Кіріспе
Француз генералы (1765–1845)
Оноре́ Тео́дор Макси́м Газа́н де ла Пейрье́р (ɔnɔʁe teɔdɔʁ maksim ɡazɑ̃ də la peʁjɛʁ; 29 қазан 1765 – 9 сәуір 1845) – Француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарында шайқасқан француз генералы. Газан әскери мансабын Француз жағалау күзетіндегі артиллерист ретінде бастады. Кейіннен Корольдік өмірлік гвардияға тағайындалды және 1789 жылы Француз революциясы басталғанда Француз Ұлттық гвардиясына қосылды. Жоғарғы Рейн аңғары мен Нидерландыда қызметтен кейін, 1799 жылы Андре Массенамен бірге Швейцарияға қосылды, және Винтертур, Бірінші Цюрих және Нэфельс шайқастарында шайқасты. 1805 жылдың тамызында Газан Ульмде австриялықтарды қоршап алған армияның бөлімшесіне қолбасшылық етті. 11 қарашада Жозеф Мортье басқаратын дивизиясы Венаға жорықта алдыңғы қатардағы күзетшілерді құрады. Мортье жорық бағытын тым кеңейтіп алғандықтан, Газанның дивизиясы Кутузовтың коалициялық әскерімен қоршалып қалды; Газан Дюренштейн шайқасында күшінің 40 пайызын жоғалтты. Пруссияның Йена-Ауэрштедт шайқасында жеңілгеннен кейін, ол Жан Ланнмен бірге Иберия түбегіне ауыстырылды. Онда ол француздардың Сарагосаны басып алуына және сондай-ақ Пиреней соғысының бірнеше маңызды шайқастарына, оның ішінде Альбуэра және Витория шайқастарына қатысты. Жүз күндік соғыс кезінде Газан Наполеонның ісіне қосылды, бірақ оған далалық қолбасшылық берілмеді. 1815 жылы ол Мишель Нейдің мемлекетке опасыздық жасады деген айып бойынша сотталуына қатысты, бірақ үкім шығарудан бас тартты. 1820 жылдары ол саясатқа қысқа ғана уақытқа және сәтсіз араласты. 1830 жылы француз жұртына көтеріліп, Марсельде дивизиялық қолбасшылық лауазымын иеленді, бірақ ол кезде қарт адам болғандықтан 1832 жылы зейнетке шықты. 1845 жылы қайтыс болды.
Отбасы және ерте әскери мансап
Газан Альп-Маритим департаментінің Грассе деген шағын қаласында дүниеге келді. Әкесі заңгер болғандықтан, оны Сорезе колледжіне жіберіп, әскери оқытудан өтті. Газан он бес жасында Антиб жағалау күзетінің артиллериялық бөлімінің екінші лейтенанты болды. 1786 жылы ол Корольдік өмірлік гвардия, Экосс компаниясына тағайындалды. Кейін ол масондар қатарына да қосылды.
Француз революциялық соғыстары
1789 жылы Француз төңкерісі басталғанда Газан Грасске оралып, Ұлттық гвардияға қосылды. 1790 жылы ол капитан, ал 1791 жылы жергілікті ерікті батальонның подполковнигі болды. 1792 жылы Австрияға соғыс жарияланғанда, ол 27-ші полкке жіберілді. Оның полкі алғаш рет Страсбургте гарнизондық қызмет атқарды, бірақ 1793 жылдың желтоқсанында Виссембург шайқасына қатысты. 1794 жылы мамыр айында Газан жаңа 54-ші жартылай бригаданың батальон командирі болды. 4 шілдеде ол Куппенхаймда пруссиялықтарды жеңіп, барабаншыларына шабуылға бұйрық беріп, оларды өзінен көп екеніне сендірді. 11 шілдеде бригадалық полковник болып тағайындалды және әскерін Трипштадт қаласында пруссиялықтарға қарсы жеңіске жеткізді. Келесі қақтығыста Ней Газанның жеткіліксіз әскері бар бригадасын орталыққа баруға бұйрық берді, бірақ олар көп ұзамай басып қалды. Кері шегінетін кезінде олар Тосс өзені арқылы көпірден аман-есен өтті, бірақ көпірді күзеткен атты әскер де кері шегінді. Жараланған Ней батареяларын аздап еңіс жерге орналастырып, австриялықтардан кері қашуды қорғағаннан кейін, команданы Газанға тапсырды, ол сәтті кері қашуды ұйымдастырып жүргізді. Бірнеше күннен кейін, Цюрихтің бірінші шайқасында (4 маусым 1799), австриялық күштер француздық қатарларды басып алды. Дунай армиясының V дивизиясының құрамында Газан Массена күштері Архиегер Карл армиясынан бөлініп, Лиммат өзенінен кері шегінгеннен кейін, қайтадан артқы күзетке басшылық етті. Сол жылы ол екінші Цюрих шайқасында (27 қыркүйек) австриялық және орыс күштерімен кездесті. Оның дивизиясы Лиммат өзеніндегі орыс бекіністерін кері қайтарды. Кейін ол австриялықтарды қуып жететін шайқасқа қатысып, француздардың шешуші жеңісіне қол жеткізді. Ол дивизия командирі болып тағайындалды және Швейцариядағы Коалициялық әскерлерге қарсы науқанды жалғастырды. Сонымен қатар, 47 офицер мен 895 сарбаз тұтқындалды, ал ол бес қару, сондай-ақ 4-ші жаяу әскер полкінің туын, 4-ші драгунның туын және гидонын жоғалтты. "Дюренштейннің мәңгілік шайқасындағы" өнері үшін 1810 жылдың шілдесінде Газанның күштері Алькантара маңындағы Экстремадура аңғарларын күзетті. Қыркүйекте ол испан генералы Ла Романамен шайқасты. 1811 жылдың ақпанында ол Сиерра-Моренаны кесіп өтіп, 15-21 наурызда оның V корпусының 2-дивизиясы Португалияның шығысындағы Кампо-Майор қалашығын қоршап алып басып алды. Сол жерде олар 50 қару мен 100 сарбаздық португал гарнизонын тұтқындады. Генерал Латур Маубур басшылығымен драгун мен гусардың төрт эскадрильясы және 100-ші жеңіл жаяу әскерінің үш батальоны келесі аптада Бадахозға қаруларды жеткізді. Бригадир генерал Роберт Баллард Лонг басқаратын 1-ші және 7-ші португал атты әскері мен британдық 13-ші жеңіл драгун француздық 26-шы драгунды шабуылдап, шашыратты. Қақтығыста конвойдың жүргізушілері қаза тапты, бірақ қару конвойын қамтамасыз етудің орнына британдықтар мен португалдықтар қашып бара жатқан жаяу әскерді қызу қуып кетті. Осы уақытта француздар Бадахоздан шығып, қашып бара жатқан жаяу әскер мен оның қуғындаушыларынан абайлап қашып, бір қаруды ғана қайтарып алды. Альбуэра шайқасында (1811 жылдың 16 мамырында) Газанның дивизиясы британдықтардың күшті шабуылына ұшырады. Екі жаяу әскер бригадасынан, бір атты әскер бригадасынан және 40 қарудан тұратын күшті британдықтар үш жағынан қоршап алды. Сонымен қатар, генерал Жирардтың 1-ші дивизиясы да тұтқындалды. Шайқас үлкен шығындарға әкелді, денелер үш-төрт қабатқа үйілгені туралы хабарланды. Айырмашылық терең және тар бағаналарда 360 француз мылтығы мен екі қатарға орналасқан 2000 британдық флинтлоктарында болды. Тек британдық командир генерал-майор Колборнның қателігі француздар үшін одан да үлкен апаттың алдын алды. Колборн өзінің жаяу әскерін стандартты сызыққа екі қатарға орналастырып, француздық флангіне жақын аралықтан оқ атуға дайындалды. Мүмкіндікті пайдаланған Латур Марбурдың 2-гусарлары мен 1-Висла лансерлері (поляк бөлімшесі) жаяу әскер қорғаныс алаңдарын құрамас бұрын британдық қатарға шабуыл жасады. Француз атты әскері Колборн бригадасына үлкен шығын келтірді. 3-ші (Шығыс Кент) жаяу әскер полкі ("The Buffs") Альбуэрада 754 сарбазының 643-ін жоғалтты, олардың көпшілігі француз атты әскерінің алғашқы шабуылында қаза тапты. Келесі екі полк 500-ден астам сарбазын жоғалтты, ал Колборн бригадасы 2166 сарбазының 1413-ін жоғалтты. Алайда, атты шабуылға қарамастан, француздық 2-дивизия да көп шығынға ұшырады және бес туын жоғалтты, бұл оның моральдық және престижіне үлкен соққы болды. Газан шайқаста жараланып, Севильяға қайтып келді, онда жазылған кезде штабқа бекітілді. Жозеф Пуэбла биіктіктерінде ұзақ қорғаныс шебін құрды, сол жақта Португалия армиясы, орталықта Жан Баптист Друэ, Эрлон графы басқарған армия және оң жақта Оңтүстік армия орналасты. 21 маусымда генералдар Роуленд Хилл мен Пабло Морильо аңғардың оңтүстік жағына қарай жылжыды. Газан мен Эрлон Жан Баптист Журданнан күш сұрады, бірақ корпустың командирі қарсы жақтан шабуылға дайындық танысып, ешкім жібермеді. Эрлон мен Газан да келіспеді. Шайқастың басында Португалия армиясы кері шегіне бастады. Хилл мен Морильоның қарсы тұра алмайтынын түсінген Жозеф Газанға ретпен кері шегінуге бұйрық берді. Хилл мен Морильо Газан күштеріне соншалықты күшпен шабуыл жасады, Газан кері шегінді. Бұл Газанның соңғы далалық командасы болды. Газанның ерте шегінуі француздық қатардағы олқылықты тудырып, Эрлон армиясын орталықта әшкереледі. Эрлон мүмкіндігінше ұстап тұрды, бірақ қатарлар оның төңірегінде құлап жатты. Жозефтің жоспарланған ретті шегінуі қашқындыққа айналды. Газан барлық артиллериясын тастап кетті. Газан мен Нейдің қарым-қатынасы француз революциялық соғыстарында Нейдің дивизия генералы болып тағайындалғаннан кейін басталды. Винтертур шайқасында (1799) ол Нейдің алғашқы бригада командирлерінің бірі болды. Патша үкіметі Кеңес Нейді кінәлі деп табады деп күткенімен, мүшелер 5–2 дауыспен істі қарауға қабілетсіз екенін жариялады және істі Пейрлер палатасына жіберді. Кейбір тарихшылар Нейге өлім жазасы әскери соттың іс бойынша әрекет етуден бас тартуының салдары болғанын айтады. Мұндай шешім Нейдің өмір бойына түрмеге қамалуын білдіретін еді, бірақ оның өлім жазасын қажет етпейтін еді. Әскери сот шешім қабылдаудан бас тартқаннан кейін Нейдің ісі Пейрлер палатасына жіберілді, онда ескі және жаңа пэйрлердің қосылған тобы болды. Ескі пэйрлер Нейдің жағдайына жауап беруге дайын болмауы мүмкін, өйткені ол Еуропа бойынша Наполеонның табысына белсенді қатысушы болған. Жаңа пэйрлердің кейбіреулері Нейдің жағдайына көңіл бөлсе, жаңа режимге адалдығын көрсетуге ұмтылуы мүмкін. Нейге берілген жаза алдын ала белгіленген. Осыған қарамастан, немесе осының нәтижесінде Луи XVIII Газанды Грассте зейнетке жіберді, онда қартайған генерал сәтті саясатпен айналыспады. 1830 жылғы төңкерістен кейін Францияның жаңа королі Луи Филипп Газанды Франция пэйрі етіп тағайындады және оған Марсельдегі әскери дивизияға басшылық етуге рұхсат берді. Осы кезде ол қарт адам болды және денсаулығы нашар болды, ол 1832 жылдың маусымында зейнетке шықты. Газан де ла Пейриер 1845 жылдың 9 сәуірінде Грассте қайтыс болды.
In July 1810, Gazan's force guarded the valleys of Extremadura, near Alcantara. In September he fought against Spanish general La Romana. In Fary 1811 he crossed the Sierra Morena to guard the supply On 15–21 March, his 2nd Division of the V. Corps besieged and captured the small fortified town of Campo Maior, in eastern Portugal. There they captured 50 guns and the 100 man Portuguese garrison. As General Latour Maubourg, four squadrons of dragoons and hussars and three battalions of the 100th Light Infantry moved the cannons to Badajoz the following week, a combined force of the 1st and 7th Portuguese Cavalry and the British 13th Light Dragoons, commanded by Brigadier General Robert Ballard Long, charged and scattered the French 26th Dragoons. In the melee, the drivers of the convoy were cut down, but instead of securing the convoy of guns, the British and Portuguese enthusiastically pursued the fleeing infantry for more than ; meanwhile, the French sallied out of Badajoz, carefully avoiding the fleeing infantry and its pursuers, and recovered all but one of the guns. At the Battle of Albuera (16 May 1811), the "bloodiest battle of the Peninsular Campaign," Gazan's division was hammered by the British. The force, composed of two brigades of infantry, one of cavalry and 40 guns, were enveloped by the British on three sides. General of Division Girard's 1st Division was also trapped. The fire fight wrought massive casualties, and the bodies were reportedly stacked three and four men high; the distinction was in 360 French muskets in deep and narrow columns versus 2000 British flintlocks in a double line of infantry. Only a costly mistake by the British commander, Major General Colborne, prevented a worse disaster for the French. Colborne had deployed his infantry in the standard line, two men deep, and had prepared to fire close range volleys into the French flank. Recognizing the opportunity, Latour Marbourg's 2nd Hussars and First Vistula Lancers (a Polish unit) to attack the British line before the infantry could form its defensive squares. The French cavalry wrought massive casualties on Colborne's brigade. The 3rd (East Kent) Regiment of Foot ("The Buffs") lost 643 of its 754 men at Albuera, most of them in the initial onslaught of French cavalry. The next two regiments in line lost over 500 men combined and Colborne's brigade lost 1,413 out of its 2,166 men. Despite the mounted assault, however, the French 2nd Division suffered high casualties and lost five colors, a significant blow to its morale and pride.) Gazan was wounded in the battle, and returned to Seville, where he was assigned to a staff position during his recovery. Joseph had established a long defensive line on the heights of Puebla, with the Army of Portugal at the left flank, the Army of the center, commanded by Jean Baptiste Drouet, Comte d'Erlon and the Army of the South, at the southern flank. On 21 June, Generals Rowland Hill and Pablo Morillo moved toward the south end of the valley; Gazan and d'Erlon asked Jean Baptiste Jourdan for reinforcements, but the Corps' commander was preoccupied with the possibility of an attack at the opposite flank, and sent none. In their own turn, D'Erlon and Gazan could not agree on how to deal with the approaching threat. In the initial stages of battle, the Army of Portugal started to pull back. Realizing that his southern flank would not hold up in the face of Hill and Morillo, Joseph ordered Gazan to withdraw in ordered masses. Hill and Morillo attacked Gazan's forces with such force that Gazan withdrew. This was Gazan's last field command. Gazan's pre emptive withdrawal created a gap in French line, exposing D'Erlon's army in the center. D'Erlon held his position as long as he could, but the line collapsed around him. Joseph's planned orderly withdrawal turned into a rout. Gazan abandoned all his artillery. Gazan's relationship with Ney had begun in the French Revolutionary Wars shortly after Ney's promotion to general of division. At the Battle of Winterthur (1799), he had been one of Ney's first brigade commanders. Although the King's government may have expected the Conseil to find Ney guilty, the members voted 5–2 to declare themselves incapable of reaching a verdict, and deferred the case to the Chamber of Peers. Some historians maintain that Ney's death penalty resulted from the military court's refusal to act in the case; only the military court could have returned a verdict of "guilty under exceptional circumstances". Such a verdict would have meant Ney's lifelong incarceration, but would not have required his execution. When the military court refused to reach a verdict, Ney's case went to the Chamber of Peers, which was populated by a mix of old and new peers. The old peers might not have been receptive to Ney's predicament; he had been, after all, a highly visible party to Napoleon's success throughout Europe. If some of the new peers were sympathetic to Ney's situation, they may also have been anxious to prove their own loyalty to the new regime. Ney's penalty was a foregone conclusion. Despite this, or perhaps because of it, Louis XVIII forced Gazan into retirement in Grasse, where the aging general dabbled unsuccessfully in politics. After the 1830 revolution, the new King of the French Louis Philippe made Gazan a peer of France, and he received a command of a military division in Marseille. By this time, he was an old man, and in poor health, and he retired in June 1832. Gazan de la Peyriére died in Grasse on 9 April 1845.