Кіріспе
Гондурастың солтүстік Кариб теңізі жағалауында, Сан-Педро-Суладан солтүстікке және Омоадан шығысқа қарай, Альварадо лагунасының жанында орналасқан Пуэрто-Кортес қаласы, бұрын Пуэрто-де-Кабалос деп аталған, портты қала және муниципалитет болып табылады. Оның табиғи шығанағы бар. Қазіргі қала отарлық дәуірдің басында негізделген. ХХ ғасырда теміржол және банан өндірісінің арқасында қала қарқынды дамыды. Көлемдік көрсеткіштер бойынша бұл порт Орталық Америкадағы ең ірісі және әлемдік деңгейде 36-шы орында тұр. Пуэрто-Кортес қаласының халқы 2023 жылғы мәлімет бойынша 73 150 адамды құрайды.
Puerto Cortés, originally known as Puerto de Caballos, is a port city and municipality on the north Caribbean coast of Honduras, right on the Laguna de Alvarado, north of San Pedro Sula and east of Omoa, with a natural bay. The present city was founded in the early colonial period. It grew rapidly in the twentieth century, thanks to the then railroad, and banana production. In terms of volume of traffic the seaport is the largest in Central America and the 36th largest in the world. The city of Puerto Cortés has a population of 73,150 (2023 calculation).
Тарих
Гил Гонсалес Давила 1524 жылы қалаға негіз салды және оны Вилла де ла Нативидад де Нуэстра Сеньора деп атады, қазір ол Сиенегита деп белгілі. 1526 жылы Эрнан Кортес Гонсалес Давиланы жазалау үшін келді, ол Мексикадан Гондурас жағалауына келгенде кемелерден жылқылар мен жүк түсіре бастады, сол кезде бірнеше жылқы суға батып кетті. Сондықтан Кортес оны Пуэрто Кабаллос деп атады. 1533 жылы жергілікті басшы, Чичумба (немесе Çoçumba, немесе Socremba, немесе Joamba – испандықтар оның атының көптеген түрлерін жазған) қаланы қиратты, ол Испанияның Севилья қаласынан әйелді тұтқынға алғанын хабарлады. 1536 жылы Педро де Альварадо Чичумбаны жеңгеннен кейін, Альварадо лагунасы деп аталатын су айдынының оңтүстік жағалауында Пуэрто де Кабальос жаңа қаласы құрылды. Ағылшындар Гондурас жағалауындағы басқа да жерлерге шабуыл жасағандай, Пуэрто Кабаллосқа да шабуыл жасады. Кристофер Ньюпорт Пуэрто Кабаллос шайқасында, англо-испан соғысының бір бөлігі ретінде, қаланы қысқа мерзімге басып алды. 18 ғасырда Омоадағы испан бекінісі салынғанға дейін, ол қарақшыларға осал болғандықтан, 16 және 17 ғасырларда тұрақты тұрғындары аз болды. Адамдар кеме келгенде Сан-Педродан жағаға келуді жөн көрді. 1869 жылы Пуэрто Кабаллос Эрнан Кортес құрметіне Пуэрто-Кортес деп аталды.
Банандар, темір жолдар және ХХ ғасырдағы даму
1850 жылы "мұхиттар аралық темір жол" (Ferrocarril Interoceánico) салу туралы ұсыныс, 1849 жылғы АҚШ-тың алтын асыруының нәтижесінде Атлантикадан Тынық мұхитына тасымалдау қажеттілігі туындағаннан кейін, темір жолдың Пуэрто-Кортес портында бекітілуімен басталды. Темір жол құрылысында көптеген қиындықтар болды. 1876 жылы президент Марко Аурелио Сото Сан-Педро-Сулаға дейін жеткен Трансокеандық темір жолды мемлекеттік меншікке алды. 1903 жылы Панама каналы салынысымен, жағалауларды байланыстырудың басқа жоспары тоқтатылды. Аймақ Гондураста банан өсіру және экспорттау арқылы банан өндірісінің алғашқы орталығына айналды, ал порт банан экспортында жетекші рөл атқарды. Бастапқы банан экспорттау саласын шетелдік компаниялар басып алды. 1902 жылы үкіметтік концессия алған алғашқы шетелдіктердің бірі Филадельфиялық Уильям Фредерик Стрейх болды. Оның концессиясы Омоа аймағында және Куямель өзенінің екі жағалауында орналасқан. Бірақ 1910 жылы Сэмюэл Земурайдың Куямель жеміс компаниясы осы 5000 акр жерді сатып алды, бірақ жақын арада одан да көп жерге және саяси, салық жеңілдіктеріне ие болды, әсіресе Земурай Мануэль Бонилланы президенттікке тағайындағаннан кейін, аймақтан және шетелден жалдамалы әскерлерді пайдаланды. Куямель компаниясына қосымша жер бергеннен бөлек, Бонилла компанияның салық міндеттемелерін де жойды. Куямель Омоада порттық инфрақұрылымды салды, сондай-ақ Пуэрто-Кортестегі нысандарды пайдалана бастады және оларға үстемдік етті, нәтижесінде жергілікті тасымалдаушылар портты пайдалану үшін Куямельдің рұқсатын алуға мәжбүр болды. 1918 жылы Куямель Пуэрто-Кортеске темір жол тармағын салды, ал 1920 жылы Ұлттық темір жолға тиімді бақылауды алды, осыдан және құпия темір жол желісінен компания портқа барлық тасымалды тиімді бақылады. 1929 жылы Земурай Куямель жеміс компаниясын United Fruit компаниясына сатқанда, алып компания Пуэрто-Кортесте және Гондурас елінің барлық аймағында зор ықпалға ие болды.
Қала
Тамыз айында екі апта бойы Пуэрто-Кортес жергілікті мерекелерін тойлайды. Соңғы күн (сенбі) «Венеция түні» (Noche Veneciana) деп аталады. 15 тамыз – Пуэрто-Кортестің қалалық қамқоршысы саналатын Ассампциялық Құдай ана (Virgen de la Asunción) құрметіне арналған жергілікті мереке. 2001 жылдың қыркүйегінде Лагуна-де-Альварадо көпірі, 1998 жылы «Митч» дауілінен қираған 50 жылдық құрылыс орнында қайта жаңартылып, пайдалануға берілді. Көпірдің солтүстік жағына жақын, шығанақ аймағындағы жағалаудың бір бөлігін қоршап, қорғайтын бетон қабырға салынды. Бұл қабырға «Эль Малекон» (испан тілінде «толқын тоқтатушы») деп аталады. Гондурастағы алғашқы төрт қатарлы тас жол 1996 жылы Пуэрто-Кортес пен Сан-Педро-Сула қалаларын байланыстырып ашылды.
Теңіз порты
1966 жылы Empresa Nacional Portuaria (Гондурас ұлттық порты басқармасы) құрылды. 1976 жылы еркін сауда аймағы құрылды. АҚШ-қа тауарлары бар контейнерлерді экспорттайтын әлемдегі барлық теңіз порттарының арасында Пуэрто-Кортес көлем бойынша 36-орында тұр. Мексика шығанағы мен Шығыс жағалаудағы АҚШ теңіз порттарына жақын орналасқандығы және теңіз порты инфрақұрылымының болуының арқасында Пуэрто-Кортес АҚШ-тың Контейнерлік қауіпсіздік бастамасына (CSI) енгізілді, бұл Орталық Америкадағы алғашқы мұндай порт болды. 2005 жылдың желтоқсан айында АҚШ үкіметі Гондурас үкіметімен келісімге қол қойып, Пуэрто-Кортесте АҚШ кеден кеңсесін ашты. Осы келісімге сәйкес, Пуэрто-Кортестен АҚШ-тың кез келген теңіз портына бағытталған барлық контейнерлер Гондурастағы АҚШ кеден қызметкерлерімен тексеріледі. 2007 жылдың наурыз айында Megaport жобасы аясында АҚШ Энергетика министрлігі Пуэрто-Кортеске АҚШ-қа бағытталған барлық контейнерлерді тексеру үшін үш RPM (радиациялық портал мониторы) орнатты, олар ықтимал қауіпті радиоактивті заттарды анықтауға арналған. 2007 жылдың 2 сәуірінде RPM-дер жұмыс істеуге кірісті.
Спорт
Пуэрто-Кортес қаласында "Платенсе" футбол командасы орналасқан, ол 1966 жылы Гондурас Ұлттық футбол чемпионатында жеңіске жеткен. 2001 жылы команда екінші рет ұлттық чемпионатты ұтып алды. Олар өздерінің үй ойындарын "Эксельсиор" стадионында өткізеді. "Атлетико Портуарио" бұрын қаланың тағы бір футбол клубы болған.
Фактілер
Ла Кока-Кола деп аталатын жағажай бар, ол осы жағажайда орналасқан La Embotelladora La Coca Cola компаниясының құрметіне аталған. Зауытта бұрын көптеген жұмысшылар жұмыс істеген, олардың күнкөрісі осы жұмысқа байланысты болған. 1930 жылдары Пуэрто-Кортес шығанағында кішкентай кит ұсталды. Бұл өте сирек оқиға еді, өйткені киттер Кариб теңізінде әдетте кездеспейді. 1963 жылы "Хорнет" әскери-теңіз кемесі Пуэрто-Кортес портына тоқтады. Бұл жерде Estadio Excelsior (Club Deportivo Platense клубының үй стадионы) деп аталатын футбол стадионы бар. 1965 жылы Аргентинаның Chacarita Juniors кәсіби футбол клубы (сол кезде Аргентинаның бірінші лигасынан) мұнда ойнап, Platense клубын 2–1 есебімен жеңді. 1986 жылдан бері Пуэрто-Кортес муниципалитеті Пуэрто-Кортестегі Гондурас кеден кеңсесінен түскен барлық кірістің төрт пайызын (4%) және теңіз портындағы La Empresa Nacional Portuaria (Гондурас порт басқармасы) түскен барлық кірістің төрт пайызын (4%) алады. Бұл төлем "El Cuatro por Ciento" (Төрт пайыз) деп аталады. Empresa Nacional Portuaria жұмыс істейтін тағы екі муниципалитет (Кастилья және Сан-Лоренцо) да осындай пайызды (4%) алады. Бұл пайыз осы аймақтардағы Гондурас кеден кеңсесінен түскен барлық кірістерге қолданылады.