Кіріспе
Жатыр мойнына орналастырылатын контрацепция түрлері
Жанама әсерлері көбінесе өте сирек. Диафрагма шамамен 1882 жылы қолданыла бастады. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті медицина тізіміне" енген.
Side effects are usually very few. The diaphragm came into use around 1882. It is on the World Health Organization's List of Essential Medicines.
Медициналық қолдану
Диафрагманы енгізу немесе алып тастау алдында, қынап жолына зиянды бактериялардың түсуін болдырмау үшін қолды жуу керек. Диафрагманың жиегі овал немесе доға пішінде сығылып енгізіледі. Енгізуді жеңілдету үшін диафрагманың жиегіне су негізіндегі майлау заты (әдетте спермицид) қолданылуы мүмкін. Диафрагманың ішкі бөлігіне бір шай қасық (5 мл) спермицид енгізуден бұрын немесе енгізгеннен кейін аппликатормен салынуы мүмкін. Диафрагма жыныстық қатынасқа дейін енгізілуі керек және ер адамның соңғы эякуляциясынан кейін 6-8 сағат бойы қынап ішінде қалуы тиіс. Егер бірнеше рет жыныстық қатынас болса, әрбір рет алдында қосымша 5 мл спермицид қынапқа енгізілуі ұсынылады (ішкі бөлігіне емес, диафрагманың тығыздығы бұзылмауы тиіс). Алып тастағаннан кейін диафрагманы сақтау алдында жұмсақ сабынмен және жылы сумен тазалау керек. Диафрагманы тазарту үшін кемінде 24 сағат сайын алып тастау қажет. Силикон диафрагмалар он жылға дейін сақталуы мүмкін.
Артықшылықтар
Диафрагма әйелдің етеккір циклына кедергі келтірмейді, сондықтан контрацепция қажет болмаса, оны ауыстыру немесе күтудің қажеті жоқ. Диафрагма тек жыныстық қатынас кезінде қолданылады. Көптеген әйелдер, әсіресе жыныстық қатынас сирек болатын әйелдер, диафрагма сияқты тосқауылдық контрацепцияны күнделікті қолдануды талап ететін әдістерге қарағанда артық көреді. Ішкі жатыр қабынуы (ЖҚЗ) белгілі бір ЖҚЗ-дардың салдарынан туындайтындықтан, диафрагмалар ЖҚЗ қаупін азайтуы мүмкін. Жатыр мойнының тосқауылдары адам папиллома вирусына (АПВ) қарсы да қорғаныш бере алады, бұл вирус жатыр мойны қатерлі ісігін тудырады, бірақ бұл қорғаныс диафрагмамен бірге қолданылатын спермицидке байланысты, тосқауылдың өзіне емес. Диафрагмалар қазіргі уақытта әзірленіп жатқан микробты препараттарды (вагинальді қолданылғанда ЖҚЗ-дан қорғайтын препараттар) жеткізу үшін де жақсы нұсқа болып саналады. Диафрагманы енгізу алдында, сондай-ақ жыныстық қатынастан кейін зәр шығару осы қауіпті азайтуы мүмкін. Осы себепті кейбір мамандар сүт қышқылы немесе лимон шырыны негізіндегі спермицидтерді қолдануға кеңес береді, себебі олардың жанама әсерлері аз болуы мүмкін. Ноноксинол 9-дан жанама әсерлерді сезінген әйелдер үшін диафрагманы спермицидсіз пайдалану да қабылданатыны айтылды. Бір зерттеуде диафрагманы спермицидсіз қолданған әйелдердің жүктілік деңгейі жылына 24% құрады; алайда, бұл зерттеудегі барлық әйелдерге клиникалық маманмен орнатудың орнына 60 мм диафрагма берілді. Басқа зерттеулердің көлемі шағын болды және қайшы нәтижелер көрсетті. Қазіргі уақытта диафрагма қолданушылардың барлығына онымен бірге спермицид қолдану ұсынылады. 1920 жылдардың басында Мари Стопес диафрагма киген кезде, қынаптың созылуы ер адамның пайдасына әйелдің белгілі бір қозғалыстарын диафрагма серігімен шектеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Кейінірек бұл мәселе талқыланды, екі автор бұл тұжырымдаманы қолдады, ал біреуі қарсы болды. Олардың бірі 1920-1930 жылдары әйелдердің бұлшықет қозғалысы шектелгенімен, бұл үлкен айырмашылық тудырмайды, өйткені көптеген "әйелдер (1920 жылдары) жыныстық қатынас кезінде өздерінің жамбас бұлшықеттерін ерікті түрде тиімді пайдалана алмайды" деді. Алайда, Стопес бұл қарсылықты күткен және оны бекер ақталу деп сипаттады.
Түрлері
Диафрагмалардың диаметрі 50 мм-ден 105 мм-ге дейін (шамамен 2–4 дюйм) болады. Олар екі түрлі материалдан: латекс пен силиконнан жасалады. Диафрагмаларды жиегінде әр түрлі пружиналармен де алуға болады. Арка тәрізді пружина екі жағы сығымдалғанда доға пішініне бүленеді. Бұл диафрагмадағы ең мықты жиек түрі және оны кез келген вагинальды тонусы бар әйелдер қолдана алады. Басқа пружина түрлерінен айырмашылығы, арка тәрізді пружинаны жеңіл цистоцеле, ректоцеле немесе ретроверсиясы бар әйелдер де қолдана алады. Арка тәрізді пружиналы диафрагмаларды басқа пружина түрлеріне қарағанда дұрыс орнату оңайырақ болуы мүмкін. Орамды пружина екі жағы сығымдалғанда овал пішінге дейін жазылады. Бұл жиек арка тәрізді пружина сияқты мықты емес және оны тек орташа немесе берік вагинальды тонусы бар әйелдер ғана қолдануға болады. Reflexions компаниясы 2014 жылға дейін тегіс пружиналы диафрагманы да өндірген. Дұрыс орналасқан диафрагма жатыр мойнын жауып, кіндік сүйегіне жақын орналасады. Тым кішкентай диафрагма жатыр мойнын толық жаппай, жатырдың ішіне сыйып кетіп, немесе жыныстық қатынас немесе ішек қозғалысы кезінде жатыр мойнынан орын аударылуы мүмкін. Салмағы 4,5 кг (10 фунт) немесе одан да көп өзгерген жағдайда диафрагманы қайта орнату керек. 14 апта немесе одан ұзақ жүктілік болған жағдайда да диафрагманы қайта орнату қажет. Әйелге дұрыс келетін өлшем – оның циклі бойында ыңғайлы кие алатын ең үлкен өлшем. Америка Құрама Штаттарында диафрагмаларды тек рецепт бойынша алуға болады. Көптеген басқа елдерде рецепт талап етілмейді.
Әрекет ету механизмі
Диафрагма шетіндегі серіппе қынап қабырғаларымен тығыз байланыс құрады. Диафрагма жатыр мойнын жауып, сперматозоидтардың жатырға кіреуін, оның ішкі тесігі арқылы болсын, физикалық түрде тоқтатады. Дәстүрлі түрде диафрагма спермицидпен бірге қолданылады және спермицид диафрагманың тиімділігін едәуір арттырады деп есептеледі. Спермицидсіз тиімділігін анықтау үшін жеткілікті зерттеулер жүргізілмеген. Егер жыныстық қатынас диафрагма енгізілгеннен кейін алты сағаттан асса, қосымша спермицидті қынапқа енгізу қажеттігі жиі айтылады. Диафрагманы жыныстық қатынастан кейін кем дегенде алты-сегіз сағатқа қалдыру ұзақ уақыттан бері ұсынылып келеді. Алайда, бұл ұсыныстың негізділігін анықтау үшін ешқандай зерттеу жүргізілмеген, ал кейбір медициналық қызметкерлер тиімділікті қамтамасыз ету үшін төрт сағаттық немесе тіпті екі сағаттық аралықтар жеткілікті деп санайды. Контрацептивтік губка өндірушілердің бірі жыныстық қатынастан кейін губканы тек екі сағатқа қалдыруды ұсынады. Дегенмен, диафрагманы осылай қолдану (жыныстық қатынастан кейін 6 сағаттан бұрын алып тастау) ресми түрде зерттелмеген және ұсынылмайды. Диафрагмаларды барлық әйелдерге бір өлшемде (70 мм) тарату ұсынылған. Алайда, диафрагмаға өлшем алудан өткен әйелдердің тек 33%-ына ғана 70 мм өлшем тағайындалады, ал диафрагманың дұрыс өлшемде болуы маңызды деп есептеледі.
Тарих
Жүктіліктің алдын алу үшін жатыр мойнын жабу идеясы мыңдаған жылдар бұрын пайда болған. Әртүрлі мәдениеттер майланған қағаз конустар, лимонның жартылары сияқты жатыр мойны пішіндес құрылғыларды қолданған, немесе жатыр мойнының тесігіне жабысу үшін бал немесе арша шайыры бар жабысқақ қоспалар жасаған. Дегенмен, диафрагма – оның жиегіндегі серіппе арқасында өз орнында тұрады, жатыр мойнына ілмектемейді де, жабысқақ та емес – бұл жақында ғана пайда болған. Диафрагманың өнегесіне Чарльз Гудьир 1844 жылы патент алған резеңке вулканизациялау процесі үлкен үлес қосты. 1880 жылдары неміс гинекологы Вильгельм П.Ж. Менсинга резеңкеден жасалған контрацепциялық құралдың алғашқы сипаттамасын жариялады. Менсинга алғаш C. Хассе деген псевдониммен жазған, ал Менсинга диафрагмасы көптеген жылдар бойы нарықтағы жалғыз марка болды. АҚШ-та дәрігер Эдвард Блис Фут 1860 жылдардан бастап «аналық жамылғы» деген атпен окклюзивті пессарийдің алғашқы нұсқасын жасап сатты. Америкалық абортқа қарсы белсенді Маргарет Сангер 1914 жылы Комсток заңдарынан қашу үшін, ол контрацепциялық құралдарды немесе олар туралы ақпаратты пошта арқылы жіберуге тыйым салған, Еуропаға қашқан. Сангер диафрагма туралы Нидерландыда біліп, 1916 жылы АҚШ-қа оралған соң бұл өнімді таныстырды. Сангер мен оның екінші күйеуі Ноа Сли Германия мен Нидерландыдан көптеген құралдарды заңсыз әкелді. 1925 жылы Сли Сангердің досы Герберт Симондске қаржылай көмек көрсетті, ол сол қаражатқа АҚШ-тағы алғашқы диафрагма өндіруші компания – «Голландия Рантос» компаниясын құрды. Диафрагмалар федералды Комсток заңын күштен шығаруға көмектесті. 1932 жылы Сангер жапондық өндірушіге Сангердің қозғалысын қолдайтын Нью-Йорк дәрігеріне диафрагмалардың жөнелтілуін ұйымдастырды. АҚШ кедені жөнелтілімді тәркіледі, ал Сангер сотқа шағымдануға көмектесті. 1936 жылы «АҚШ-қа қарсы жапондық пессарийдің бір жиынтығы» ісінде федералды апелляциялық сот жөнелтілімді жіберуге болатынын шешті. 2014 жылы Janssen Pharmaceuticals компаниясы Ortho All Flex диафрагмасын өндіруді тоқтатқанын хабарлады, бұл АҚШ-тағы әйелдер үшін оны абортқа қарсы құрал ретінде қолдануды қиындатты. PATH ұйымы 2000-жылдардың соңында бір өлшемді силикон диафрагманы жасады. Ол Германияның Франкфурт қаласындағы Kessel Marketing & Vertriebs GmbH компаниясына лицензияланды, ол оны Caya диафрагмасы ретінде сатуға бастады. Диафрагма 2013 жылы Еуропада, ал келесі жылы АҚШ-та абортқа қарсы құрал ретінде мақұлданды. Содан бері Kessel компаниясы 2020 жылы Германияда Singa деген атпен шығарылған, дәстүрлі дөңгелек пішіндес, көп өлшемді диафрагманы да жасады.
The single sized, silicone diaphragm was developed by PATH during the late 2000s. It was licensed to Kessel Marketing & Vertriebs GmbH of Frankfurt, Germany, which began to market it as the Caya Diaphragm. The diaphragm was approved for contraception in Europe in 2013 and in the United States the following year. Since then, Kessel has also developed a traditionally circular, multi sized diaphragm made from the same materials that they released in Germany in 2020 under the name Singa.
Экономика
Ұлыбританияда олар Ұлттық денсаулық сақтау қызметіне бір данасы 10 фунттан кем тұрады. АҚШ-та олардың бағасы шамамен 15-тен 75 долларға дейін, және әйелдердің 0,3 пайызы оларды әйелдердің контрацепциялық құралы ретінде пайдаланады. Бұл бағаға спермицид құны кірмейді.