Кіріспе

Эссекс класты ұшақ тасымалдаушы USS Randolph (CV/CVA/CVS 15) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған 24 ұшақ тасымалдаушының бірі. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің осы атпен аталатын екінші кемесі, ол Бірінші Континенттік Конгрестің президенті, Аталардың бірі Пейтон Рэндолфтың құрметіне аталған. Рэндолф 1944 жылдың қазан айында қолданысқа енгізіліп, Тынық мұхиты операциялық аймағында бірнеше шайқаста қызмет етіп, үш шайқас жұлдызына ие болды. Соғыс аяқталғаннан кейін жақын арада қызметтен босатылып, 1950 жылдардың басында жаңғыртылып, шабуылдық тасымалдаушы (CVA) ретінде қайта қолданысқа енгізілді, кейіннен суастына қарсы тасымалдаушы (CVS) болды. Екінші мансабында Атлант мұхиты, Жерорта теңізі және Кариб теңізінде ғана жұмыс істеді. 1960 жылдардың басында ол екі «Меркурий» жобасының ғарыш миссиясын қабылдау кемесі ретінде қызмет етті, соның ішінде Джон Гленннің тарихи алғашқы орбиталық ұшуында. 1969 жылы қызметтен босатылып, 1975 жылы металл тескісіне сатылды.

Құрылыс және іске қосу

Рэндольф "ұзын корпусты" кемелердің бірі болды. Ол 1943 жылдың 10 мамырында Вирджиния штатының Ньюпорт Ньюс қаласындағы Newport News Shipbuilding & Dry Dock Co. компаниясының 10-шы стапелінде салынды. 1944 жылдың 28 маусымында Роза Жилетт (Айова штатынан АҚШ сенаторы Гай М. Жилеттің әйелі) оның құрметті қонағы болды. Рэндольф 1944 жылдың 9 қазанында әскери қызметке қабылданды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Тринидадтан кейін Рэндольф Панама каналына және Тынық мұхитына қарай жолға шықты. 31 желтоқсанда ол Сан-Францискоға жетіп, онда 87-ші әуе тобы таратылды, ал 12-ші әуе тобы төрт айлық міндеттерге кірісті. 1945 жылғы 20 қаңтарда Рэндольф Сан-Францискодан Улитиге аттанды, ол жерден 10 ақпанда 58-ші жедел топпен (TF 58) теңізге шықты. 16-17 ақпанда Токионың әуежайларына және Тачикава қозғалтқыш зауытына шабуылдар жасады. Келесі күні Чичи-Джима аралына шабуыл жасады. 20 ақпанда Иво Джимаға шабуыл жасаған жер күштеріне қолдау көрсету үшін үш әуе шабуылын және Хаха Джимаға қарсы екі шабуылды жүргізді. Келесі төрт күнде Иво Джимаға тағы да шабуылдар жасалды және ұрыс әуе патрульдері үздіксіз ұшып жүрді. 25 ақпанда Токио аймағындағы әуежайларға қарсы үш және Хачиджо Джимаға қарсы бір шабуылдан кейін, кеме Улитиге қайтып келді. 11 наурызда Улитидегі зәкірленген Йокосука P1Y1 "Франсис" камикадзесі Рэндольфтің оң жағынан, ұшақ палубасының астындағы артқы бөлігіне тиді, нәтижесінде 27 адам қаза тауып, оның ішінде торт адам жоғалып кетті және бесеуі ауруханалық кемеге жатқызылды, бірақ кейін қайтыс болды, ал 105 адам жараланды, бұл "Тан Но. 2" операциясы кезінде болды. Кеме капитанының алғашқы бағалауынша, және кейіннен жедел топ командирі адмирал Реймонд Спраунс растағандай, Рэндольфтің зақымдануы Перл-Харборда жөндеуге келмейтіндей ауыр болды, сондықтан кеме АҚШ-тың батыс жағалауындағы теңіз күштерінің базасына қайта оралуы керек еді, бұл Рэндольфтің шамамен бес айға, Окинаваға жоспарланған шабуылды қоса алғанда, істен шығаруға себеп болар еді. Осы сәтте Рэндольфтің катапульті офицері капитанды және Спраунсты теңіздегі "Джейсон" жөндеу кемесін пайдаланып жөндеуді аяқтауға болатынына көндірді. Бұл АҚШ теңіз күштері тарихында теңізде жасалған ең ауқымды жөндеу жұмысы болды. Капитанның алғашқы әрекеті – алтыншы (алдыңғы) тоқтату құрылғысының катапульті қозғалтқышын артқа жылдырып, қираған бірінші қозғалтқышты ауыстыру болды. Бұл Рэндольфті тез арада жедел күйге келтірді. Рэндольф ұшақтарды ұшырып, қондыра алатындықтан, өзін-өзі қорғай алатын болды, сондықтан жөндеу жұмыстары кеме артқы жағындағы үлкен міндетке – ангар палубасын құрайтын конструкциялық болат элементтерді, ұшақ лифтісінің каркасын және ұшу палубасын қолдау құрылымдарын ауыстыруға бағытталды, олардың барлығы камикадзе шабуылынан туған өрттен қисайған немесе жойылған еді. Шамамен 29 тонна конструкциялық болат, соның ішінде жаңадан азат етілген Сайпандағы жапондық қант зауытынан құтқарылған I-шығырлар пайдаланылды. Рэндольфтің ұшу палубасын жөндеу үшін қосымша 7 500 фут ағаш қажет болды. Рэндольф кемесіндегі көмекші әуе офицері, командир Чарльз Минтердің айтуынша: "Алдыңғы аймақта [жөндеу үшін] қалу туралы шешім соғысты жедел күйде аяқтауға мүмкіндік берді. Егер біз елге қайтқанда қанша уақыт бортта тұратынымызды ешкім болжап айта алмас еді, ал сол кезде Рэндольфтың жоғалуы өте ауыр тиер еді. Слинген Сэм (лейтенант-командир Сэмюэл Хамфрис) жағдайды құтқарып қалды". "Джейсон" кемесі Рэндольфті төрт күнде жөндеді, себебі зақымдану камикадзе шабуылынан кем болды. Келесі әскери сапарында адмирал Холсидің 3-ші флотының құрамында Рэндольф жапондық аралдар бойындағы бірнеше шабуылдар жасады. 12-ші әуе тобының орнына 16-шы әуе тобы келгеннен кейін, кеме 10 шілдеде Токио аймағындағы әуежайларға, негізінен Токио шығанағының шығысындағы жарты аралдағы сегіз рейдті бастады. 14-ші күні оның ұшақтары Цугару боғазындағы әуежайлар мен кемелерге шабуыл жасады. Бұл шабуылда Хонсю-Хоккайдоның екі маңызды теміржол паромдары батып, үшеуі зақымдалды. Жапондық аралдарға шабуылдар келесі бірнеше күн бойы жалғасты, ал 18 шілдеде жапондық жауынгерлік кеме "Нагато" – Йокосука теңіз базасындағы пирс бойында жасырынып жатқан – бомбаға ұшырады. Оңтүстік-батысқа қарай жылжумен, Рэндольф және басқа тасымалдаушылар 24 шілдеде Сикоку жағалауында болды, ол кезде Ішкі теңізде кемелерге қарсы шабуыл жасалды, оның барысында "Хюга" жауынгерлік кемесі ауыр зақымдалды, ал Кюсю, Хонсю және Сикокудағы әуежайлар мен өнеркәсіптік объектілерге күшті соққы берілді. Рэндольфтің ұшқыштары 10-25 шілде аралығында 25-30 кемені, кішкентай қайықтардан бастап 6000 тонналық жүк тасушыға дейін жойғанын және 35-40 кемені зақымдағанын болжады. Рэндольфтің шабуылдары 15 тамыздағы капитуляция күніне дейін жалғасты, ол күні оның ұшақтары Кисарасу әуежайына және оны қоршаған объектілерге шабуыл жасады. Норфолктағы жөндеуден кейін Рэндольф Атлантикадағы өзінің позициясын қайта басталды. Келесі бес жыл ішінде ол Жерорта теңізіне және Солтүстік Еуропаға екі рет сапар жасады, ал уақытының көп бөлігін Шығыс жағалауда және Кариб теңізінде өткізді.

Пайдаланудан шығару

1968 жылғы 7 тамызда Қорғаныс министрлігі 1969 жылы қаржы шығыстарын азайту мақсатында «Рэндольф» және тағы 49 кемені қолдан тоқтату туралы хабарлады. «Рэндольф» 1969 жылғы 13 ақпанда Бостон теңіз кемежайында қызметтен босатылды және Филадельфия теңіз кемежайындағы резервтік флотқа қойылды. Тағы бір якорь Кингспорттағы (Теннесси штаты) Әскери-теңіз резервтік бөліміне орналастырылды. Кейіннен бұл ғимаратты пайдаланудан алып тастау және жою туралы шешім қабылданды. «Рэндольф» қауымдастығының келісімімен бұл якорь Кингспортта сақталды, содан кейін 1990 жылы жаңадан құрылған NJROTC бағдарламасын бейнелеу үшін Салливан Солтүстік орта мектебіне көшірілді. Мекеме жабылып, 2023 жылғы 7 маусымда якорь Миссури штатының Либан қаласына көшірілді. Қазіргі таңда ол қайта жаңартылуда және қаланың Ардагерлер паркінде көрсетілімге қойылады, сондай-ақ 2023 жылғы 11 қарашада Ардагерлер күнінде салтанатты түрде ашылады. Кеменің компасы Портсмут теңіз кемежайы мұражайында сақтаулы.