Кіріспе
Латын әліпбиінің әрпі – орта ағылшын әрпі йог (yogh) (Ȝ ȝ; шотландша: yoch; орта ағылшынша: ȝogh) орта ағылшын және ескі шотланд тілдерінде қолданылған, y және әр түрлі дауыстық емес дыбыстарды білдіреді. Ол g әрпінің аралдық түрінен шыққан, Ᵹᵹ. Орта ағылшын тілінде жазылғанда, «z» әрпін йогтан ажырату қиын болды. Орта шотланд тілінде йог таңбасы жазу стиліндегі «z» әрпімен шатастырылып, шотланд баспагерлері йог шрифті болмаған жағдайда «z» әрпін жиі қолданды. Соның салдарынан, қазіргі шотланд тіліндегі кейбір сөздерде йогтың орнына «z» әрпі қолданылады. Мысалы, кең таралған Мензис тегі бастапқыда Menȝies деп жазылған (мингис деп айтылады). Йог пішіні кириллицадағы «З» әрпіне және араб цифры «3»-ке ұқсас, сондықтан кейде интернеттегі анықтамалықтарда осы әріптер йогтың орнына қолданылады. Сол кезде ағылшын тілінің біртұтас стандарттары болмағандықтан, әдебиетте осы әріп туралы түсініспеушіліктер туды. Үлкен әріп Ȝ Unicode жүйесінде кодтық нүктемен көрсетіледі, ал кішкентай әріп ȝ – кодтық нүктемен.
the Middle English letter ȝ
The letter yogh (ȝogh) (Ȝ ȝ; Scots: yoch; Middle English: ȝogh) was used in Middle English and Older Scots, representing y and various velar phonemes. It was derived from the Insular form of the letter g, Ᵹᵹ. In Middle English writing, tailed z came to be indistinguishable from yogh. In Middle Scots, the character yogh became confused with a cursive z and the early Scots printers often used z when yogh was not available in their fonts. Consequently, some Modern Scots words have a z in place of a yogh—the common surname Menzies was originally written Menȝies (pronounced mingis). Yogh is shaped similarly to the Cyrillic letter З and the Arabic numeral 3, which are sometimes substituted for the character in online reference works. There is some confusion about the letter in the literature, as the English language was far from standardised at the time. Capital Ȝ is represented in Unicode by code point , and lower case ȝ by code point .
Айтуға
Қазіргі ағылшын тілінде йог қысқа "о" дыбысымен /j//ɒ//ɡ/, /j//ɒ//x/ немесе ұзын "о" дыбысымен /j//oʊ//ɡ/, /j//oʊ//k/, /j//oʊ//x/ деп айтылады. Ол /ɡ/ және оның түрлі аллофондарын – оның ішінде және /j/ фонемасын (қазіргі ағылшын орфографиясында) білдірген. Орта ағылшын тілінде ол сондай-ақ фонеманы және оның [ç] аллофонын, мысалы, "night" ("түн" деген сөзді, ерте орта ағылшын тілінде әлі де жиі жазылғандай айтылатын: ) сияқты, сонымен қатар /j/ және /dʒ/ фонемаларын білдірген. Кейде йог "yowling" ("ылап-сықырлау") сөзіндегідей немесе дыбыстарын білдірген. Орта шотланд тілінде ол lȝ және nȝ деп жазылатын топтамалардағы дыбысты білдірген. Yogh көбінесе y орнына қолданылған. Ортағасырлық корнуолл қолжазбаларында йог дыбыстық тіс үйірмелісін білдіру үшін қолданылған, қазір деп жазылатын, деп айтылатын.
Ежелгі ағылшын тілінде
Негізгі германдық g дыбысы англосаксон футорктағы gyfu рунасымен (кейде қазіргі транслитерацияда ȝ деп көрсетіледі) білдірілді. Палатализациядан кейін, ескі ағылшын тілінде gyfu және латын g әрпі алдыңғы дауыстылардың алдындағы дыбысты білдірді. Мысалы, "жыл" деген сөз ешқашан g дыбысын қамтымаған болса да, gear деп жазылды (протогерман *jērą сөзінен туындаған). Алдыңғы дауыстылардың алдында g дыбысының болу мүмкіндігі қайтадан пайда болғаннан кейін, әсіресе көне скандинав тілінен алынған сөздер арқылы (мысалы, скандинав тілінен келген gere, gervi, қазіргі ағылшын тілінде gear), бұл орфографиялық жағдай шатасуға себеп болды және "шынайы g" мен "палаталдану нәтижесінде пайда болған g" арасын ажырату қажеттігі туды. Ежелгі ағылшын тілінде ᵹ әрпі христиандық миссиямен Англияға келген ирландия-шотланд жазуында латын g әрпін жазудың бір жолы болды. Ол тек орта ағылшын тілі кезеңінде g әрпінен ерекше әріп ретінде қолданыла бастады, сол кезде ол ȝ түріне өзгерді, қазір ол жеке таңба саналады.
Орта ағылшын тілі
14 ғасырда диграф gh /x/ дыбысы үшін йог әрпінің орнына пайда болды және ақырында одан танымал болды; алайда, жөтел, үйретілген және бірақ сөздеріндегідей, әртүрлі айтылулар сақталды. Йог әрпін gh әрпімен алмастыру процесі баяу болды және Англияға 15 ғасырдың соңында баспа машиналары келгенге дейін (оларда йог әрпі болмады) толыққан жоқ. gh әрпі бар әрбір ағылшын сөзі бастапқыда йог әрпімен жазылмаған: мысалы, спагетти итальян тілінен келген, онда h әрпі g әрпін қатты етеді (яғни, орнына); гуль араб тілінен келген, онда gh әрпі болды. Орта ғасырлық автор Орм ерте орта ағылшын тілінде жазғанда осы әріпті үш түрлі қолданды. Ол жеке қолданғанда , дыбысын білдірді, сондықтан ол "yet" сөзіндегі y әрпін осы әріппен белгіледі. Екі рет қолданғанда , дыбысын білдірді, сондықтан ол "may" сөзін екі йог әрпімен аяқтады. Соңында, ȝh диграфы орта ағылшын тілінің кейінгі кезеңінде йог әрпі қолданылмай қалды: niȝt сөзі night деп жазыла бастады. Орта ағылшын тілінде G әрпі француз тілінен қайта импортталды (қосымша ескерту ретінде, француз тілінде voyage және yeux сияқты сөздерде де дыбысын білдіру үшін қолданылған).
The medieval author Orm used this letter in three ways when writing Early Middle English. By itself, it represented , so he used this letter for the y in "yet". Doubled, it represented , so he ended his spelling of "may" with two yoghs. Finally, the digraph of ȝh represented
In the late Middle English period, yogh was no longer used: niȝt came to be spelled night. Middle English re imported G in its French form for (As a further side note, French also used to represent in words like voyage and yeux).