Филиппин тілінің жазу ережелері

Кіріспе

Филиппин тілінің жазу конвенциялары

Филиппин орфографиясы филиппин тілінің жазу жүйесін, Филиппиннің ұлттық және қосымша ресми тілін дұрыс қолдану ережелерін анықтайды. 2013 жылы Комиссия са Виканг Филипино «Ortograpiyang Pambansa» («Ұлттық орфография») атты филиппин тілі үшін жаңа нұсқаулар жиынтығын жариялады.

Әліпби

1987 жылдан бері қолданылып келе жатқан қазіргі филиппин алфавиті 28 әріптен тұрады. Әріп атауы Фонема Ескертулер A ey Басалмаған буындарда және басылған буындарда айтылады. B bi C si Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін , ал үшін қолданылады. Испан орфографиясы бойынша тагалог сөздерінде бұрын қолданылған. D di Интервокалды позицияларда көбінесе фонетикалық вариацияға ие. E i Әдетте , бірақ баса айтқанда болып өтеді. F ef Көбінесе ажырату қиын. Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін ғана жазылады. G dyi , , Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін, көбінесе ағылшын тілінен алынғандарына , ал испан тілінен алынғандарына қолданылады. H eyts Лусон аймағында сөйлейтіндер әріп атауын I ay деп айтуға бейім. J dyey Әдетте , немесе деп қайта жазылады. Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін біріншісі ағылшын тіліне, екіншісі испан тіліне сәйкес келеді. K key L el M em N en , Ñ enye Тек испан тілінен алынған, тілге сіңірілмеген сөздер үшін қолданылады. Ng en dyi "айту", "жүгіру" сияқты сөздердегіге ұқсас. (g үстіндегі тильдасы бар) ng тікелей толықтық белгісімен шатастырылмауы керек, ол O o Әдетте , бірақ баса айтқанда болып өтеді. P pi Q kyu Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін ғана жазылады. Испан орфографиясы бойынша тагалог сөздерінде бұрын қолданылған. R ar Әдетте , бірақ дауыссыз дыбыстар тізбегінде болып өтеді. S es T ti U yu-мен шатастырылмауы керек. V vi Көбінесе ажырату қиын. Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін ғана жазылады. W dobolyu X eks , Әдетте деп қайта жазылады. Тілге сіңірілмеген шетел тілінен алынған сөздер үшін ғана жазылады. Y way Z zi Көбінесе ажырату қиын. Сондай-ақ деп айтылуы мүмкін.

The modern Filipino alphabet introduced since 1987 consists of 28 letters. Letter Name Phoneme Notes A ey Becomes in unstressed syllables and in stressed syllables. B bi C si , For words of foreign origin that have not been assimilated into the language, applies to , while applies to Formerly used for Tagalog words under Spanish orthography. D di Is often allophonic with in intervocalic positions. E i Normally , but can become in emphatic speech. F ef Often indistinguishable from Exclusively written for words of foreign origin that have not been assimilated into the language. G dyi , , For words of foreign origin that have not been assimilated into the language, often applies to those from English, while applies to those from Spanish. H eyts Speakers from Luzon tend to pronounce the name of the letter as I ay Becomes in unstressed syllables and in stressed syllables. J dyey , Normally rewritten as to represent or as to represent For words of foreign origin that have not been assimilated into the language, the former corresponds to English, while the latter to Spanish. K key , Not to be confused with only applies to L el M em N en , only applies to Ñ enye Exclusively written for words of Spanish origin that have not been assimilated into the language. Ng en dyi Comparative to in "sing," "running," etc. Not to be confused with the indirect case marker ng (originally ng̃ with a tilde over the g), which is O o Normally , but can become in emphatic speech. P pi Not to be confused with Q kyu Exclusively written for words of foreign origin that have not been assimilated into the language. Formerly used for Tagalog words under Spanish orthography. R ar Normally , but can become in consonant clusters. S es T ti Not to be confused with U yu Becomes in unstressed syllables and in stressed syllables. V vi Often indistinguishable from Exclusively written for words of foreign origin that have not been assimilated into the language. W dobolyu X eks , Normally rewritten as Exclusively written for words of foreign origin that have not been assimilated into the language. Y way Z zi Often indistinguishable from Exclusively written for words of foreign origin that have not been assimilated into the language. Alternatively pronounced as .

Филиппин орфографиясына қатысты ескертулер

C, F, J, Ñ, Q, V, X және Z әріптері көбінесе қарыз сөздерде, аймақтық сөздерде және есімдерде қолданылады. Дауысты әріптер – А, Е, И, О және У. Көбінесе қолданылатын диакритикалық белгілер – жіті, ауыр, айналмалы, диарезис, олар міндетті емес және тек дауысты әріптермен бірге қолданылады. Ауыр және айналмалы белгілер тек дауысты әріппен бітетін сөздің соңында ғана пайда болуы мүмкін. Диакритикалық белгілер сөздердің тізіміне немесе әліпбилік ретіне әсер етпейді. Мүмкін болатын комбинациялар: á, à, â, é, è, ê, ë, í, ì, î, ó, ò, ô, ú, ù, û. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген филиппин тілдерінде <g> (g̃) әрпіне тильда қолданылған. Ол nang (ергативтік жақ маркері) және mangá (көпше түбір) сөздерін тиісінше ng̃ және mg̃á деп қысқарту үшін пайдаланылды. Бүгінде бұл екі сөз көбінесе ng және mga деп жазылады. Ñ әрпі диакритикалық белгілердің комбинациясы емес, жеке әріп ретінде қарастырылады. Әліпбиде Ng диграфы да қолданылады, тіпті бастапқыда n және g әріптерін қамтитын үлкен тильдамен (ng сияқты), егер дауысты диграфтан кейін келсе. Бұл тильда "ng" және дауысты әріпі бір буын ретінде айтылуы керек екенін көрсетеді, мысалы, үш буынды "pan͠galan" ("аты") сөзіндегі "n͠ga" [pa n͠ga lan] деп айтылады, [pan ga lan] емес. Екі әріптің үстіндегі тильданы қолдану қазір сирек кездеседі. Техникалық шектеулерге байланысты "n͠ga" әрпінің машинамен басылған түрлері пайда болды, оларға "ñga", "ng̃a" және тіпті "gña" (Камаринес Сур провинциясындағы Сагнай қаласындағыдай) кірді. Ng диграфы әрпі "of"/"of the" мағынасындағы ng сөзіне ұқсас, бірақ бірдей емес, бастапқыда ng̃ деп жазылған (тек g әрпінің үстінде тильдамен). Ng және ng̃ сөздері nang сөзінің қысқартылған түрі. Ë әрпі 2013 жылы енгізілген e әрпінің жаңа түрі, ол тагал тілінен басқа австронезия тілдерінде /ə/ дыбысын белгілеу үшін қолданылады. D және R әріптері әдетте әріптің орналасуына байланысты бір-бірімен алмастырылады: "D" әрпі алдында дауысты әріп болса "R" әрпіне айналады, мысалы, dagat ("теңіз") сөзі mandaragat ("теңізші") сөзіне, dunong ("ақыл") сөзі marunong ("білімді") сөзіне айналады. Алайда, бұл dumadagundong ("дүркіреу") сияқты кейбір сөздерге, сондай-ақ қарыз сөздерге және есімдерге қатысты емес.

C, F, J, Ñ, Q, V, X, and Z are used mostly for loanwords, regional words and proper nouns. The vowels are A, E, I, O, and U. Usual diacritic marks are acute , grave , circumflex , diaeresis which are optional, and only used with the vowels. Grave and circumflex may only appear at the end of a word ending in a vowel. Diacritics have no impact on collation or alphabetical order. Possible combinations include: á, à, â, é, è, ê, ë, í, ì, î, ó, ò, ô, ú, ù, û. Historically, the tilde was used with <g> (g̃) in many Philippine languages. It was notably used to shorten the words nang (ergative case marker) and man͠gá (pluralization particle) into ng̃ and mg̃á respectively. Today, these two words are usually just simply written as ng and mga. Ñ is considered as a separate letter, instead of a letter diacritical mark combination. The alphabet also uses the Ng digraph, even originally with a large tilde that spanned both n and g (as in n͠g) when a vowel follows the digraph. This tilde indicates that the "n͠g" and the vowel should be pronounced as one syllable, such as "n͠ga" in the three syllable word "pan͠galan" ("name") – syllabicated as [pa n͠ga lan], not [pan ga lan]. The use of the tilde over the two letters is now rare. Due to technical constraints, machine printed variants of "n͠ga" emerged, which included "ñga", "ng̃a", and even "gña" (as in the case of Sagñay, Camarines Sur). The Ng digraph letter is similar to, but not the same as, the prepositional word ng ("of"/"of the"), originally spelled ng̃ (with a tilde over the g only). The words ng and ng̃ are shortened forms of the word nang. Ë is a new variant of e introduced in 2013 to represent /ə/ in Austronesian words of non Tagalog origin. D and R are commonly interchangeable depending on the letter's location: "D" becomes "R" if there is a preceding vowel, e. g. dagat ("sea") to mandaragat ("seafarer"), dunong ("intelligence") to marunong ("knowledgeable"). This does not, however, apply to some words such as dumadagundong ("booming") as well as loanwords and proper nouns.

Испаншаға дейінгі жазулар

Испан дәуірінен бұрын Филиппиндегі тілдердің көпшілігі абугидада, ежелгі сегменттік жазу жүйесінде жазылған. Брахми жазуынан тараған бұл ежелгі филиппин жазу жүйесінің мысалдары – Кави, Байбайин, Бухид, Хануноо, Тагбанва, Бутуан, Кулитан және ежелгі дәуірде белгілі болған басқа да брахми жазулары. Филиппиннің даулы және талқыланатын жазуы – Эскаян жазуы. Байбайин жазуы 17 ғасырда төмендеп, 18 ғасырда қолданыстан шықты. Бүгінгі күнге дейін Филиппиннің жергілікті мангян тайпалары қолданып келе жатқан жазулар – Бухид және Хануноо жазулары.