Кіріспе
"жалпы әл-ауқат" немесе "жалпы халықтың мүддесі"
Әлеуметтік ғылымдар мен экономикада қоғамдық мүдде – "жалпы халықтың және қоғамның әл-ауқаты". Оның тамыры ежелгі философияда жатыр және ол демократиялық үкімет теорияларының негізі саналады, көбінесе ыңғайлылық және қажеттілік сияқты екі ұғыммен қатар қолданылады. Бірақ ол алғаш рет 20 ғасырдың басында басқару құралдарына нақты енгізілді. 1960 жылдары адам құқықтарын қорғайтын заңгерлер бұл ұғымды жылдам қабылдап, танымал етті, содан бері журналистика және технология сияқты басқа да салаларға енгізілді.
Шолу
Экономист Лок Санг Хо в своей книге «Государственная политика и общественные интересы» утверждает, что общественные интересы должны оцениваться беспристрастно и, следовательно, определяет общественные интересы как «благосостояние типичного индивида ex ante». В рамках мысленного эксперимента, предполагая равную вероятность быть любым членом общества и, следовательно, получить выгоду или понести убытки от изменений, общественные интересы по определению усиливаются всякий раз, когда эти изменения предпочтительнее статус-кво ex ante. Этот подход является «ex ante» в том смысле, что изменения оцениваются не постфактум, а заранее, без знания о том, получит ли человек от них выгоду или понесет убытки. Этот подход следует принципу «завесы неведения», впервые предложенному Джоном Харсаньи, но популяризированному Джоном Ролзом в его «Теории справедливости» 1971 года. Однако исторически этот подход можно проследить до Джона Стюарта Милля, который в своем письме Джорджу Гроту объяснил, что «человеческое счастье, даже собственное, как правило, более успешно достигается путем следования общим правилам, чем путем измерения последствий каждого действия; и это еще больше относится к общему счастью, поскольку любой другой план не только оставил бы каждого в неведении относительно того, чего ожидать, но и привел бы к постоянным спорам».
Этот подход привлекателен, поскольку только при беспристрастности возможен консенсус. Конечно, это все еще условно: то есть, условно, если все проведут тот же мысленный эксперимент, который предложил Ролз. В противном случае, если каждый будет рассматривать свои собственные частные интересы со своей точки зрения, то социальное благосостояние должно быть определено постфактум путем суммирования или иного определения индивидуально оцененного благосостояния или социальных состояний, которые возникнут в результате различных социальных выборов. Это подход социальных функций благосостояния. Независимо от того, основаны ли эти функции на индивидуально ранжированных социальных состояниях или на индивидуальных кардинальных полезностях, отсутствие консенсуса в отношении социальных функций благосостояния неизбежно. Институт дипломированных бухгалтеров Англии и Уэльса утверждает, что применение детального определения, вероятно, приведет к непредвиденным последствиям, в «Действиях в общественных интересах» (2012). Вместо этого каждое обстоятельство необходимо оценивать на основе таких критериев, как соответствующие общественные группы, потребности и ограничения. Ключом к оценке любого решения в общественных интересах является прозрачность процесса принятия решений, включая балансировку конкурирующих интересов. Важно тщательно учитывать обстоятельства во всех измерениях, а также прозрачность стандартов и процедур разработки политики. Следует отметить, что на практике конфронтационная политика означает, что «балансировка конкурирующих интересов» сводится к тому, что политики маневрируют в сети различных интересов, чтобы обеспечить свои собственные политические интересы. Результатом станет борьба политического влияния между различными конкурирующими интересами. Остается спорным вопрос, способствует ли это общественным интересам.
АҚШ
Қоғамдық мүдде "үкіметтің демократиялық теорияларының" негізгі ұғымы болып есептеледі және көбінесе "ыңғайлылық" және "қажеттілік" есімді екі түсінікпен бірге қолданылады. АҚШ-та қоғамдық мүдде, ыңғайлылық және қажеттілік алғаш рет 1920 жылғы Көлік заңында және 1927 жылғы Радио заңында кездеседі. Содан кейін, бұл үш ұғым коммуникациялық саясатты қалыптастыру және осыған қатысты кейбір дауларды шешу үшін маңызды өлшемшарттарға айналды.
Үндістан
Үндістан Конституциясы "халық мүддесі" терминін халықтың негізгі құқықтары туралы 22 (6), 31А (b) және 31А (c) баптарында, одақтық тізімнің 263, 302, 52, 54 және 56-шы жазбаларында және қатар тізімнің 33-ші жазбасында тоғыз рет қолданады. 282-бапта одақтың немесе мемлекеттің кірісі қоғамдық мақсаттарға жұмсалуы мүмкін делінген. Егер мемлекет емес, одақ жалпыға пайдалы жобаны немесе бағдарламаны іске асса, онда мұндай жобаны жүзеге асыру алдында бүкіл ел бойынша халықтың қолдауы болуы керек және тікелей мүдделі тараптардан қарсылық тумауы тиіс. Әйтпесе, бұл қоғамның көп бөлігіне қызмет ететін, бірақ осы бағдарламаны іске асырудан кейбіреулер зардап шегетін қоғамдық мақсаттағы бағдарламаға айналады. Үндістандағы соттар "халық мүддесі" терминін заңдық тұрғыдан түсіндірмегендіктен (қағидалар мен шектеулер), одақтың заң шығарушылары осы баптарды мемлекеттік үкіметтердің конституциялық өкілеттіктерін және халықтың құқықтарын "халық мүддесі" мағынасына қайшы келетіндей етіп, қолға алу үшін теріс пайдаланып жатыр. Жобаны немесе бағдарламаны заң жүзінде халық мүддесі немесе ұлттық мүдде деп бекіту үшін, 249-бапқа сәйкес, бұл ұсынысты Ражя Сабха екі үшін бір бөлігінен көп дауыспен мақұлдауы керек.
Қоғамдық мүдде және басқа академиялық салалардағы қоғамдық мүддеге байланысты қызмет
Бірқатар академиялық салалар қоғамдық мүддеге қатысты және оның мақсаттарын қолдайтын қызметпен айналысады.
Инженерлік
Қоғамдық мүддеге бағытталған инженерия адам мен қоршаған ортаны сақтайтын, тұрақты құрылымдар мен жүйелерді дамытуға негізделген. Қоғамдық мүдделік дизайн – өнімдерді, құрылымдарды және жүйелерді жобалау кезінде жалпыға пайдалы нәрсені енгізу үшін жасалатын бірлескен жұмыс. Ұлттық кәсіби инженерлер қоғамының инженерлер этика кодексінде "Инженерлер әрқашан қоғамдық мүддені қорғауға ұмтылуы керек" делінген.
Үкімет
Электрондық үкімет (сондай-ақ цифрлық үкімет немесе ашық үкімет) – халық пен қоғамға маңызды мемлекеттік қызметтерді ұсыну үшін цифрлық технологияларды пайдалану. АҚШ Федералды үкіметінің қоғамдық мүдделерді қолдау және үкіметті жақсарту мақсатында технологияны пайдалануға бағытталған бірнеше бастамалары бар. АҚШ Сандық қызметі Федералды үкімет агенттіктеріне технологиялық қолдау көрсетеді. АҚШ Цифрлық корпусы жергілікті, штаттық, ұлттық және жаһандық қажеттіліктерді шешу үшін технологияны қолдануда білікті мемлекеттік қызметшілерді даярлауға бағытталған тағылымдамалар ұсынады. TechCongress технологиялық білімі мен тәжірибесі бар мамандарды Конгресс мүшелеріне технология саясаты жөніндегі кеңесшілер ретінде жұмысқа орналастырады. 2018 жылы қабылданған 21-ғасырдың біріктірілген цифрлық тәжірибесі туралы заңның мақсаты – халықтың федералды үкімет веб-сайттарындағы ақпаратпен өзара әрекеттесуін жақсарту. Ашық үкімет ресурстары Федералды үкіметтің Бас инспектор кеңсесінің құрамындағы Персоналды басқару кеңсесінен (OPM) қолжетімді.
Тарих
Қоғамдық тарих – тарих саласындағы кәсіби және кәсіби емес зерттеушілердің адамдар мен қоғамдарға тарихи ақпарат жеткізуге бағытталған саласы. Технология қоғамдық тарихшыларға зерттеу жүргізу және оның нәтижелерін тарату үшін көптеген мүмкіндіктер ұсынады. Массачусетс штатының Франклин қаласындағы Дин колледжінде орналасқан «Жаңа Англия тарих журналы» (New England Journal of History) қоғам мүшелерінің өз аулаларында бейнекамераға түсірген тарихи материалдарын жариялайтын жеке бөлімге ие. «Қайрымдылық журналистика жобасы» бойынша, бұл – «қоғамның мүддесіне қызмет ететін журналистика». Австралияның Мельбурн қаласында Мельбурн университетімен бірлесіп құрылған «Қоғамдық мүддедегі журналистика бастамасы» – жаңалықтар мен қоғамдық саясатпен айналысатын ұйым. 2023 жылы Монтклэр мемлекеттік университетінің ынтымақтастық медиа орталығы Рита Аллен қорымен бірлесіп, азаматтық ғылым мәселелері мен оның мүмкін болатын шешімдері туралы хабардарлықты арттыруға бағытталған салааралық азаматтық ғылым журналистикасының ынтымақтастығын қаржыландыру жоспарларын жариялады. Қоғамдық мүддедегі журналистика әрбір қоғамда түсінік ретінде қалыптаспаған, бірақ қолданылуы артып келеді, алайда осы термин қолданылатын қоғамдар арасындағы анықтамалары әртүрлі.
Заң
Қоғамдық мүдделерге қызмет ететін заң – заңгерлердің кәсіби міндеті, олар қоғамның барлық мүшелерін, әсіресе заң және әділет жүйесінде өзін-өзі қорғауға жеткілікті қаржылық мүмкіндігі жоқ адамдарды қолдауға бағытталған. АҚШ-та өкілдікке төлей алмайтындарға тегін заң көмегі көрсету – қоғамдық мүдделерге қызмет ететін заңның кең таралған түрі. Қоғамдық мүдделерге қызмет ететін заң пайда болғанға дейін, мүңкісіз және осал топтардың заңдық қажеттіліктері мен құқықтарын қорғау тек Америка Азаматтық Бостандықтар Одағы (ACLU) және Түсті терілі адамдардың теңдігі үшін Ұлттық қауымдастық (NAACP) құрамындағы Заңдық қорғаныс және білім беру қоры (LDF) сияқты заңдық көмек көрсететін ұйымдар арқылы іске асырылатын. Форд қоры сияқты қайырымдастық ұйымдардың күш-жігері салалық зерттеулерді дамытуға, қоғамдық мүдделерге қызмет ететін заң ұйымдарын құруға және білім беру мен кәсіби даму мүмкіндіктерін қолдауға ықпал етті. Осы күш-жігердің нәтижесінде Гарвард университетінде заң профессоры Жанн Чарн басқаратын заңдық кеңес беру орталықтары мен UC Беркли заң мектебінде заң профессоры Джеффри Селбин басқаратын заңдық клиникалар, сондай-ақ Кәсіби жауапкершілік бойынша заң білімін жетілдіру кеңесі құрылды.
Ғылым
Азаматтық ғылым – түрлі салалардағы ғылыми ақпаратты дамытуға және қолдауға бағытталған, кәсіби емес, қарапайым адамдардың күш-жігерін білдіреді. NASA қаржылаған Eclipse Soundscapes азаматтық ғылым жобасы, ғалым емес адамдарды күн тұтылуының адамдар мен қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттеуге тарту мақсатында құрылған. Технологияны қоғамдық мүдде үшін пайдаланатын азаматтық ғылымның тағы бір мысалы – 1998 жылы басталған "Ұлы артқы аула құс санауы" жобасы. Бұл жоба еріктілерді өздерінің аймақтарындағы құстарды бақылап, нәтижелерін eBird дерекқорына енгізуге шақырады. 2022 жылы төрт күндік шараға 192 елден шамамен 385 000 адам қатысты, ал алынған деректер зерттеушілерге құс түрлерін қадағалау және оларды қорғау жөніндегі шараларды жоспарлау үшін қолданылады.
Технология
Қоғамдық мүдделер технологиясы (PIT) ғылым, технология және қоғам (STS) саласымен бірдей бастау алады. Стэнфорд университетінің мәліметінше, бұл сала Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын пайда болды және 1980 жылдары ресми түрде қалыптасты. Ол тарих, антропология, социология, экономика, этика және басқа да тәсілдерді қоғамдық жағдайлар мен ғылым мен инженерияның тәжірибесі арасындағы қарым-қатынастарды зерттеу үшін біріктіреді. STS сияқты, қоғамдық мүдделер технологиясы да қоғамдық мүддеге қызмет ету үшін жасалған технология туралы сұрақтарды көтеру үшін пәраралық көзқарас қолданады, сондай-ақ бірлескен жобалау мен қоғамдық қатысудың маңыздылығын баса көрсетеді. STS-тің қоғамдық мүдделер технологиясына айналуының бір себебі – STS дәуірінде қоғамдық қатысудың жеткіліксіздігі деп есептелгені, мысалы, этика кодекстерінде көрініп тұрады. PIT «технологиялық дамыған әлемдегі қиындықтарға әлеуметтік жауапкершілікпен келуге бағытталған шешімдерді әзірлеу мен іске асыруды» мақсат етеді. Ол адамдарға бағытталған мәселелерді шешу ретінде сипатталады. PIT 2019 жылы жоғары білім берудегі академиялық зерттеулер мен іс-қимыл саласында New America ұйымының құрамындағы Қоғамдық мүдделер технологиясы университетінің желісін (PIT UN) құру арқылы пайда болды.