Кіріспе
Құс түрі Ричардтың ұяшығы (Anthus richardi) – Шығыс Палеарктикадағы ашық далаларда көбейетін орташа мөлшердегі өтетін құс. Ол Үндістан және Оңтүстік-Шығыс Азияның ашық жазықтарына ұзақ қашықтыққа көшіп баратын құс. Батыс Еуропаға сирек, бірақ тұрақты түрде келмейтін құс. Anthus туысы – далалық ұсақ құстың латынша атауы. Ағылшын тіліндегі атауы және richardi – француз натуралисі Шарль Ричардқа (1745–1835) арналған, ол Луневильдегі пошта қызметінің директоры және Франсуа Левалянттың досы болған. Ол мотациллидтер тұқымдасына жататын Anthus туысына жатады. Бұрын ол Австралия, Африка, тау және су далалық ұяшықтармен бірге бір түрге біріктірілген: Ричард ұяшығы, Anthus novaeseelandiae. Бұл ұяшықтар қазір әдетте жеке түрлер деп есептеледі, бірақ африкалық және су далалық ұяшықтар кейде A. richardi құрамына кіретін болып қарастырылады.
Richard's pipit (Anthus richardi) is a medium sized passerine bird which breeds in open grasslands in the East Palearctic. It is a long distance migrant moving to open lowlands in the Indian subcontinent and Southeast Asia. It is a rare but regular vagrant to western Europe. The genus name Anthus is the Latin name for a small bird of grasslands. The English name and richardi are for the French naturalist Charles Richard (1745–1835), director of postal services at Lunéville and friend of Francois Levaillant. It belongs to the pipit genus Anthus in the family Motacillidae. It was formerly lumped together with the Australasian, African, mountain and paddyfield pipits in a single species: Richard's pipit, Anthus novaeseelandiae. These pipits are now commonly considered to be separate species although the African and paddyfield pipits are sometimes treated as part of A. richardi.
Сипаттама
Бұл 17–20 см ұзындығы, 25–36 г салмағы және 29–33 см қанат кеңдігі бар ірі пипит. Ол көбінесе тік тұратын, жұқа денелі құс. Оның ұзын, сары қоңыр аяқтары, ақ сыртқы қауырсындары бар ұзын құйрығы және төменгі жамбасы сары түсті негізі бар ұзын қара тұмсығы бар. Артқы тырнағы ұзын және біршама тік. Бұл құс жерде көзге түспейді, жоғары жағы көбінесе қоңыр, ал төменгі жағы ақшыл. Жоғарғы жағы мен кеудесінде қара жолақтар бар, ал құрсақ және бүйірлері тегіс. Беті ашық түсті иілгіш, суперцилий, қара көз жолағы, мұрт жолағы және жақ жолағымен ерекшеленеді. Қанат жамылғыларының үстінде ақ ұштардан тұратын екі жолақ бар. Әр түрлі түршелер арасында кейбір айырмашылықтар бар. А. r. sinensis атаулы түршеден сәл кішірек және үстінде жолақтары аз. A. r. centralasiae үстіңгі жағы құм түсті көбірек болатын ірірек түрше. A. r. dauricus үстінде жолақтары көп. Оның ұшуы күшті және толқын тәрізді, ал дауысы үй құсының шырылына ұқсас, ерекше "шыркілдеген" дыбыс шығарады. Әні - толқын тәрізді ұшу кезінде қайталамалы, монотонды, гулы дыбыстардан тұрады. Бұл аймақта қыстайтын немесе тұрақты мекендейтін басқа ірі пипиттерден, мысалы, Блайт пипитінен және су пипитінен ажырату үшін сақтық қажет. Блайт пипитінің тұмсығы, аяқтары мен құйрығы қысқарақ, артқы тырнағы қысқа және иісті, құйрығында ақ түс аз, ал үстіңгі жағында жолақтары көп. Ересек құстарда қанат жамылғысының ортаңғы қауырсындарының ортасы тұйық қара түсті, ал Ричард пипитінде қара орталық қауырсын ұшына қарай үшкірленеді. Блайт пипитінің дауысы тыныш және қатал емес. Су пипиті Ричард пипитінен кішірек, тұмсығы мен құйрығы қысқа, кеудесінде жолақтары аз және дауысы тыныш.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Рихардтың пипиті Оңтүстік Сібірде, Моңғолияда, Орталық Азияның бір бөлігінде және Қытайдың солтүстік, орталық және шығыс бөліктерінде көбейеді. Қыстау үшін Үндістан субконтиненті мен Оңтүстік-Шығыс Азияға, Шри-Ланка, Сингапур және Борнеоның солтүстігіне дейін көшіп барады. Корея мен Жапонияда сирек кездесетін көшпел құс. Халықтың шағын бөлігі күзде батысқа қарай жылжуды жалғастырады, және құстар Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африканың көптеген елдерінде тіркелген. Ұлыбритания, Нидерланды және Скандинавия сияқты аймақтардағы жағалау бақылау пункттерінде қыркүйектен қарашаға дейін жыл сайын кездеседі, көктемде кейде жеке құстар ұшып өтеді. Испания, Португалия, Италия және Марокко сияқты елдерде қыстап қалатындары да бар.
Мінез-құлық және экология
Бұл ашық даланың, әсіресе жазық төмендіктердің құсы. Ол шөптесін, дала және өңделген жерлерде мекендейді, көбінесе құнарлы, ылғалды орталарды ұнатады. Еуропада көбінесе егістік алқаптарында және аралдарда кездеседі. Ол жалғыз немесе шағын топтарда болады. Басқа пипиттер сияқты, бұл түр де жәндіктермен қоректенеді. Ол негізінен жерде тамақтанады, сондай-ақ ұшатын жәндіктерді аулау үшін қысқа ұшып тұрады. Сондай-ақ, азын-ауын тұқымдарды да жейді. Ұясы шөптен немесе мүкіден жасалады және шөп шоғырының астына салынған болады.