Еркіндіктің бейнелері: тарих және символизм

Кіріспе

Еркіндік ұғымының бейнеленуі

Еркіндік ұғымы жиі бейнеленген тұлғалар арқылы көрсетіледі, көбінесе әйел классикалық құдай түрінде. Мысалдарға Марианна, Франция Республикасының ұлттық бейнесі және оның "Liberté, Égalité, Fraternité" құндылықтары, АҚШ монеталарында бір ғасырдан астам уақыт бойы бейнеленген әйел бостандығы және тағы да басқалары жатады. Бұл бейнелер ежелгі Рим монеталарындағы Либертас құдайының суреттерінен және Ренессанс кезеңінен бастап болған түрлі дамулардан туындаған. Голландиялық бойшақ алғашқылардың бірі болды, ол көптеген суреттерде кездесетін бостандық туығына бостандық қалпағын қайта енгізді, бірақ кейіннен қалыптасқан фригиялық қалпақ стилін қолданбады. Фредерик Огюст Бартольдидің 1886 жылғы "Еркіндік мүсіні" ("Әлемді нұрландыратын бостандық") өнердегі кең таралған мысал, Франциядан АҚШ-қа жасалған сыйлық.

Ежелгі Рим

Ежелгі Рим құдайы Либертас екінші Пуникалық соғыс кезінде (б.з.д. 218 – 201 жылдары) Тиберий Гракхтың әкесі Римдегі Авентин төбесінде оған арналған ғибадатхана салып құрметтеген. 58 жылы Публий Клодий Пулхер Маркус Туллий Цицеронның үйі бұзылған жерде оған арналған ғибадатхана тұрғызды, бұл саяси маңызы зор қадам болды. Монеталардың сыртында ол тұрған бейнесінде бейнеленгенде, әдетте, бұрынғы құлдарға бостандық беруді символдайтын жұмсақ пилеус шапқасын ұстайды, бірақ ешқашан кимейді. Ол сондай-ақ босату рәсімінің бір бөлігі болған таяқ ұстайды. 18 ғасырда антиквариаттардың пішінін дұрыс түсінбеуі салдарынан пилеус ағылшын тілінде сөйлейтін "Еркіндік" тұлғалары ұстаған, ұқсас фригиялық шапкаға айналды, кейіннен Марианна және басқа 19 ғасырлық бейнелер оны "еркіндік шапқысы" ретінде киді. Либертас Рим республикасы кезінде маңызды рөл атқарды, бірақ империя тарапынан кейде қиындықтар тудырды; ол туа біткен құқық емес, Рим заңымен кейбір азаматтарға берілген құқық ретінде қарастырылды. Оның пилеус атрибуты Юлий Цезарьді өлтірген, Рим республикасын қорғаушылардың наурыз айы монетасында, "EID MAR" (Eidibus Martiis – наурыз айының 15-і) деген жазуы бар екі қылыш арасында пайда болды.

Ерте заманауи кезең

Ортағасырлық республикалар, көбінесе Италияда, өз бостандықтарын жоғары бағалады және осы сөзді жиі қолданды, бірақ тікелей бейнеленген тұлғалар өте сирек. Бір ерекше жағдай – 1547 жылы Флоренция герцогы Алессандро де Медичиді өлтіргенінің құрметіне Лоренцино де Медичи жасаған медаль. Онда Юлий Цезарьді өлтіргендердің монеталарының көшірмесі бейнеленген. Бостандық эмблемалық кітаптарда, көбінесе шапанымен бірге көрсетілген. Ең танымал «Iconologia» еңбегінде (Чезаре Рипа), 1611 жылғы басылымда, шапан діңгекке ілінген күйінде бейнеленген. Ұлтшылдық пен жаңа мемлекеттердің құрылуымен, көптеген ұлттық бейнелерде бостандық елеулі орын алды, бұл, мүмкін, Бостандық мүсініне дейін жетті. Шотланд ақыны Джеймс Томсонның 1734 жылғы «Бостандық» атты ұзақ поэмасы – «Бостандық құдайының» сөзімен айтылған ұзақ монолог. Ол «Британдық бостандық» деп сипатталады, ежелгі әлемдегі саяхаттарын, содан кейін ағылшын және британдық тарихты, 1688 жылғы Даңқты революция шешіміне дейін баяндайды. Томсон сонымен қатар «Rule Britannia» әнінің сөзін жазған, ал екі бейне де жиі «Британдық бостандық» ретінде біріктірілген. 1750 жылдары Тайндағы Ньюкаслдан тыс, Гибсайдтегі иелігінде, өте бай сэр Джордж Боуз бастаған, бастапқыда «Британдық бостандық бағанасы» деп аталған үлкен ескерткіш, оның виг саясатын көрсетеді. Тік төбеге орнатылған ескерткіштің биіктігі Лондондағы Нельсон бағанасынан жоғары, ал оның басында алтынмен қапталған, діңгекке бостандық шапанын ұстаған қоладан жасалған әйел мүсіні орналасқан. Басқа бейнелерде ол 1672 жылы алғаш пайда болған британдық мыс монеталарынан таныс, қалқанмен, бірақ әдеттегі үшбұрыш емес, бостандық діңгегі ретінде таяқшаға шапанын ілген. Американың Тәуелсіздік соғысына дейін Британия/Бостандық бейнесі британдық азаматтық құқықтардың толық жиынтығын талап ететін американдық отаршылдарға тартымды болды, ал 1770 жылдан бастап кейбір американдық газеттер оны өздерінің мачталарына орналастырды. Соғыс басталғанда Британия элементі тез жоғалып кетті, бірақ классикалық стильдегі Бостандық әлі де тартымды болды, ал кейде оны «Америка» деп атады. 1790 жылдары Колумбия, бұрынғы ондаған жылдар бойы әдебиетте кездесетін, осы бейне үшін кең таралған атауға айналды. Оның орнын танымал ән «Hail, Columbia» (1798) бекітті. Француз революциясы кезінде бейнелеудің қазіргі түрі қалыптасқан, ал француз бейнесі 1792 жылдан бастап Марианна есімін алды. Оның алдыңғыларынан айырмашылығы, ол әдетте шапанын киіп, діңгекке немесе найзаға ілмейді. 1793 жылы Париждің Нотр-Дам соборы «Ақыл ғибадатханасына» айналдырылды және қысқа уақытқа Бостандық құдайы бірнеше құрбандық үстелінде Мәриям ананың орнын басты. Францияның заңдарының ресми көшірмелеріне салынған Ұлы мөрде 1792 жылдан бастап, Жак Луи Давидтің бейнесімен алмастырылғанға дейін Марианнаның фригиялық бостандық шапаны бейнеленген. Наполеонның француз консулдығының мөрінде тұрған Либерти, бағанаға тұғыры мен қалпағы қойылған, оның орнына оның басы қойылды. 1848 жылы Франциядағы екінші республика кезінде бостандық мөрге қайта оралды, Жаку Жан Баррдың жобалауымен ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің символдары арасында орналасқан. Ол беліне қайыс алып жүреді, енді жеті тік немесе сәулелі жарқыраған тәж киіп, рульге сүйенеді. Екінші Француз империясымен болған үзілістен кейін, 1848 жылғы дизайнның нұсқасын Француз Үшінші Республикасы және одан кейінгі республикалар қазіргі күнге дейін қолданды. Сәулелі тәж, Либертас үшін ежелгіде қолданылмаған (бірақ күн құдайы Сол Invictus және кейінірек императорлар үшін), Фредерик Август Бартольди үшін Бостандық мүсінін жасау үшін қабылданды. Бұл 1860 жылдары, Франция екінші республикасы кезінде, бостандық мөрде немесе француз ресми иконографиясында көрсетілмеген кезде ойластырылды. Ұлы мөрдің рулі классикалық иконографиядан алынған тағы бір түпнұсқалық. Рим өнерінде бұл (губернакулум деп аталады) Фортунаның немесе «Леди Лактың» әдеттегі атрибуты болды, ол өмірдің өзгермелі тағдырын басқаруды білдірді. Осындай лайықты бейнелеулерден басқа, бұл тұлғалардың барлығы осы кезеңде барлық елдерде өте танымал болып келе жатқан саяси карикатураларда жиі кездеседі. Наполеон соғыстары барлық тараптардағы карикатуралардың ерекше ағымын тудырды. XIX ғасырда әртүрлі ұлттық бейнелер осы форманы қабылдады, кейбіреулері бостандық шапанын киді. Голланд қызы, Лео Белгикуспен бірге, француздықтар Нидерландыны басып алғаннан кейін құрылған Батавия Республикасының ресми символына айналды.

The medieval republics, mostly in Italy, greatly valued their liberty, and often use the word, but produce very few direct personifications. One exception, showing just the cap of liberty between daggers, a copy of coins by the assassins of Julius Caesar, featured on a medal struck by Lorenzino de' Medici to commemorate his assassination of his cousin Alessandro de' Medici, Duke of Florence in 1547. Liberty featured in emblem books, usually with her cap; the most popular, the Iconologia of Cesare Ripa, showed the cap held on a pole by the 1611 edition. With the rise of nationalism and new states, many nationalist personifications included a strong element of liberty, perhaps culminating in the Statue of Liberty. The long poem Liberty by the Scottish James Thomson (1734), is a lengthy monologue spoken by the "Goddess of Liberty", "characterized as British Liberty", describing her travels through the ancient world, and then English and British history, before the resolution of the Glorious Revolution of 1688 confirms her position there. Thomson also wrote the lyrics for Rule Britannia, and the two personifications were often combined as a personified "British Liberty". A large monument, originally called the "Column of British Liberty", now usually just the "Column to Liberty", was begun in the 1750s on his Gibside estate outside Newcastle on Tyne by the hugely wealthy Sir George Bowes, reflecting his Whig politics. Set at the top of a steep hillock, the monument itself is taller than Nelson's Column in London, and topped by a bronze female figure, originally gilded, carrying a cap of liberty on a pole. In other images, she took the seated form already very familiar from the British copper coinage, where Britannia had first appeared in 1672, with shield but carrying the cap on a rod as a liberty pole, rather than her usual trident. In the run up to the American War of Independence, this conflated figure of Britannia/Liberty was attractive to American colonists agitating for the full set of British civil rights, and from 1770 some American newspapers adopted her for their masthead. When war broke out, the Britannia element quickly disappeared, but a classical looking Liberty still appealed, and was now sometimes just labelled "America". In the 1790s Columbia, who had been sometimes present in literature for some decades, emerged as a common name for this figure. Her position was cemented by the popular song Hail, Columbia (1798). By the time of the French Revolution the modern type of imagery was well established, and the French figure acquired the name of Marianne from 1792. Unlike her predecessors, she normally wore the cap of Liberty on her head, rather than carrying it on a pole or lance. In 1793 the Notre Dame de Paris cathedral was turned into a "Temple of Reason" and, for a brief time, the Goddess of Liberty replaced the Virgin Mary on several altars. The Great Seal of France, applied to the official copies of legislation, had a Marianne with Phrygian cap of liberty from 1792, until she was replaced the next year by a Hercules after Jacques Louis David. A standing Liberty, with fasces and cap on a pole, was on the seal of Napoleon's French Consulate, before being replaced by his head. Liberty returned to the seal with the French Second Republic in 1848, seated amid symbols of agriculture and industry, designed by Jacques Jean Barre. She carries fasces on her lap, now wears a radiant crown with seven spikes or rays, and leans on a rudder. After a gap with the Second French Empire, a version of the 1848 design was used by the French Third Republic and under subsequent republics to the present day. The radiant crown, never used in antiquity for Libertas (but for the sun god Sol Invictus and some later emperors), was adopted by Frédéric Auguste Bartholdi for the Statue of Liberty. This was conceived in the 1860s, under the French Second Republic, when Liberty no longer featured on the seal or in French official iconography. The Great Seal's rudder was another original borrowing from classical iconography. In Roman art it (called a gubernaculum) was the usual attribute of Fortuna, or "Lady Luck", representing her control of the changeable fortunes of life. As well as such dignified representations, all these figures very frequently figured in the political cartoons that were becoming extremely popular in all the countries concerned over this period. The Napoleonic Wars produced a particular outpouring of cartoons on all sides. In the 19th century various national personifications took on this form, some wearing the cap of liberty. The Dutch Maiden, accompanied by the Leo Belgicus became the official symbol of the Batavian Republic established after the French occupied the Netherlands.