырды. Жаңа философия жеке тұлғаға Құдаймен жеке қарым-қатынас орнату мүмкіндігін ұсынды. Трансцендентализм мен романтизм американдықтарға ұқсас әсер етті, себебі екеуі де ақылдан гөрі сезімге, дәстүр мен әдет-ғұрыптардың шектеулерінен гөрі жеке сөз бостандығына басымдық берді. Бұл көбінесе табиғатқа құмарлықпен жауап беруді білдірді. Ол қатал кальвинизмді қабылдамауға және американдық мәдениеттің жаңа гүлденуіне үміттендірді. Америкалық романтизм жеке тұлғаны қабылдады және неоклассицизм мен діни дәстүрдің шектеулеріне қарсы шықты. Америкадағы романтизм қозғалысы американдық жазушыларға әсер ете беретін жаңа әдеби жанрды жасады. Бұрынғы уағыздар мен манифесттердің орнына роман, повесть және өлеңдер пайда болды. Романтикалық әдебиет жеке, күшті болды және неоклассикалық әдебиетте бұрын-соңды көрілмегендей эмоцияларды бейнеледі. Американың бостандыққа деген құштарлығы романтикалық жазушылар үшін үлкен ынталандыру көзіне айналды, өйткені олардың көпшілігі мазақ пен дау-дамайдан қорқымай, еркін өрнектеуге және эмоцияларға қуанды. Олар кейіпкерлерінің психологиялық дамуына көбірек назар аударды, ал басты кейіпкерлер әдетте жоғары сезімталдық пен қозғырғыштық танытты. Романтикалық дәуірдің туындылары бұрынғы туындылардан кең аудиторияға арналғандығымен ерекшеленді, бұл сол кезеңде кітаптардың таралуының артуына және бағасының төмендеуіне байланысты болды.
The European Romantic movement reached America in the early 19th century. American Romanticism was just as multifaceted and individualistic as it was in Europe. Like the Europeans, the American Romantics demonstrated a high level of moral enthusiasm, commitment to individualism and the unfolding of the self, an emphasis on intuitive perception, and the assumption that the natural world was inherently good, while human society was filled with corruption. Romanticism became popular in American politics, philosophy and art. The movement appealed to the revolutionary spirit of America as well as to those longing to break free of the strict religious traditions of early settlement. The Romantics rejected rationalism and religious intellect. It appealed to those in opposition of Calvinism, which includes the belief that the destiny of each individual is preordained. The Romantic movement gave rise to New England Transcendentalism, which portrayed a less restrictive relationship between God and Universe. The new philosophy presented the individual with a more personal relationship with God. Transcendentalism and Romanticism appealed to Americans in a similar fashion, for both privileged feeling over reason, individual freedom of expression over the restraints of tradition and custom. It often involved a rapturous response to nature. It encouraged the rejection of harsh, rigid Calvinism, and promised a new blossoming of American culture. American Romanticism embraced the individual and rebelled against the confinement of neoclassicism and religious tradition. The Romantic movement in America created a new literary genre that continues to influence American writers. Novels, short stories, and poems replaced the sermons and manifestos of yore. Romantic literature was personal, intense, and portrayed more emotion than ever seen in neoclassical literature. America's preoccupation with freedom became a great source of motivation for Romantic writers as many were delighted in free expression and emotion without so much fear of ridicule and controversy. They also put more effort into the psychological development of their characters, and the main characters typically displayed extremes of sensitivity and excitement. The works of the Romantic Era also differed from preceding works in that they spoke to a wider audience, partly reflecting the greater distribution of books as costs came down during the period.