Ал-Маһди: Аббас әулетінің үшінші халифасы

Кіріспе

3-ші Аббасид халифасы (775–785)

Әбу ʿАбд Аллаһ Мұхаммед ибн ʿАбд Аллаһ әл-Мансур (أبو عبد الله محمد بن عبد الله المنصور; 744 немесе 745 – 785), танымал атауы әл-Махди (المهدي, "Алланың тура жолымен басшылық алған"), 775 жылдан 785 жылы қайтыс болғанға дейін билеген үшінші Аббасид халифасы. Ол әкесі әл-Мансурдан халифалықты мұраға алды.

Ерте өмір

Әл-Махди 744 немесе 745 жылы Хумейма ауылында (қазіргі Иордания) дүниеге келді. Оның анасы Арва, әкесі әл-Мансур еді. Әл-Махди он жасқа толғанда, әкесі екінші Аббасид халифасы болды. Әл-Махди жас кезінде әкесі оны күшті тұлға ретінде орнықтыру қажеттігін сезінді. Сондықтан әл-Мансур Тигрдің шығыс жағалауында Шығыс Бағдадты салдырды, оның ортасында мешіт пен сарай тұрды. Бұл аймақтағы құрылысты Бармакидтер көп қаржыландырды, соның нәтижесінде бұл жер Русафа деп аталды. Ол бойы биік, әдемі, сәнді, терісі қоңыр, маңдайы ұзын, шашы толқынды болған. Ол әйелдерге құмар еді. 15 жасында әл-Махди Хорасандағы Абдурахман ибн Абдул Джаббар Аздидің бүліктерін басуға жіберілді. Ол сондай-ақ Табарстанның билеушісі Испахбуд пен Астазсистің көтерілісін жеңіп, Хорасанда 70 мыңнан астам олардың ізбасарларын қырды. Бұл жорықтар номиналды түрде ғана халифат құрамында болған Табарстанды Аббасидтердің толық бақылауына алды. 762 жылы әл-Махди Аббасид халифатының шығыс аймағының әкімі болды, ол Рэй қаласында орналасқан еді. Сол жерде ол Хераттағы бір соғыс басшысының қызы әл-Хайзуранға (мағынасы "бамбук") ғашық болды және бірнеше бала дүниеге келді, олардың ішінде төртінші және бесінші болашақ халифалар – әл-Хади мен Харун әл-Рашид болды. 770 жылы (153 жылы) әл-Махди Әмір әл-Хаж болып тағайындалды. 775 жылы Византия елшісі Тарат Бағдадқа келіп, Византия императорының әл-Махдиге таққа отырғаны құттықтауын жеткізді. Елші алған қонақжайдан қатты ләззаттанды, сондықтан ол өзінің инженерлік білімін пайдаланып, жылдық табысы 500 мың дирхам болатын диірмен салды, бұл оның құрылыс құнына тең еді. Диірмен аяқталғаннан кейін елшінің болжамы дұрыс екені белгілі болды, сондықтан әл-Махди қуанып, барлық табысты елшіге беруге бұйрық берді, тіпті ол Бағдадтан кеткеннен кейін де. Бұл 780 жылға дейін жалғасты деп есептеледі. 775 жылы әл-Фадл ибн Салихті Дамасктың солтүстігіндегі әл-Жазира аймағының халифасы әл-Махди губернаторы етіп тағайындады. Ол сол жылы әл-Жазираға көшіп барды. Әл-Фадл 780 жылы Иерусалимге саяхаттан кейін Дамаскқа оралды, онда ол әл-Махдиді өзінің серігінің бір бөлігі ретінде ертіп жүрді. Бірінші Аббасид халифалары өз билігін бекітумен айналысқанда, Византия Македония мен Фракиядағы славян тайпаларымен және болгарлармен соғысқан. Махди өзінің билігінде сенімділік сезінген соң, ол бұрынғылардан да күштірек Византияға қарсы күресті. Ол өзінің бақылауын Сириядан Армения шекарасына дейін кеңейтіп, Анатолия, Сирия және солтүстік Иракты байланыстыратын Тарс қаласын бағындырды. 777 жылы (160 жылы) ол Хурасандағы Юсуф ибн Ибрахимнің бүліктерін басты. Сол жылы әл-Махди Иса ибн Мұсаны мұрагерліктен шеттетіп, өз ұлы Мұса әл-Хадиді оның орнына тағайындады және оған ақсүйектерден адалдық (байя) алды. Әл-Махди көптеген Омейядтар мен Алидтерді түрмеден босатып, олардың байлығы мен мүлкін қайтарып берді. Оның ұлы Харун да осы саясатты жалғастырып, оның ағасы Әл-Хади түрмеге қамаған көптеген Омейядтар мен Алидтерді босатып, Құрайштың барлық саяси топтарына рақымшылық жариялады. Махди екі маңызды әскери саяхатқа шықты, бірі 779 жылы, екіншісі 781 жылы, ұлы Харунмен бірге. Осылайша Махди өз ұлын болашақ халифа болуға дайындап, оқытып жатты, дәл сол сияқты әкесі оны дайындағандай. Әл-Махдиді 785 жылы (169 жылы) өзінің бір кәнизагы улады. Оның аты Хасана еді, ол Махдидің жақындап қалған құлын қызғанып жүрді. Ол тәттілер дайындап, табаның үстіне улы алмұртты қойды. Алмұрттың тұғыры алынып, орнына өлімге әкеп соқтыратын қоспа салынды. Ол тағамды қарсыласына қызметшісі арқылы жіберді, бірақ Махди тағамды ұстап алып, алмұртты ойланбастан жеді. Бірден ол іштің ауырып жатқанына шағымданып, сол түні 43 жасында қайтыс болды. Басқа бір деректе әл-Махди аң аулап бара жатқанда атынан құлап, қайтыс болғаны айтылған.

Al Mahdi was born in 744 or 745 AD in the village of Humeima (modern day Jordan). His mother was called Arwa, and his father was al Mansur. When al Mahdi was ten years old, his father became the second Abbasid Caliph. When al Mahdi was young, his father needed to establish al Mahdi as a powerful figure in his own right. So, on the east bank of the Tigris, al Mansur oversaw the construction of East Baghdad, with a mosque and royal palace at its heart. Construction in the area was also heavily financed by the Barmakids, and the area became known as Rusafa. According to reports, he was tall, charming, and stylish; he had tan skin, a long forehead, and wavy hair. He loved women. When he was 15 years old, al Mahdi was sent to defeat the uprising of Abdur Rahman bin Abdul Jabbar Azdi in Khorasan. He also defeated the uprisings of Ispahbud, the governor of Tabaristan, and Astazsis, massacring more than 70,000 of his followers in Khorasan. These campaigns put Tabaristan, which was only nominally within the caliphate, firmly under Abbasid control. In 762 AD, al Mahdi was the governor of the Abbasid Caliphate's eastern region, based in Ray. It was here that he fell in love with al Khayzuran (translates as "bamboo"), a daughter of a warlord in Herat and had several children, including the fourth and fifth future Caliphs, al Hadi and Harun al Rashid. Around 770 AD (153 AH), al Mahdi was appointed as Amir al hajj. In 775, a Byzantine envoy, Tarath, travelled to Baghdad to convey the congratulations of the Byzantine emperor to al Mahdi on his accession to the throne. Tarath was so pleased with the hospitality he received that he offered to put his engineering knowledge to use and build a mill that would generate annual profits, of 500,000 dirhams, equal to the cost of its construction. On completion, the envoy's forecast proved to be correct, and so, delighted, al Mahdi ordered that all profits should be given to the envoy, even after he left Baghdad. It is believed this continued to his death, in 780. In 775, Al Fadl ibn Salih was appointed governor of the region of al Jazira north of Damascus by the caliph al Mahdi. He moved to al Jazira the same year. Al Fadl returned to Damascus following his trip to Jerusalem in 780 where he accompanied al Mahdi as part of his entourage. While the first Abbasid caliphs were distracted with cementing their authority, the Byzantines were occupied fighting Slavic clans in Macedonia and Thrace and battling the Bulgars. Once Mahdi felt secure in his rule, he fought the Byzantines with more force than his predecessors. He increased his line of control from Syria to the Armenian frontier and claimed the strategic town of Tarsus, that linked Anatolia, Syria, and northern Iraq. In 777 AD (160 AH) he put down the insurrection of Yusuf ibn Ibrahim in Khurasan. In the same year al Mahdi deposed Isa ibn Musa as his successor and appointed his own son Musa al Hadi in his place and took allegiance (bayah) for him from the nobles. Al Mahdi released many Umayyads and 'Alids from prison and returned their wealth and property. His son Harun would also pursue similar policies, releasing many of the Umayyads and 'Alids his brother Al Hadi had imprisoned and declaring amnesty for all political groups of the Quraysh. Mahdi also embarked on two important military voyages, one in 779 and another in 781 with his son Harun. In this Mahdi was teaching and training his son to be the future Caliph, just as his father had prepared him. Al Mahdi was poisoned by one of his concubines in 785 AD (169 AH). The concubine's name was Hasanah and she was jealous of another female slave to who Mahdi was drawing closer. She prepared a dish of sweets and placed a poisonous pear at the top of the plate. The pit of the pear was removed and replaced with a lethal paste. She sent the dish to her adversary via a servant, however, Mahdi intercepted the plate and ate the pear without hesitation. Shortly afterward, he complained of stomach pain and died that night at 43 years old. A separate account said al Mahdi fell off his horse while hunting and died.

Отбасы

Әл-Махди ханзада болған кездегі алғашқы кәнизағы – Мухайят еді. 759-60 жылдары ол нәресте кезінде қайтыс болған ұл туды. Тағы бір кәнизағы Рахим болды, ол оның ең үлкен аман қалған баласы Аббасаның анасы еді. Әл-Хайзуран бинт Атта да оның кәнизағы болды. Ол халифалар әл-Хади мен Харун әл-Рашидтің анасы. Оның Иса есімді тағы бір ұлы және Бануқа немесе Банужа есімді қызы болды. Ол Меккеде туып, Юрашта өскен. Оның екі әпкесі – Салсал мен Асма, ал ағасы – Ғитриф еді. Ол Әл-Махдидің сүйікті әйелі болған. 761 жылы Әл-Махди Хурасаннан оралғаннан кейін Райтаға үйленді, ол оның алғашқы әйелі болды. Ол халифа Әл-Саффах пен оның Махзуми әйелінің қызы еді. Ол Убайдалла және Әли есімді екі ұл туды. Тағы бір кәнизағы – әл-Бахтария, персиялық бүлікші Масмуғанның асыл қызы, Дамавандтан. Әл-Махди оған қарсы Хурасанға алғаш рет жіберілген еді. Оның анасы – Исбахбадтың қызы, Кіші Фарруханның әкесі Бақанд еді. Оның Смир есімді сіңлісі болды. Әл-Махди оны әл-Бахтариямен бірге бала кезінде сатып алды. Ол оны өзінің кәнизағы Мухайятқа сыйлады, ол балада музыкалық қабілетті байқап, оны Хиджастағы Тайфтың әйгілі мектебіне музыка білімін тереңдету үшін жіберді. Бірнеше жылдан кейін Әл-Махди, сол кездегі халифа, оны кәнизағы етіп алды. Ол Әл-Махдидің күшті және қара терілі ұлы Ибрахимды дүниеге әкелді. Тағы бір кәнизағы – әнші Махнуна еді. Ол әл-Марванийяға тиесілі болған. Әл-Махди ханзада кезінде оны 100 мың күміс дирхамға сатып алды. Ол ханзаданың қызығушылығына ие болды, сондықтан әл-Хайзуран: «Оның басқа ешбір әйелі менің жағдайымды осылай қиындатқан емес», – дейтін. Ол Әл-Махдидің қызы Улайяны дүниеге әкелді. Тағы біреуі – Мединада тәлім алған әнші Басбас еді. Ол оны сол шамада 17 мың алтын динарға сатып алған. Тағы біреуі – парсылық Хасана еді. Ол әнші және Әл-Махдидің сүйікті кәнизағы болды. Ол әл-Хайзуранға алақанды күйін келтірді. Кейбір деректерге сәйкес, ол Әл-Махдидің өліміне қасақана емес, бірақ трагикалық жағдайда қатысқан. Тағы басқа кәнизалары Хула, Малқа болды. Әл-Махдидің екінші әйелі – әл-Хайзуранның кіші қарындасы Асма еді. Ол сарайда өскен. 775-776 жылдары Әл-Махди оған бірден ғашық болды. Содан кейін ол оған бір миллион дирхамдық қалыңдық берді. Әл-Хайзуран хаж сапарында болғандықтан, бұл үйлену туралы естіді. Оралғаннан кейін Әл-Махди Асмадан ажырасып, әл-Хайзуранға үшінші әйелі болып үйленді. Сол жылы ол төртінші әйелі Умм Абдаллаға да үйленді, ол асыл текті араб әйелі еді. Келесі жылы ол бесінші әйелі Руқайяға, Усманидке үйленді. Әл-Махди қайтыс болғаннан кейін ол Алидке үйленді.

Al Mahdi's first concubine when he was a prince was Muhayyat. In 759–60, she gave birth to a son who died in infancy. Another concubine was Rahim, who was the mother of his oldest surviving child, Abbasa. Another was al Khayzuran bint Atta. She was the mother of caliphs al Hadi and Harun al Rashid. She had another son named Isa, and a daughter named Banuqah or Banujah. She was born in Mecca and brought up in Jurash. She had two sisters, Salsal and Asma, and a brother Ghitrif. She was al Mahdi's favourite wife. In 761, al Mahdi married Raytah as his first wife after his return from Khurasan. She was the daughter of Caliph al Saffah and his wife Umm Salamah, a Makhzumite. She gave birth to two sons, Ubaydallah and Ali. Another concubine was al Bahtariyah, the noble born daughter of the Persian rebel, Masmughan of Damavand, against whom Mahdi was first sent to Khurasan. Her mother was Bakand, the daughter of Isbahbadh, Farrukhan the Little. She had a sister named Smyr. She was acquired by al Mahdi together with al Bahtariyah, when she was a child. He presented her to his concubine Muhayyat, who, discovering musical talent in the child, sent her to the famous school of Taif in the Hijaz for a thorough musical education. Years later al Mahdi, then caliph, took her as his concubine. She gave birth to al Mahdi's powerful and dark skinned son Ibrahim. Another concubine was Maknunah, a singer. She was owned by al Marwaniyyah. Al Mahdi, while yet a prince, bought her for 100,000 silver dirhams. She found such favor with the prince that al Khayzuran used to say, "No other woman of his made my position so difficult." She gave birth to al Mahdi's daughter Ulayya. Another was Basbas, a singer trained at Medina. He had bought her about the same period for 17,000 gold dinars. Another was Hasanah, a Persian. She was a singer, and was al Mahdi's favourite concubine. She gave al Khayzuran some uneasy moments. According to some versions, she was unintentionally but tragically involved in al Mahdi's death. Some other concubines were Hullah, another singer, and Malkah. Al Mahdi's second wife was Asma, al Khayzuran's younger sister. She grew up at the court. In 775–776, al Mahdi formed a sudden attachment for her. He then married her, settling on her a marriage portion of one million dirhams. Al Khayzuran, who had been on the pilgrimage, learned of the marriage. After her return, al Mahdi divorced Asma, and married al‐Khayzuran as his third wife. That same year, he married his fourth wife Umm Abdallah, a noble Arab woman. The next year he married his fifth wife Ruqaiyah, an Uthmanid. After al Mahdi's death, she married an Alid.

Византиямен соғыстар

778 жылы Михаил Лаханодракон басшылығымен византиялықтар Германкия (Мараш) қаласын басып алды, онда олар көптеген олжаға қол жеткізіп, көптеген сириялық христиандарды тұтқынға алды және Аббасид генералы Тумама ибн әл-Валидке қарсы жіберілген әскерді жеңді. Келесі жылы византиялықтар Хадат қамалын басып алып, қиратты, бұл халифа әл-Махдиді салыстырмалы түрде әрекетсіз Тхумаманы тәжірибелі әл-Хасан ибн Кахтабамен алмастыруға мәжбүр етті. Хасан 30 000-нан астам әскерді Византия аумағына басып кірді, бірақ византиялықтар қарсылық көрсетпеді және жақсы бекітілген қалалар мен паналау орындарына шегінді, азық-түлік жетіспеушілігі Хасанды көп нәтижеге қол жеткізбей үйіне қайтуға мәжбүр етті. Әл-Табари Язид ибн Мазиад әл-Шейбани басқаратын негізгі әскердің бір бөлігінің Никея маңында "есептердің графы" (болжам бойынша, Опсикийон тақырыбының графы) болған Никета басшылығындағы византиялық күштермен кездескенін хабарлайды. Соңғы шайқаста Никета араб генералымен жеке шайқаста жараланып, жылқыдан құлап, мүмкін Никомидияға зейнетке шығуға мәжбүр болды, онда императорлық тагматалар (кәсіптік гвардиялық полктер) мектептердің ішкі істеріне жауапты Антоний басшылығымен жиналды. Харун оларға мән бермей, Константинопольдің өзінен Босфор бұғазының арғы жағында орналасқан Хрисополис қаласына қарай жылды. Босфорды кесіп өтуге кемелері болмағандықтан және Константинопольге шабуыл жасауға ниеті болмағандықтан, Харун бұл жылжуды күш көрсету ретінде қарастырған болуы мүмкін. Бұған дейін жеткен жетістіктеріне қарамастан, Харунның жағдайы осал болды, өйткені әл-Рабидің жеңілісі Халифатпен байланысын бұзды. Соңдықтан, Византия астанасының Азия маңындағы аймақтарды тонап-талғаннан кейін Харун әскерін кері қайтарды, бірақ Сангарий өзенінің аңғарында, Никеяның шығысында жүріп бара жатқанда, Антоний басқаратын тагматалар және оның алдында генерал Татзатес басқарған Буцелларийлер оны қоршап алды. Бақыты үшін, 760 жылы арабтар билеген отанынан византиялықтарға ауысқан және Константин V-тің иконаға қарсы режимімен тығыз байланысты болған армян князі Татзатес осы сәтте оған жасырын хабарласты. Татзатес өзі мен отбасының Арменияға қауіпсіз оралуын қамтамасыз ету үшін Харунға көмектесуді ұсынды. Теофан Татзатестің әрекеттерін Иреннің сүйіктісі Ставракийге деген жеккөруімен түсіндіреді, бірақ бұл, әрине, Иреннің режиміне деген жалпы наразылықты жасырады. Немец византия тарихшысы Ральф Иоганн Лили былай деп жазады: "Татзатес жаңа режимде өзі үшін үлкен мүмкіндіктерді көре алмады және жағдай оған ұсынып отырған жақсы мүмкіндікті пайдаланды". Сонымен қатар, византиялықтар Харун әскеріне үйге қайту жолында азық-түлік пен жол көрсетушілерді ұсынуға және Татзатестің әйелі мен мүлкін беруге міндетті болды. Харун барлық тұтқындарын босатты (Табари мәліметтері бойынша 5643 адам), бірақ ол жинаған байлықты сақтап алып, 782 жылдың қыркүйегінде Халифатқа оралды. Табари экспедиция туралы есебінде Харун күштері 194 450 динар алтын мен 21 414 800 дирхам күміс тұтқындады, шайқаста 54 000 византиялықты және тұтқындықтан 2090 византиялықты өлтірді, 20 000-нан астам атты жануарларды тұтқынға алды, ал 100 000 ірі қара мен қойды сойып тастады. Табари сондай-ақ олжаның мөлшері соншалық болғанын айтады, "жұмыс атын бір дирхамға, есекті он дирхамнан кем бағаға, зәрделі көйлекті бір дирхамнан кем бағаға, ал жиырма қылышты бір дирхамға сатуға болатын" - бұл кезде жұмысшының немесе сарбаздың күнделікті жалақысы бір-екі дирхамды құрады.

In 778, the Byzantines, under Michael Lachanodrakon, seized the town of Germanikeia (Ma'rash), where they captured significant amounts of booty and took many Syrian Christians captive, and defeated an army sent against them by the Abbasid general Thumama ibn al Walid. In the next year, the Byzantines took and razed the fortress city of Hadath, forcing Caliph al Mahdi to replace the rather passive Thumama with the veteran al Hasan ibn Qahtaba. Hasan led over 30,000 troops in an invasion of Byzantine territory, but the Byzantines offered no opposition and withdrew to well fortified towns and refuges, until a lack of supplies forced Hasan to return home without achieving much. Al Tabari reports that part of the main army under Yazid ibn Mazyad al Shaybani met a Byzantine force led by a certain Niketas who was "count of counts" (perhaps the Count of the Opsician Theme), probably somewhere near Nicaea. In the ensuing battle, Niketas was wounded and unhorsed in single combat with the Arab general and forced to retire, probably to Nicomedia, where the imperial tagmata (professional guard regiments) under the Domestic of the Schools Anthony were assembled. Harun did not bother with them, and advanced to the town of Chrysopolis, across the Bosporus Strait from Constantinople itself. Lacking ships to cross the Bosporus, and with no intention of assaulting Constantinople in the first place, Harun probably intended this advance only as a show of force. Furthermore, despite his success so far, Harun's position was precarious, as the defeat of al Rabi threatened his lines of communication with the Caliphate. Consequently, after plundering the Byzantine capital's Asian suburbs, Harun turned his army back, but during his march along the valley of the Sangarius River, east of Nicaea, he was surrounded by the forces of the tagmata under Anthony in his rear and of the Bucellarians under their general Tatzates to his front. Fortunately for him, at this point Tatzates, an Armenian prince who had defected from his Arab ruled homeland to the Byzantines in 760 and was closely associated with the iconoclast regime of Constantine V, secretly made contact with him. Tatzates offered to aid Harun in exchange for a pardon and a safe return for himself and his family to his native Armenia. Theophanes explains Tatzates's actions with his hostility towards Irene's favourite, Staurakios, but this evidently masks a broader dissatisfaction with Irene's regime. As the German Byzantinist Ralph Johannes Lilie writes, "Tatzates did not see any big opportunities for himself under the new regime and indeed used the good chance that the situation offered him". In addition, the Byzantines were obliged to provide provisions and guides for Harun's army on its march home, and to hand over Tatzates's wife and property. Harun released all his captives (5,643 according to Tabari), but kept the rich plunder he had gathered, and returned to the Caliphate in September 782. Tabari, in his account of the expedition, says that Harun's forces captured 194,450 dinars in gold and 21,414,800 dirhams in silver, killed 54,000 Byzantines in battle and 2,090 in captivity and took over 20,000 riding animals captive while slaughtering 100,000 cattle and sheep. Tabari also reports that the amount of plunder was such that "a work horse was sold for a dirham and a mule for less than ten dirhams, a coat of mail for less than a dirham, and twenty swords for a dirham"—at a time when one to two dirhams was the usual daily salary of a labourer or soldier.

Оның билігінің мәдени және әкімшілік аспектілері

Аль-Махдидің тұсында Бағдад космополиттік қала ретінде гүлденді. Қалаға Арабия, Ирак, Сирия, Парсы және Ауғанстан мен Испания сияқты алыс елдерден иммигранттар келіп қоныстанды. Бағдадта мұсылман халқының өсуімен қатар христиандар, яһудилер және зороастрийлер де өмір сүрді. Ол әлемдегі ең ірі қалаға айналды. Аль-Махди Аббасид әкімшілігін одан әрі кеңейтіп, әскер, кеңсе және салық салу бөлімдері сияқты жаңа диван құрды. Қадилер тағайындалды және араб еместерге қатысты заңдар жойылды. Бармакидтер отбасы осы жаңа бөлімдерде жұмыс істеді. Парсы тегінен шыққан Бармакидтер бастапқыда буддист болған. Олардың қысқа ғасырлық исламдық мұрасы Харун әл-Рашид билігінде оларға қарсы пайдаланылды. 751 жылы Қытайдан қағаздың әкелуі (Талас шайқасын қараңыз) зор әсер етті. Батыста қағаз әлі қолданылмаған, арабтар мен парсылар папирус, ал еуропалықтар пергамент қолданған. Бағдадта қағаз өндірісі дамыды, қала орталығында қағаз бен кітап сатуға арналған көше пайда болды. Қағаздың арзандығы мен беріктігі кеңейіп келе жатқан Аббасид бюрократиясының тиімді өсуіне маңызды фактор болды. Аль-Махдидің екі маңызды діни саясаты болды: занадикаларды, яғни дуалистерді қуғындау және ортодоксияны жариялау. Аль-Махди өз беделін таза шииттер арасында жақсарту үшін, олардың ереске қарсы қатаң ұстанымдарына сәйкес келу үшін занадикаларды қуғындауға баса назар аударды және синкретизмді мұсылман политеистік секталарының таралуын ерекше қауіпті деп санады. Аль-Махди халифаның мұсылмандардың ортодоксалды теологиясын анықтау және үмметті ереске қарсы қорғау қабілеті мен жауапкершілігі бар екенін мәлімдеді. Аль-Махди осы кеңейтілген жаңа билікті тиімді пайдаланды, және ол әл-Мамун билігіндегі «михна» дағдарысы кезінде маңызды рөл атқарды. Махди өзінің билігінде ұлттық және сыртқы мақсаттарының көп бөлігіне жеткенімен, ол өзінің ізашары және әкесі әл-Мансур сияқты ұқыпты болмады. Аль-Махди үкіметтің күнделікті маңызды мәселелерінде әйелі әл-Хайзуранмен кеңесуге қызығушылық танытты. Оның сарайдағы бұйрықтары мен тыйымдары күйеуінің бұйрықтарымен теңестірілді және көбінесе оларды сарайдан тыс жерлерде де қолданды. Аль-Махди оған қарсылық көрсетпеді және оған Байт әл-малдан (қазынадан) салыстырмалы түрде еркін қол жеткізуге мүмкіндік берді. Ал Хайзуран харемде және жеке бөлмелерінде өз сотын өткізді, онда ол ерлер мен әйелдерден өтініштер қабылдады, олар одан көмек сұрады немесе күйеуі халифаның алдында араласуын өтінді. Бұл өтініш берушілерге сот қызметкерлері, әскери шенеуніктер, ақсүйектер және саудагерлер кірді: «Ол Махдидің кезінде үстемдік танытты, адамдар оның есігінен келіп-кетіп жүрді. Ол өз еркімен бұйрықтар берді және тыйым салды, араласты және кедергі келтірді, қабылдады және қабылдамады». Аль-Махди әл-Русафада ұзақ демалысқа шықты, ресми түрде әйелі Хайзуранға мемлекеттік мәселелердің кейбірін басқаруға рұқсат берді және жалпы алғанда, жақсы уақыт өткізуді ұнататын. Ол көбінесе мұндай сапарларға жиі шығатын немесе жорық кезінде астанадан алыс болатын, сондықтан ол оған өз атынан әрекет етуге рұқсат берді және шенеуніктер мен офицерлер одан бұйрық алды. Бұрынғы халифалар Меккеге хажға барғанда, ыдыстарында лайлы су және құрмаға толы қаптармен ұзақ сапар шекті. Махди мұндай шектен шығудың қажеті жоқ деп ойлады, керісінше, ол патшалар сияқты саяхаттады және тіпті солтүстік Парсы тауларынан мұз әкелді, сонда оның сусындары суық болды.

The cosmopolitan city of Baghdad blossomed during al Mahdi's reign. The city attracted immigrants from Arabia, Iraq, Syria, Persia, and lands as far away as Afghanistan and Spain. Baghdad was home to Christians, Jews and Zoroastrians, in addition to the growing Muslim population. It became the world's largest city. Al Mahdi continued to expand the Abbasid administration, creating new diwans, or departments: for the army, the chancery, and taxation. Qadis or judges were appointed, and laws against non Arabs were dropped. The Barmakid family staffed these new departments. The Barmakids, who were of Persian extraction, had originally been Buddhists. Their short lived Islamic legacy would count against them during the reign of Harun al Rashid. The introduction of paper from China (see Battle of Talas) in 751 had a profound effect. Paper had not yet been used in the West with the Arabs and Persians using papyrus and the Europeans using vellum. The paper related industry boomed in Baghdad where an entire street in the city center became devoted to the sale of paper and books. The cheapness and durability of paper was a vital element in the efficient growth of the expanding Abbasid bureaucracy. Al Mahdi had two important religious policies: the persecution of the zanadiqa, or dualists, and the declaration of orthodoxy. Al Mahdi focused on the persecution of the zanadiqa in order to improve his standing among the purist Shi'i, who wanted a harder line on heresies, and found the spread of syncretic Muslim polytheist sects to be particularly virulent. Al Mahdi declared that the caliph had the ability, and indeed the responsibility, to define the orthodox theology of Muslims to protect the umma against heresy. Al Mahdi made great use of this broad, new power, and it would become important during the 'mihna' crisis of al Ma'mun's reign. Though Mahdi fulfilled most of his national and external goals during his reign, he was not as thrifty as his predecessor and father, al Mansur had been. Al Mahdi was very interested in consulting with his wife, al Khaizuran in the all important daily affairs of the government. Her commands and prohibitions in the palace were equal to her husband's and many times she applied them outside the palace as well. Al Mahdi did not oppose her, and he gave her a relatively free hand from the Bayt al mal (treasury). Finally, al Khayzuran held her own court in the harem and in her quarters where she met petitioners, both men and women, who asked her for favors or to intercede on their behalf with her husband, the caliph. These petitioners included court officials, military officers, nobles, and merchants:
"She was dominant during Mahdi's time, people used to come and go through her door She gave ordaining and forbidding, interceded and hindered, rejections and confirmations at her own will." Al Mahdi vacationed for long periods of time at al Rusafa, officially, allowed his wife, Khaizuran to run certain matters pertaining to the state, and in general, liked to have a good time. Usually he went on such trips a lot or was away from the capital during the campaign, so he allowed her to act on his behalf and officials and officers took their orders from her. Former caliphs who embarked on the hajj pilgrimage to Mecca had made the long voyage with canteens full of muddy water and satchels of dates. Mahdi saw no reason for such extreme self restraints, instead, he traveled like royalty, and even brought ice lugged all the way from the mountains of northern Persia so that his drinks could be cold.

Әл-Махди туралы танымал анекдот

Бір күні әл-Махди елен аулауға шықты. Жолға шыққаннан кейін көп ұзамай Махди мен оның көмекшісі өзге серіктерінен айырылып қалды. Көп ұзамай екеуі шаршап, аштыққа шалдығып, сәтімен кедей бедуиннің шатырын тауып, одан тамақ сұрады. Бедуин: "Иә, бар", - деп, оларға нан, май және май берді. Махди шарап сұрады, бедуин оған берді. Махди бедуиннен оның кім екенін білесіз бе деп сұрады, ал бедуин қызығушылық танытпай, білмеймін деді. Патша сарайында тұрмаған адамдардың халифті көзбен тануы сирек еді. Махди бедуинге өзі халифаның құлы екенін айтты. Бедуин әсерленіп: "Бұл жақсы қызмет", - деді. Тағы бір кәсе шарап ішкен соң, Махди қайтадан бедуиннің өзін білесіз бе деп сұрады. Ол: "Махди сізге айтты ғой", - деп жауап берді. Махди: "Жоқ, мен жалған айттым, мен халифаның әскеріндегі жоғары шенді генералдардың бірімін", - деді. Тағы бір кәсе шараптан кейін халифа шындығында өзі халифа екенін мәлімдеді! Бедуин Махдиге одан әрі шарап құюдан бас тартып, егер ол солай істесе, келесі Махди өзін Құдайдың елшісі деп жариялайды деп айғайлады!

Әл-Махдидің монетасы

Әл-Махди бірнеше ақша соғу үлгілерін қолданған, бірақ дәстүрлі ислам үлгісіндегі алтын динар, күміс дирхам және мыс фалс жиі кездесетін.

Мұрагерлік

Оның үлкен ұлы Әл-Хади, Харун әл-Рашидтің ағасы болды. Әл-Хади әкесі әл-Махдиге өте жақын болды және 16 жасында әкесі оны бірінші мұрагер етіп тағайындады, сондай-ақ әскер басшысы болып таңдалды. Харунның Византияға жасаған шабуылдары оның саяси беделін көтерді, ал ол оралғаннан кейін "әл-Рашид" лақабын алды, яғни "Дұрыс жолмен жетекші". Ол халифаның мұрагері болып тағайындалып, Сириядан Әзірбайжанға дейінгі империяның батыс аймақтарын басқару міндеті берілді. Әл-Хади бірінші мұрагер болып тағайындалды, ал Харун әл-Рашид екінші мұрагер аталды. Әл-Махди қайтыс болғаннан кейін, оның орнын Әл-Хади басты. Ол бір жыл мен екі ай билік құрды. Әл-Хадиден кейін оның інісі Харун, әл-Махдидің мұрагерлік жоспары бойынша таққа отырды.