Кіріспе
Тотем – (ағылшын тілінде: totem – "құс") – рух, қасиетті нысан немесе символ, отбасы, клан, әулет немесе тайпа сияқты адамдар тобының белгісі ретінде қызмет етеді, мысалы, Анишинаабе рулық жүйесінде. "Тотем" сөзі – бұл ожибве тілінен алынған ағылшынша сөз (осы сөз және оған байланысты сенімдер ожибве тілі мен мәдениетінің бір бөлігі), бірақ қамқоршы рухтар мен құдайларға сену ожибве халқымен ғана шектелмейді. Дүрлі атаулармен және сенімдер мен дәстүрлердегі айырмашылықтармен әлемнің көптеген мәдениеттерінде ұқсас ұғымдар кездеседі. Бұл терминді әртүрлі мәдениеттердің антропологтары мен философтары қабылдап, кейде қайта анықтады. Қазіргі заманғы неошамандық, "Жаңа дәуір" және мифопоэтикалық ерлер қозғалыстары, дәстүрлі тайпалық діннің практикасына қатысы жоқ, жеке қамқоршы рухпен немесе рух жетекшісімен сәйкестендіру үшін "тотем" терминологиясын қолданады.
A totem (from or ᑑᑌᒻ doodem) is a spirit being, sacred object, or symbol that serves as an emblem of a group of people, such as a family, clan, lineage, or tribe, such as in the Anishinaabe clan system. While the word totem itself is an anglicisation of the Ojibwe term (and both the word and beliefs associated with it are part of the Ojibwe language and culture), belief in tutelary spirits and deities is not limited to the Ojibwe people. Similar concepts, under differing names and with variations in beliefs and practices, may be found in a number of cultures worldwide. The term has also been adopted, and at times redefined, by anthropologists and philosophers of different cultures. Contemporary neoshamanic, New Age, and mythopoetic men's movements not otherwise involved in the practice of a traditional, tribal religion have been known to use "totem" terminology for the personal identification with a tutelary spirit or spirit guide.
Ожибвейлер
Анишинайб халықтары doodeman (силлабикада: ᑑᑌᒪᐣ немесе ᑑᑌᒪᓐ) немесе кландарға (бірлік: doodem) бөлінеді, олар негізінен жануарлардың тотемдерімен (немесе оджибве адамы осы сөзді қалай айтар болса, doodem) аталған. Анишинаабэмовин тілінде ᐅᑌᐦ ode' сөзі "жүрек" дегенді білдіреді. Doodem немесе клан сөзбе-сөз "адамның жүрегін білдіруімен немесе оған қатысты" деп аударылады, ал doodem кеңейтілген отбасыны білдіреді. Анишинайб ауызша дәстүрінде, тарихқа дейінгі дәуірде Анишинайбтер Атлант мұхитының жағалауында өмір сүрген, сол кезде үлкен Миigis жандары теңізден пайда болған. Бұл жандар Ваабанакинг халықтарына Миде өмір салтын үйреткен. Осы жандардың жеті ұлы Миigis-інің алтауы шығыстағы халықтар үшін odoodeman-ды белгілеген. Алғашқы бес Анишинайб тотемі – Вавазиси (бозау балық), Басуэнаази (эхо жасаушы, яғни тұтқыр құс), Аан'аавенх (ұзын құйрықты үйрек), Нук (жұмсақ, яғни аю) және Моозауанове ("кішкентай" лось құйрығы).
Тотемдік бағаналар
Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағындағы жергілікті халықтардың тотемдік бағаналары – әртүрлі ою-өрнектермен (аюлар, құстар, бақалар, адамдар, түрлі мифологиялық жандар мен су жануарлары) бейнеленген, монументальді құрылыстар. Олар оларды жасаған қауымдастықтарда көптеген мақсаттарға қызмет етеді. Басқа да геральдика түрлері сияқты, олар отбасылардың немесе басшылардың таңбасы ретінде, сондай-ақ оларға тиесілі әңгімелерді баяндап беруге немесе ерекше оқиғаларды есте сақтауға арналған. Бұл әңгімелер бағананың төменгі бөлігінен жоғарыға қарай оқылады.
Австралия аборигендері мен Торрес бұғазының аралдарының тұрғындары
Австралия аборигендері, Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары мен табиғат арасындағы рухани, өзара қарым-қатынас көбінесе тотемдер ретінде сипатталады. Көптеген жергілікті топтар бұрыннан бар және тәуелсіз практиканы сипаттау үшін импортталған Оджибве термині "тотемді" қолдануға қарсы, бірақ басқалары бұл терминді қолданады. Кейбір аймақтарда "тотем" терминінің орнына "токен" термині қолданылады. Кейбір жағдайларда, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауындағы Юин тайпасында, адамның бірнеше тотемдері болуы мүмкін (жеке, отбасылық немесе рулық, жыныстық, тайпалық және рәсімдік). Тотемдер кейде рулық қатынастармен байланыстырылады (мысалы, Йолнгу тайпасының Вангарр қатынастары сияқты). Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарының аугудтары бар, олар әдетте тотемдер деп аударылады. Ерте антропологтар кейде аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тотемизмін ұрпақ тудыру туралы білімсіздікке байланыстырды, сонда ата-баба рухының жеке тұлғасы ("тотем") әйелге енуі жүктіліктің себебі деп есептелді (ұрықтандырудың орнына). Джеймс Джордж Фрейзер "Тотемизм және экзогамия" еңбегінде аборигендердің "жасыл жыныстық қатынаспен тікелей байланысты екенін түсінбейтінін және балалар осыдан өзгеше жолмен дүниеге келе алады деп сенетінін" жазды. Фрейзердің бұл тезисін басқа антропологтар, соның ішінде Альфред Рэдклифф Браун 1938 жылы "Табиғат" журналында сынға алды.
Антропологиялық көзқарас
Ерте антропологтар мен этнологтар, мысалы Джеймс Джордж Фрейзер, Альфред Корт Хэддон, Джон Фергюсон Макленнан және В. Х. Р. Риверс, тотемизмді әлемнің байланысы жоқ жергілікті топтарындағы ортақ практика ретінде қарастырды, бұл көбінесе адам дамуының бір кезеңін көрсетеді. Макленнан тотемистік құбылыстың нақты шығу тегін түсіндіруге тырыспады, бірақ бүкіл адамзат ежелгі заманда тотемистік кезеңнен өткенін көрсетуге ұмтылды. Егер атаудың бастапқы мағынасы ұмытылса, Ланг атаудың алғашқы көзінен және осы атауды тасушы топтардан мистикалық қарым-қатынас туындайды деп сақты. Табиғат аңыздары арқылы жануарлар мен табиғи нысандар тиісті әлеуметтік бірліктердің туыстары, қамқорлары немесе ата-бабалары ретінде қарастырылды. 1910 жылға қарай, тотемизмнің мәдениеттерде ортақ қасиеттері бар деген идея күмәндана бастады, орыс-американдық этнолог Александр Голденвайзер тотемистік құбылыстарды қатаң сынға алды. Голденвайзер Австралия мен Британдық Колумбияның жергілікті халықтарын салыстырып, тотемизмнің – экзогамия, атау беру, тотемнен таралу, табу, рәсімдер, реинкарнация, қорғаушы рухтар, құпия қоғамдар және өнер – Австралия мен Британдық Колумбия арасында, сондай-ақ Австралиядағы және Британдық Колумбиядағы әртүрлі халықтар арасында әртүрліше көрінетінін көрсетті. Содан кейін ол талдауын басқа топтарға таратып, олар тотемизммен байланысты әдет-ғұрыптардың кейбіреулерін бөліссе де, тотемдері жоқ екенін көрсетті. Ол тотемизмнің екі жалпы анықтамасын ұсынып, қорытындылады: «Тотемизм – белгілі бір әлеуметтік бірліктердің эмоционалдық құндылығы бар нысандармен және символдармен байланысу бейімі». Француз социология мектебінің негізін қалаушы Эмиль Дюркгейм тотемизмді социологиялық және теологиялық тұрғыдан зерттеп, өте көне формаларда таза дінді табуға тырысты және діннің бастауын тотемизмде көретініне сенді. Одан әрі, ол тотемизмнің әлеуметтік байланыс пен ынтымақты күшейтетін ұжымдық құлшылық нысаны ретінде де қызмет ететінін айтты. Британдық әлеуметтік антропологияның жетекші өкілі А. Р. Рэдклиф-Браун тотемизмге мүлдем басқаша көзқараспен қарады. Франц Боас сияқты, ол тотемизмді біртұтас сипаттауға болатынына күмәнданды. Бұл тұрғыда ол Англиядағы әлеуметтік антропологияның тағы бір негізін қалаушысы Бронислав Малиновскийге қарсы шықты, ол тотемизмнің біртұтастығын қандай да бір жолмен растауды қалап, мәселеге этнологиялық емес, биологиялық және психологиялық тұрғыдан жақындады. Малиновскийдің пікірінше, тотемизм мәдени құбылыс емес, керісінше, табиғи ортадағы адамның негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысудың нәтижесі. Рэдклиф-Браун болса, тотемизм әртүрлі салалар мен институттардан алынған элементтерден тұрады және олардың ортақ белгісі – қоғамның сегменттерін табиғаттың бір бөлігімен байланыстыруға бейімділік деп есептеді. Дюркгеймнің қасиеттілік теориясына қарсы, Рэдклиф-Браун табиғаттың әлеуметтік тәртіпке енгізілгенін, оған екіншілік емес екенін айтты. Алғашында ол Малиновскиймен жануардың «жеуге жақсы» болғанда тотемистік болатыны туралы пікірді бөлісті. Кейіннен ол осы көзқарасқа қарсы шықты, өйткені көптеген тотемдер – мысалы, крокодилдер мен шыбындар – қауіпті және жағымсыз. 1938 жылы құрылымдық-функционалдық антрополог А. П. Элкин «Австралиялық аборигендер: оларды қалай түсіну керек» деген еңбегін жариялады. Оның тотемизмнің типологиясы сегіз «форманы» және алты «функцияны» қамтиды, олар жиі сілтеме жасалады. XXI ғасырда австралиялық антропологтар «тотемизмді» тіпті әртүрлі аборигендер арасында, тіпті бұл термин бастапқыда алынған оджибве сияқты басқа мәдениеттерге де қолдануға болатынына күмәндануда. Роуз, Джеймс және Уотсон былай деп жазады: «Тотемизм» термині – бұл дөңгелек құрал. Бұл мәселеде көбірек нәзіктік қажет, сондай-ақ аймақтық айырмашылықтар бар.
Quote|text=The term ‘totem’ has proved to be a blunt instrument. Far more subtlety is required, and again, there is regional variation on this issue.