Кіріспе

Оксфорд ағылшын сөздігінде "барлық жақсылық" – "шексіз немесе шексіз мейірімділік" деп анықталады. Кейбір философтар зұлымдық мәселесіне байланысты, құдайдың барлық білім мен құдіретпен бірге мұндай қасиетті көрсетуі мүмкін емес немесе кем дегенде ықтимал емес деп санайды. Дегенмен, Альвин Плантинга сияқты кейбір философтар олардың бірге болу мүмкіндігін қорғайды. Бұл термин көбінесе діни философия саласындағы академиялық әдебиетте, әсіресе зұлымдық мәселесі мен оған жауап ретіндегі теодикалық тұжырымдамаларды талқылауда қолданылады. Бірақ тіпті осы контекстерде де "толыққанды жақсылық" және "моральдық кемелділік" деген тіркестер жиірек қолданылады, себебі "шексіз мейірімділік" дегеннің нақты мағынасын анықтау қиын.

Этимология

Омнибеневоленция сөзі латын тілінен алынған, ондағы "omni" префиксі "барлық" дегенді, ал "bene" және "volens" сөздері тиісінше "жақсы" және "қалау" дегенді білдіреді. Осылайша, бұл термин "барлық жақсылыққа қалау" немесе "барлық игі ниет" деген мағынаны білдіреді.

Қолданылуы

Бұл термин көбінесе барлықбілімділік және барлыққұдіреттілік терминдерімен бірге қолданылады, әдетте «барлық жақсылыққа, барлықбілімділікке, барлыққұдіреттілікке» ие құдай туралы ұғымдарға сілтеме жасау үшін. Философтар мен дінтанушылар көбінесе «толыққанды жақсы» немесе жай ғана «мейірімділік» сияқты сөздерді қолданады. «Барлықмейірімділік» сөзі «жақсылық» сөзінің түсінілуіне байланысты толық әділдік, барлық сүйіспеншілік, толық мейірімділік немесе басқа да көптеген қасиеттерді білдіруі мүмкін. Сондықтан, «барлықмейірімді» болған жаратылыс қалай әрекет ететіні туралы көп келісім жоқ. Оксфорд ағылшын сөздігінде көрсетілгендей, бұл терминнің ағылшын тіліндегі ең ерте жазбасы 1679 жылға жатады. Католик шіркеуі литургиясында немесе Катехизисінде «барлықмейірімділік» терминін қолданбайтын сияқты. Әсіресе, Ақын Томас «Теологияның жиынтығы» еңбегінде Құдай физикалық әлемде жамандықты тікелей емес, жанама түрде қалауы мүмкін екенін, егер ол ғаламның үлкен жақсылығы үшін қажет болса, түсіндірген. Бұл терминді қазіргі кезде қолданушылардың арасында Джордж Х. Смит өзінің «Атеизм: Құдайға қарсы дәлел» (1980) кітабында құдайлық қасиеттердің үйлесімсіз екенін айтқан. Дегенмен, бұл термин құдайлық атрибуттардың үйлесімділігін қорғайтын авторлар тарапынан да қолданылады, мысалы, Джонатан Кванвиг (1993), Джошуа Хоффман және Гэри Розенкранц (2002). Бұл терминологияны кейбір танымал католик қайраткерлері де қолданған, мысалы, қасиетті теология докторы епископ Роберт Баррон, 2011 жылы жарық көрген «Католицизм: Сенімнің жүрегіне саяхат» кітабында.

Философиялық көзқарастар

Барлық жақсылықты жасайтын, шексіз мейірімді құдай туралы ұғым атеистік наразылықтарды тудырды, мысалы, жамандық және тозақ мәселесі. Мұндай мәселелерге берілген жауаптар теодиция деп аталады және олар жалпы сипатта болуы мүмкін, мысалы, Суинберннің «Құдайдың қамқорлығы және жамандық мәселесі» еңбегіндегідей, құдайлықтың үйлесімділігін дәлелдеуге бағытталған, немесе олар нақты бір мәселені шешуге арналған болуы мүмкін, мысалы, Чарльз Сеймурдың «Тозақтың теодициясы». Пандеизм жақтастарының пікірінше, біздің Ғайынаттың кез келген қасиетін түсіндіру үшін мейірімділік (тіпті оның толыққанды болуы да) қажет емес, себебі моральдық бейтарап құдай, біздің Ғайынатты біз сезінетіндей етіп жаратуға жеткілікті күшке ие болғандықтан, оның осы Ғайынатты біз сезінетіндей етіп жаратуға қабілеттілігі анық. Уильям К. Лейн пандеизмнің жамандықтан туындаған дәлелдік аргументтен құтылуға мүмкіндік беретінін айтты: 2010 жылы автор Уильям К. Лейн былай деді: «Пандеизмде Құдай – сағат сайын жердегі істерге араласа алатын, бақылаушы, көктегі күш емес. Құдай енді «жоғарыда» болмағандықтан, жоғарыдан араласа алмайды және оның араласпағаны үшін кінәлауға болмайды. Керісінше, Құдай барлық азапты, тіпті жануардың немесе кез келген басқаның азабын да мойындайды. Дегенмен, күмәнданған адам сұрауы мүмкін: «Неге осыншама көп азап болуы керек? Неге әлемнің құрылымы осы азапты тудыратын оқиғаларды жоққа шығара алмайды немесе өзгерте алмайды?» Пандеизмде бұған жауап анық: біртұтас болу үшін әлем ақпаратты транзакциялар арқылы жеткізуі керек. Ақпараттың сенімді жеткізілуі үшін салыстырмалы түрде қарапайым, біркелкі заңдар қажет. Азапты тудыратын оқиғаларды болдырмауға немесе олардың табиғи салдарына өзгеріс енгізуге арналған заңдар (яғни, қарапайым заңдар бойынша салдары) өте күрделі болуы керек немесе (эквивалентті түрде) көптеген ерекшеліктерді қамтуы керек. Сондықтан, толыққанды мейірімділік – кемелді болмыстың теологиясының қажетті шарты. Веслиан дәстүріндегі теологтар (Томас Джей Оордқа қараңыз) Құдайдың басты қасиеті – толыққанды мейірімділік деп санайды. Кейбір гиперкальвинистік түсіндірулер толыққанды мейірімділікті қабылдамайды. Мысалы, Вестборо баптист шіркеуі осы ұстанымымен танымал. Христиан апологы Уильям Лэйн Крейг исламның толыққанды мейірімділік идеясын ұстанбайтынын айтады.