Шотландиядағы Хантли қаласының тарихы

Кіріспе

Хантли (Srath Bhalgaidh немесе Hunndaidh) – Шотландияның Абердиншир округіндегі қала, бұрын Стратбогидің Милтон немесе жай ғана Стратбоги деп аталған. Оның халқы 4460 адамды құрайды.

Хантли – Гордон жоғары тау әскерлері полкінің тарихи отаны, дәстүрлі түрде Шотландияның Солтүстік-Шығысынан сарбаздар жинаған. Хантлиде Хантли қамалының жанында бастауыш мектеп (Гордон бастауыш мектебі) және орта мектеп (Гордон мектептері) бар. Хантли – Дина нан пісірушілерінің, қысқа печенье шығарушылардың мекені. 2007 жылдың қараша айында Динаның Хантлидегі жаңа келушілер орталығы ашылды.

Тарих

Бого мен Деверон өзендерінің құсылған жеріне жасалған қоныстану неолит дәуіріне дейін жетеді. Қала шетіндегі Баттлхиллде елді мекеннің қалдықтары мен темір ғасырындағы төбешік бекінісінің қалдықтары қазылған. Біздің заманымыздың бірінші мыңжылдығында аймақ пиктік мәдениетінің ықпалында болды. Өте ірі пиктік қонысы мен шыныланған төбе Стратбогидегі Тэп-о-Нотта орналасқан. Бұл орын Морэйден Стратдон және Дисайдқа қарайтын жолдарды бақылайтын маңызды стратегиялық нүкте болды. Осы елді мекендегі алғашқы мотт пен бейли қамалын 1180 шамасында Фифтің 2-ші Мормаеры, гаэль тілінде сөйлейтін Дончайд Макдафф салған. Жерлер 1352 жылы Бервикширдің англо-нормандық Гордон әулетіне берілді, себебі Макдаффтың ұрпағы Стратбогидің Дэвиді Баннокберн шайқасы алдында Роберт I-ден Эдуард I-ге өткен болатын. Бого мен Деверон өзендерінің құсылған жері 1508 жылға дейін Милтон-оф-Стратбоги немесе Стратбогидің Раусы деп аталды. Сол кездегі аймақтағы батпақты жерлерге қарамастан, Стратбогидегі қамал келесі ғасырларда Морэй Гордондары үшін маңызды орталыққа айналды, себебі әулет соғыс пен династиялық неке арқылы билікке жетіп, Шотландияның солтүстік-шығысындағы ең беделді әулетке айналды – әулет басшысы «Солтүстіктің Қожасы» деген бейресми лақап алды. Осының нәтижесінде, дамып келе жатқан сарай кешеніне қызмет ететін гүлденген елді мекен пайда болды. 1472 жылы елді мекен барондыққа ие болды. 1508 жылы Гордондар патшалық жарғыны алды, осы арқылы Милтон-оф-Стратбоги және қамалды Хантли деп атауға мүмкіндік алды – бұл олардың Бервикширдегі атамекенінің аты болды. Шотландия реформациясы кезінде Гордондар елдегі жетекші католик әулеттерінің бірі болды және Шотландия королевасы Мэридің реформаланған шіркеумен және протестант магнаттарымен болған қақтығысына тығырықтанған. Хантли қамалы 1562 жылы (Мэридің бұйрығымен) және 1594 жылы Джеймс VI-мен бомбаланды және тоналды. Гордон атақтары қайта жаңартылғаннан кейін, қала 17 және 18 ғасырларда нарық қаласы және Гордон сарайының бір бөлігі ретінде дамыды, айналасындағы ауылдық жерлерге қызмет көрсететін көптеген саудагерлер мен қолөнершілер болды – 17 ғасырдың ортасында қалада 4 жеке қолғап шеберханасы болды. Жақын орналасқан Данбеннан және Киннойр приходтары 1727 жылы Хантлидің біртұтас приходтарына біріктірілді, бірақ бұл жерлердің әрқайсысы ғасырлар бойы Хантли маркизінің иелігінде болды. Осы ғасырда Гордон герцогы қаланы теміржол көшелерімен жоспарланған қала ретінде қайта құруға кірісті. 18 ғасырда зығыр өнеркәсібі және оған байланысты үй шаруашылықтары дамыды, олар тоқыма, иіру, ағартқыш және тоқумен айналысты, бірақ Банф пен Абердинге нашар көлік инфрақұрылымы сауданы ұзақ мерзімді перспективада шектеді. Бұл кезеңде 1823 жылы лицензия берілгенге дейін вискинің контрабандасы да маңызды сауда болды. 19 ғасырда Наполеон соғыстарынан кейінгі зығыр саудасының құлдырауынан кейін, қала 1845 жылы теміржол көлігінің ашылуымен және шаруа шаруашылығынан капиталистік ауыл шаруашылығына көшумен байланысты тағы бір өсу кезеңін бастан кешірді. Хантли маңызды сауда және кеме орталығы болды, ал оның айналасындағы приходтар халқы азайып кетті. 1836 жылы қала мен Гордон иеліктері мұрагерлік бойынша Сассексте орналасқан Ричмондтың 5-ші герцогына өтті. Фей мен жердің көп бөлігі мен мүлік 1936 жылдың тамызына дейін Ричмонд және Гордон герцогтарының иелігінде болды, содан кейін қаладағы барлық мүлік пен феулер, сонымен қатар айналасындағы егістік жерлер Хантли қалалық залында аукционға сатылды, герцогтық иеліктерінен мұрагерлік салығын төлеу үшін. Қала халқының саны 20 ғасырда сәл өзгергенімен, 2-дүниежүзілік соғыстан кейін халықтың сыртқа көшіп кетуі болды, 2018 жылы қалада 4650 адам тұрды. Бұл 1911 жылы 4229 адамға тең. 19 ғасырда халықтың саны 1800 жылы 1000-нан 1861 жылы 3600-ға дейін елеулі өсті.

Settlement around the confluence of the Bogie and Deveron rivers dates back to the Neolithic period. Settlement remains and the remains of an Iron Age hillfort have been excavated on Battlehill on the outskirts of the town. During the first millennium CE the area was dominated by the Pictish culture. A very large Pictish settlement and vitrified hillfort was situated locally at Tap o' Noth in Strathbogie. The site represented an important strategic site controlling routes from Moray into Strathdon and Deeside. The first motte and bailey castle on this settlement was erected by Donchaid McDuff, the Gaelic speaking 2nd Mormaer of Fife, c.1180. The lands were transferred to the Berwickshire Anglo Norman family, the Gordons, in 1352 in retaliation for McDuff’s descendant, David of Strathbogie, defecting from Robert I to Edward I’s cause on the eve of the Battle of Bannockburn. The settlement at the confluence of the Bogie and the Deveron was known as Milton of Strathbogie or The Raws of Strathbogie until 1508. Despite the boggy lands in the vicinity at that time, the castle at Strathbogie became a key centre for the Gordons of Moray over the following centuries as the family built power through warfare and dynastic marriage, rising to be the dominant family in the North East of Scotland – the clan chief acquiring the informal title of Cock o' the North. As a result, a thriving settlement serving the evolving palace complex developed. The settlement became a burgh of barony in 1472. In 1508 the Gordons received a royal charter enabling them to rename Milton of Strathbogie & the castle to Huntly – the name of their ancestral seat in Berwickshire. During the Scottish Reformation, the Gordons were among the leading Catholic families in the country and heavily embroiled in Mary, Queen of Scots’ conflict with the reformed church and the protestant magnates. Huntly castle was bombarded and sacked in 1562 (by Mary) and in 1594 by James VI. After the restoration of Gordon titles, the town continued to develop during the 17th and 18th centuries both as a market town and an adjunct to the Gordons’ palace with a wide range of merchants and artisans serving the surrounding countryside – in the mid 17th century the town hosted 4 separate glovers. The adjacent parishes of Dunbennan and Kinnoir were consolidated into a single parish of Huntly in 1727, though each of these livings had been in the gift of the Marquess of Huntly for centuries. During this century, the Duke of Gordon also commenced redeveloping the town as a planned town with grid iron streets. The 18th centuries saw the development of the flax industry and associated cottage industries in heckling, spinning, bleaching and weaving, though the trade was inhibited in the longer term by poor transport infrastructure to Banff and Aberdeen. Smuggling whisky was also an important trade at this period until the industry was licensed in 1823. In the 19th century, following the post Napoleonic slump in the linen trade, the town experienced another period of growth with the establishment of rail transport in 1845 coupled with a shift from peasant farming to capitalist agriculture. Huntly became an important market and shipping centre whilst its surrounding parishes depopulated. In 1836 the town and the Gordon estates passed to the Sussex based 5th Duke of Richmond by inheritance. Ownership of the feu and much of the land and property remained in the ownership of the Dukes of Richmond and Gordon until August 1936 when all the property and feus in the town along with much surrounding farmland was sold at auction at Huntly Town Hall in order to pay death duties on the ducal estates. Though the town’s population has varied slightly over the 20th century – with a net outward migration after the 2nd World War – the town in 2018 had a population of 4,650. This compares with 4,229 in 1911. Significant demographic growth was over the course of the 19th century from 1000 in 1800 to 3,600 in 1861.

Өнер

Хантли қаласында әлемнің түкпір-түкпірінен суретшілерді қалаға шақырып, өмір сүруге және жұмыс істеуге мүмкіндік беретін Deveron Projects атты өнер ұйымы орналасқан. 1995 жылдан бері «қала – орын» әдістемесін қолданып, суретшілерді, қауымдастықтарды және жерлерді байланыстырып келеді. Онда орман шаруашылығы, геология, ботаника, табиғи азық іздеу, антропология, тарих, саясат және өнер сияқты жергілікті, аймақтық және жаһандық тақырыптарды зерттейтін суретшілер мен жобалар жұмыс істейді. Роман Сигнер және Хамиш Фултон сияқты 100-ден астам белгілі суретші бұл қалада уақыт өткізген. Адамдарды біріктіру үшін жүру жиі қолданылады, сондай-ақ Deveron Projects-тің Жүру институты бар, ол суретшілерге жүру маршруттарын жасауға тапсырыс береді. Deveron Projects қауымдық асхана мен бақша шаруашылығы жобаларын да жүргізеді. 2013 жылы Deveron Projects «Шотландияның кішкентай қауымдастықтарындағы шығармашылықты» мойындайтын «Creative Place» сыйлығына ие болды.

География

Браун Хилл Хантли қауымында орналасқан.

Спорт

Деверон және Боги өзендерінде лосось және форель балық аулауға болады, оларды Деверон өзенінің лосось шаруашылығы жөніндегі кеңесі басқарады. Басқа да маңызды көңіл көтерушілік іс-шаралар: гольф, Клашиндрох орман қорығындағы скандинавиялық шаңғы спорты, жаяу серуендеу, тау велосипедімен жүру және регби. Жергілікті футбол командасы – Хантли ФК, ал жергілікті регби клубы – Хантли РФК.

Көлік

Хантли теміржол станциясы қалаға қызмет көрсететін теміржол станциясы. Станцияны ScotRail басқарады және Абердин-Инвернесс бағытында орналасқан. Станция 1854 жылдың 20 қыркүйегінде ашылды.