Кіріспе

1990 жылы Терри Пратчеттің «Диск әлемі» романы «Эрик», стильде «Эрик» – Терри Пратчеттің «Диск әлемі» жекелеген туындыларының тоғызыншысы. Алғаш рет 1990 жылы «Discworld story» деп, басқа романдардан үлкен форматта, Джош Кирби салған суреттерімен жарық көрді. Кейіннен ол суретсіз, әдеттегі кітапша түрінде қайта басылды, ал кей жағдайларда мұқабасында және титул беттерінде жай ғана «Эрик» деп көрсетілді. (Дегенмен, бет бастыларында «» және «Эрик» атаулары кезектесіп келді.)

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Фауст ертегісінің пародиасы болып табылады және Сиқыршы Ринсвинд тұтқындалған Сырғанақ өлшемдеріндегі оқиғаларды жалғастырады. Диск әлеміндегі Тозақ немесе Пандемониум бар, себебі кейбір адамдар оның өзі үшін бар екеніне сенеді. Диск әлемі туралы басқа да әңгімелерде, мысалы, Кішкентай Құдайлар, өлгеннен кейінгі өмір жеке сенімге байланысты әртүрлі немесе мүлдем жоқ, құдайлық үкімге емес. Анк-Морпорк қаласында сиқырлы аласқұрулар болғаннан кейін, Көрінбейтін Университеттің сиқыршылары АшкЭнте ырымын орындайды, Өлімнен олардың артында не бар екенін сұрайды; сұрақ қойылғанға дейін Өлім оларға бұл Ринсвинд екенін хабарлайды. Ринсвинд он үш жасар демонолог Эрик Турслидің Псевдополистегі үйіне шақырылғаннан кейін, таңғажайып жерде оянады. Эрик барлық патшалықтардың билеушісі болуды, өмірде болған ең әдемі әйелмен кездесуді, мәңгі өмір сүруді және "іске кірісу үшін" алтын сандықты беруді қалайды. Ринсвинд оның тілектерін орындай алмайтынын айтқанда Эрик көңіліне күйінеді, ал Ринсвинд оның маскировкасын аша білгенде ұялады. Ринсвинд шақырылған жынды тұтқындауға арналған сиқырлардың өзінде жұмыс істеп жатқанын білгенде көңілі қалады; Эриктің попугайы оған ол жын ретінде шақырылғандықтан, сол шарттарға бағынатынын айтады. Ринсвиндтің Багажының келуі Эрикті Ринсвиндтің алдап жүргеніне күдік туғызады. Эриктің талаптары қайтадан жаңартылады; ол Ринсвиндке үш тілек білдіреді. Ринсвинд бармақ сыпырып тілектерді орындай алмайтынын айтады, және қорқынышына бармақ сыпырып алудың шынымен жұмыс істейтінін біледі. Әлемнің билеушісі болу. Диск әлеміне қысқа уақытқа ұшып келгеннен кейін, Эрик пен Ринсвинд өздерін Ацтектер империясының пародиясы – Тезумен империясының Клатч жаңбырлы ормандарында табады. Жергілікті тұрғындар Эрикке құрмет көрсетіп, оны әлемнің билеушісі деп жариялайды. Бұл құрмет көрсету кезінде Ринсвинд пен попугай Кезоверкоатль ғибадатханасын (Кетцалькоатль пародиясы) зерттейді, онда құрбандыққа шалынатын Понсе да Квирм (Хуан Понсе де Леон пародиясы) деген тұтқынды табады. Да Квирм Ринсвиндке Тезумендердің әлемнің билеушісіне жоспарлаған қорқынышты тағдыры туралы айтады, олар өмірдің барлық бақытсыздықтарын оған жүктейді. Көп ұзамай Ринсвинд, Эрик және да Квирм пирамиданың басына байланған күйде табылып, құрбандыққа шалуды күтеді, ал Кезоверкоатль пайда болады. (Кезуверкоатль кіші жын, бұрынғы Тезумен құдайының орнын басып, таяқ болды және Тезуменге мыңдаған кінәсіз адамдарды өлтіруге рұқсат бергені үшін сөгіс алды, осылайша оларды тозаққа жіберуден сақтады және Тезуменге "күндіз-түні өз адамдарының жағдайын жақсартуға тырысуды" бұйырды.) Өкінішке қарай, Багаж та пайда болады, ол алты дюймдік Кезоверкоатльды таптап тастайды. Тезумендер Кезоверкоатльдың жойылып, тұтқындарды босатып, өздерінің құдайының орнына Багажды құдайландыруына қуанышты. Кітаптың соңында Тезумендер Багажға табынуды тастап кеткендері (бұл ешқашан қайтып келмегендіктен) және атеист болғаны туралы айтылады, "бұл оларға қалаған кез-келген адамды өлтіруге мүмкіндік берді, бірақ олар мұны істеу үшін ерте тұруға мәжбүр болмады". Тарихтағы ең әдемі әйелмен танысу үшін. Ринсвинд қайтадан саусағын шапалақтайды, олар үлкен ағаш атты (Троялық атты пародиясы) табады. Шығып келе жатқанда, оларды Ефевияның шабуыл жасағы деп ойлаған Цортеандық сарбаздар қоршап алады. Ринсвинд олардың күзетшілерден және қаладан шығып кетуіне мүмкіндік береді, тек қана басып кіретін әскердің қолына түседі. Ринсвинд пен Эрикті атын жасаған адам – Лавеолға алып барады, ол оны өзінің адамдарымен артқы жағынан жасырын кіру үшін жіберді, ал олардың жаулары аттың айналасында оларды күтіп тұрды. Ол оларды "соғысты бүлдіргені үшін" қарапайым түрде қорлайды. Олар Цортқа құпия жолмен кіреді және Элеонорды (Троялық Еленаның пародиясы) табады. Эрик пен Лавеол екеуі де ұзақ қоршаудың болғанын, ал Эленор қазір бірнеше балалардың толғақ анасы, мұрттың басталуымен, және оның сипаттамасында көркемдік лицензия алынғанын көріп, көңіліне күйінеді. Эфебийлер қаладан қашып кетеді, ал Цорт өртейді, ал Лавеолл мен оның әскері үйге қайтты, Лавеолл теңіз арқылы сапарға шыққандарына шағымданады (Илиада мен одан кейінгі Одиссеяға қосымша сілтеме). Эрик "Лавеолус" ефевий тілінде "Желдің шашы" деп аударылатынын атап өтеді, бұл, мүмкін, Лавеолус – Ринсвиндтің ата-бабасы. Мәңгі өмір сүру. Ринсвинд саусақтарын сыпырып, Эрик пен оны уақыттан тысқары, барлық нәрсе басталар алдындағы жерге әкеледі. Ринсвинд жаратылысшымен кездеседі, ол Диск әлемін қалыптастырып жатыр және кейбір жануарларды аяқтауда қиындық көріп отыр. Аштықтан Ринсвинд жаратылысшыдан жұмыр нан мен кресс сэндвичін сұрайды, бірақ Эрик осы сэндвич қасиетті реліквия болып саналуы мүмкін деп ойлап, қиналып-қайғырады. Ринсвинд пен Эрик жаңадан пайда болған әлемде қалдырылады, "мәңгі өмір сүру" дегеннің барлық уақыт бойы, бастап соңына дейін өмір сүру екенін түсінеді. Қашу үшін Ринсвинд Эриктен оны шақыруын кері қайтаруын сұрайды, осылайша оларды тозаққа алып кетеді. Кітаптың соңында жаратылысшы жеті ұштық қар кристаллын жасағандығы айтылады. Олар тозақтың бюрократияға толы екенін анықтайды, Демон корольдігі Астфгл көңілсіздіктің ең үлкен азап екенін шешкен. Ринсвинд университетте алған тәжірибесін қолданып, демонды шатастырады, осылайша олар қашуға тырысады. Жақында қайта құрылған тозақ деңгейлерінен өтетін (Дантенің Тозағының пародиалық түрлері) олар да Квирмді және попугайды, сондай-ақ Астфглға қарсы құпия көтеріліс басқаратын Лорд Вассенегоны кездестіреді. Вассенего Ринсвиндті Астфглды ұстап тұру үшін пайдаланады, демон арасында қолдау жинап, Астфглды ұстап алғанда оған қарсы тұрады. Вассенего демон кеңесі Астфглды "Тозақтың Жоғары Өмір Президенті" еткенін жариялайды және оның демон үшін әрекеттер жоспарын жасауын бұйырады. Астфгл өзі жасаған бюрократиялық түрмеге ұшырағандықтан, Вассенего корольдікке ие болады және Ринсвинд пен Эрикті қашуға жібереді, осылайша тозақ туралы әңгімелер айтылады. Тозақтан қашқанда Ринсвинд пен Эрик қашқан жолдың әрбір тасының үстіне жақсы ниеттер жазылғанын байқайды.

Қабылдау

Starburst оны "тозақ туралы қалыпты көзқарасқа күлкілі сын есімдер сериясы" деп атады. Гарднер Дозоис, керісінше, оны "шындығында нашар, мен [ол] ұнатпаған және оқуды қиындықпен аяқтаған жалғыз Диск әлемі кітабы" деп санады. 2011 жылы роман "Голланч 50" сериясына қосылды. Бұл серия баспагердің 50 жылдығын мерекелеу үшін ғылыми фантастиканың маңызды туындыларын қайта басып шығарды.

Басқа медиада

Романның аудиосериалы, әрқайсысы шамамен он бес минуттық төрт бөлімнен тұрады, 2013 жылдың наурыз айында BBC Radio 4 радиосында эфирге шықты.