Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс раввині және талмудист (1697–1776)
German rabbi and talmudist (1697–1776)
Якоб Эмден, сондай-ақ Яавец (4 маусым 1697 – 19 сәуір 1776), саббатейлік қозғалыстың күшейіп келе жатқан ықпалына қарсы дәстүрлі иудаизмді қорғаған жетекші неміс раввині және талмудист болды. Ол кең білімімен барлық топтарда құрметке ие болды. Оның ұлы Месхулам Соломон, Лондондағы Хамбро синагогасының раввині, 1765 жылдан 1780 жылға дейін Ұлыбританияның бас раввині лауазымын талап етті. Я’авец (יעב"ץ, сондай-ақ Яавец деп те жазылады) – Яков (Эмден) бен Цви (оның әкесінің аты, יעקב (עמדין) בן צבי) деген сөздердің аббревиатурасы. Оның 31 еңбегінің жетісі оның өлімінен кейін жарияланды.
Jacob Emden, also known as Ya'avetz (June 4, 1697 April 19, 1776), was a leading German rabbi and talmudist who championed traditional Judaism in the face of the growing influence of the Sabbatean movement. He was acclaimed in all circles for his extensive knowledge. His son was Meshullam Solomon, rabbi of the Hambro Synagogue in London who claimed authority as Chief Rabbi of the United Kingdom from 1765 to 1780. The acronym Ya'avetz (יעב"ץ, also written Yaavetz) stands for the words Yaakov (Emden) ben Tzvi (his father's name, יעקב (עמדין) בן צבי). Seven of his 31 works were published posthumously.
Өмірбаян
Якоб Эмден (туған жері – ашкенази) – әкесінің 15 баласының 5-і. Он жеті жасқа дейін Эмден Талмудты әкесі, ең көрнекті раввиндік авторитет Тви Ашкеназиден алдымен Алтонада, содан кейін Амстердамда (1710–1714) оқыды. 1715 жылы Эмден Моравияның (қазіргі Чехия) Унгариш-Брод раввині Мордехай бен Нафтали Коэннің қызы Рахильге үйленді және қайын атасының ешивасында оқуын жалғастырды. Эмден Талмуд әдебиетінің барлық саласын жақсы меңгерді; кейін философия, каббала және грамматиканы оқыды, сондай-ақ латын және голланд тілдерін үйренуге тырысты, бірақ еврейдің тек Тораны оқу мүмкін болмаған жағдайда ғана дүниелік ғылымдармен айналысуы керек деген сенімі оған үлкен кедергі келтірді. Бірнеше жылдан кейін Эмден Дания королінен Алтонда баспахана ашуға рұхсат алды. Көп ұзамай ол «Амудей Шамайим» (сидур, яғни дұға кітабы) жариялағаны үшін сынға ұшырады, себебі ол жергілікті ықпалды ақша ауыстырушыларды қатаң сынаған болатын. Оның қарсыластары тіпті оның еңбегіне неміс қауымдастықтарының бас раввинінің мақұлдауын алғаннан кейін де оны айыптауды тоқтатпады.
Jacob Emden (born Ashkenazi) was the 5th of his father's 15 children. Until the age of seventeen, Emden studied Talmud under his father Tzvi Ashkenazi, a foremost rabbinic authority, first at Altona, then at Amsterdam (1710–1714). In 1715 Emden married Rachel, daughter of Mordecai ben Naphtali Kohen, rabbi of Ungarisch Brod, Moravia (the modern Czech Republic), and continued his studies in his father in law's yeshivah. Emden became well versed in all branches of Talmudic literature; later he studied philosophy, kabbalah, and grammar, and made an effort to acquire the Latin and Dutch languages, in which, however, he was seriously hindered by his belief that a Jew should occupy himself with secular sciences only during times it was impossible to study Torah. A few years later Emden obtained from the King of Denmark the privilege of establishing at Altona a printing press. He was soon attacked for his publication of the siddur (prayer book) Ammudei Shamayim, due to his harsh criticisms of the powerful local money changers. His opponents did not cease denouncing him even after he had obtained for his work the approbation of the chief rabbi of the German communities.
Ya'a'vetz псевдонимі
"Ше'И'Лас Яавец" кітабының алғы сөзінде Эмден бала кезінде әкесі, Чахам Цвиден, неліктен өзінің атына тек "Цви" (צבי) деп, әкесінің атын (בן יעקב) қоспай қол қойғанын сұрағанын айтады. Әкесі, "Цви" есімі "Цви бен Яков" (צבי בן יעקב) дегенді білдіреді, ал ұл өскенде кітаптар жазғанда "Я'авец" (יעב"ץ) деп қол қоюы керек деді. "Я'авец" атауындағы "Юд Айин" (יע) комбинациясы Яковты (Йосефті немесе Иегуданы емес) білдіреді, ал қалған екі әріп ("бен Цви") – קב ן בי. "Яавец" атауы географиялық жер-атау ретінде де, сондай-ақ адамның аты ретінде де кездеседі.
In the preface to his She'I'Las Yaavetz, Emden describes how, as a child, he asked his father, the Chacham Tzvi, why he signed his name as simply Tzvi צבי, without his father's name (בן יעקב). The father said that Tzvi stands for Tzvi ben Yaakov צבי בן יעקב, and that when the son grows up, and writes books, he should sign Ya'avetz יעב"ץ The Yud Ayyin combination of Yaavetz would stand for Yaakov (rather than Yosef, or Yehuda), and the remaining two letters representing ben Tzvi : קב ן בי. The name Yaavetz appears in as the name of a place, and in as a person's name.
Сабатиандық дау
Эмден Джонатан Эйбшехтуцті құпия саббатейші деп айыптады. Бұл дау бірнеше жылға созылып, тіпті Эйбшехтуц қайтыс болғаннан кейін де жалғасты. Эмденнің Эйбшехтуцтің дінсіздігі туралы айыптауы негізінен Эйбшехтуц жасаған кейбір амулеттерді түсіндіруге негізделді, онда Эмден саббатейлік сілтемелерді көрді. 1751 жылы Эйбшехтуц Алтона, Гамбург және Вандсбек қауымдастықтарының бас раввині болып тағайындалғанда, дау-дамайлар қатал және ащы қарсылыққа ұласты. Эмден бастапқыда Эйбшехтуцке қарсы ештеңе жариялауға қауіптенгендіктен кедергі келтірілгенін айтты. Ол амулеттерді жазған адамды дінсіз деп жариялап, оны қауымнан шығаруға шақырды. Эйбшехтуцтің Пруссиядан кеткеніне дейін қақтығыстар басталды. Эмден оның филиппикаларын жалғастырғандықтан, үш қауымның кеңесі оған Алтонаны тастап кетуді бұйырды. Ол патша жарғысының күшіне сүйеніп, бұдан бас тартты және, өзінің айтуынша, қатал қудалауға ұшырады. Өміріне қауіп төнгендіктен, 1751 жылдың мамырында ол қаладан шығып, Амстердамға паналады, онда оның көптеген достары болды және ол әйелінің інісі, Ашкеназ қауымының раввині Арье Лейб бен Саулдың үйіне қосылды. Бұл дау Гамбург Сенаты мен Дания Корольдік сотында қарастырылды. Гамбург Сенаты Эйбшехтуцтің пайдасына тез шешім шығарды. Дания королі Фредерик V Эйбшехтуцтен амулеттер туралы бірнеше сұраққа жауап беруін сұрады. Қарсылық куәліктер келтірілді және сот үш қауымның кеңесін азаматтық тәртіпсіздік үшін жүз талер айыппұл төлеуге үкім шығарды және Эмденге Алтонаға оралуға рұқсат берді, бірақ мәселе ресми түрде шешілмеді. Эмден содан кейін Алтонаға оралып, синагогасын және баспаханасын иеленді, бірақ оған Эйбшехтуцке қарсы агитациясын жалғастыруға тыйым салынды. Бірақ Эйбшехтуцтің жақтастары Эмденге қарсы күресін тоқтатпады. Олар оны қарсыласына қарсы жала жабуды жалғастыра береді деп билік алдында айыптады. Бір жұма күні кешке (8 шілде, 1755) оның үйіне ұрланып кірді, құжаттары тәркіленіп, "Обер-президентке" (патшалық тағайындалған мэр) Хеннинг фон Куаленге (1703–1785) тапсырылды. Алты айдан кейін фон Куален үш ғалымнан тұратын комиссияны тағайындады, олар мұқият тексергеннен кейін Эмденді айыптауға болатын ештеңе таппады. Эйбшехтуц бас раввин болып қайта сайланды. Сол жылдың желтоқсан айында Гамбург Сенаты корольдің шешімін де, сайлау нәтижесін де қабылдамады. Гамбург Сенаты Эйбшехтуцтің бас раввин ретіндегі өкілеттігін анықтау үшін күрделі процеске кірісті.
Emden accused Jonathan Eybeschütz of being a secret Sabbatean. The controversy lasted several years, continuing even after Eybeschütz's death. Emden's assertion of Eybeschütz's heresy was chiefly based on the interpretation of some amulets prepared by Eybeschütz, in which Emden saw Sabbatean allusions. Hostilities began before Eybeschütz left Prague, and in 1751, when Eybeschütz was named chief rabbi of the three communities of Altona, Hamburg, and Wandsbek, the controversy reached the stage of intense and bitter antagonism. Emden maintained that he was at first prevented by threats from publishing anything against Eybeschütz. He solemnly declared in his synagogue the writer of the amulets to be a Sabbatean heretic and deserving of excommunication. Clashes between opposing supporters occurred in the streets drawing the attention of the secular authorities. The majority of the community, including Aryeh Leib Epstein of Königsberg, favored Eybeschütz; thus the council condemned Emden as a slanderer. People were ordered, under pain of excommunication, not to attend Emden's synagogue, and he himself was forbidden to issue anything from his press. As Emden still continued his philippics against Eybeschütz, he was ordered by the council of the three communities to leave Altona. This he refused to do, relying on the strength of the king's charter, and he was, as he maintained, relentlessly persecuted. His life seeming to be in actual danger, in May 1751 he left the town and took refuge in Amsterdam, where he had many friends and where he joined the household of his brother in law, Aryeh Leib ben Saul, rabbi of the Ashkenazic community. The controversy was heard by both the Senate of Hamburg and by the Royal Court of Denmark. The Hamburg Senate quickly found in favour of Eybeschütz. King Frederick V of Denmark asked Eybeschütz to answer a number of questions about the amulets. Conflicting testimony was put forward and the matter remained officially unresolved although the court sentenced the council of the three communities to pay a fine of one hundred thaler for civil unrest and ordered that Emden be allowed to return to Altona. Emden then returned to Altona and took possession of his synagogue and printing establishment, though he was forbidden to continue his agitation against Eybeschütz. The latter's partisans, however, did not desist from their warfare against Emden. They accused him before the authorities of continuing to publish denunciations against his opponent. One Friday evening (July 8, 1755) his house was broken into and his papers seized and turned over to the "Ober Präsident" (royally imposed mayor), lt=Henning von Qualen (1703–1785). Six months later von Qualen appointed a commission of three scholars, who, after a close examination, found nothing which could incriminate Emden. Eyebeschutz was re elected as Chief Rabbi. In December of that year, the Hamburg Senate rejected both the King's decision and the election result. The Senate of Hamburg started an intricate process to determine the powers of Eybeschütz, as Chief Rabbi
Оның Эйбшехтуцке қарсы айыптауларының шындығын немесе жалғандығын дәлелдеу мүмкін емес; Гершом Шолем бұл тақырыпта көп жазды, ал оның шәкірті Перлмуттер оны дәлелдеуге кітап арнады. Тарихшы Дэвид Соркиннің айтуынша, Эйбшехтуц, мүмкін, саббатейші болған, ал Эйбшехтуцтің ұлы әкесі қайтыс болғаннан кейін өзін саббатейші деп ашық мәлімдеді. Эйбшехтуцтің саббатейші болуына нұсқау беретін қосымша мәліметтер бар. 1725 жылдың шілдесінде Амстердамның ашкеназдық бейт-дині бүкіл саббатейші сектасына (kat ha ma’aminim) қауымнан шығару туралы тыйым салды, бұл оның кейбір саббатейлік жазбаларын табуына байланысты. Үш қауымның бас раввині Езекиел Каценеленбоген Эйбшехтуцке ашық шабуыл жасағысы келмеді, бірақ Амстердам бейт-дині тауып алған саббатейлік мәтіндердің бірі "Ва Аво ха Йом эль ха Айин" - Эйбшехтуцтің авторы екенін және айналыстағы жұмыстың барлық көшірмелері дереу өртелуі керек екенін мәлімдеді. Метцте жақында Эйбшехтуц жазған даулы амулеттердің нотариалды көшірмелері табылды, бұл Эмденнің бұл жазбалар саббатейлік жазбалар деген пікірін растайды.
The truth or falsity of his denunciations against Eybeschütz cannot be proved; Gershom Scholem wrote much on this subject, and his student Perlmutter devoted a book to proving it. According to historian David Sorkin, Eybeschütz was probably a Sabbatean, and Eybeschütz's son openly declared himself to be a Sabbatean after his father's death. There is further background which suggests that Eybeschutz may have been a Sabbatean. In July 1725, the Ashkenazic beit din of Amsterdam issued a ban of excommunication on the entire Sabbatean sect (kat ha ma’aminim) based partially on the discovery of certain Sabbatean writings by it. Rabbi Ezekiel Katzenellenbogen, the chief rabbi of the Three Communities was unwilling to attack Eybeschütz publicly, but stated that one of the Sabbatean texts found by the Amsterdam beit din "Va Avo ha Yom el ha Ayyin” was authored by Eybeschütz and declared that the all copies of the work that were in circulation should be immediately burned. The recent discovery in Metz of notarial copies of the disputed amulets written by Eyebeschutz support Emden's view that these are Sabbatean writings.
Басқа да маңызды оқиғалар
1756 жылы Константинополь Синодының мүшелері саббатиан қозғалысын басуға көмек сұрап Эмденге жүгінді. Саббатиандар "Зохар" кітабына көп сілтеме жасағандықтан, Эмден осы кітапты зерттеуді жөн санады. Мұқият зерттегеннен кейін ол "Зохар" кітабының көп бөлігі алдаушының туындысы екеніне қорытынды жасады. Эмденнің еңбектері оның замандастарының арасында сирек кездесетін сыншылдық қабілеттеріне ие болғанын көрсетеді. Ол қатаң түрде дәстүрді сақтады, тіпті уақыт пен жағдайдың өзгеруі әдеттен ауытқуға мүмкіндік берген жағдайларда да дәстүрден ешқашан бас тартпады. Эмденнің пікірлері қатаң дәстүрлі еврейлік тұрғысынан көбінесе өте ерекше болып есептелді, бірақ ағартушылықтың еркін ойлы аясында бұл осыншалықты ерекше емес еді. Эмден Хаскала қозғалысының негізін қалаушы Мозес Мендельсонмен және көптеген христиан ғалымдарымен достық қарым-қатынаста болды. 1772 жылы Мекленбург герцогы Фридрих II Шверин қайтыс болған күні жерлеуге тыйым салатын жарлық шығарды. Оның аумағындағы еврейлер Эмденге жүгініп, Талмудтан денені ұзақ уақытқа тоқтату заңға қайшы екенін дәлелдеуін сұрады. Эмден оларды христиан билігінде үлкен ықпалы бар және тамаша неміс тілінде жазатын Мендельсонға жолдады. Мендельсон герцогқа сұралған хатты жазды, бірақ жеке түрде Эмденге Талмуд негізінде герцогтың дұрыс екенін айтқандығына шағымданды. Эмден оған қатты жауап берді, бүкіл еврей халқының әдет-ғұрыптарының мүлдем дұрыс емес деп мәлімдеудің абсурд екенін айтып, Мендельсонға мұндай талаптар оның (Мендельсонның) байланыстары арқасында тудырған дінсіздік туралы қауесеттерді күшейтетінін ескертті.
In 1756 the members of the Synod of Constantinov applied to Emden to aid in repressing the Sabbatean movement. As the Sabbateans referred much to the Zohar, Emden thought it wise to examine that book, and after a careful study he concluded that a great part of the Zohar was the production of an impostor. Emden's works show him to have been possessed of critical powers rarely found among his contemporaries. He was strictly Orthodox, never deviating the least from tradition, even when the difference in time and circumstance might have warranted a deviation from custom. Emden's opinions were often viewed as extremely unconventional from the perspective of strictly traditional mainstream Judaism, though not so unusual in more free thinking Enlightenment circles. Emden had friendly relations with Moses Mendelssohn, founder of the Haskalah movement, and with a number of Christian scholars. In 1772 Frederick II, Duke of Mecklenburg Schwerin, having issued a decree forbidding burial on the day of death, the Jews in his territories approached Emden with the request that he demonstrate from the Talmud that a longer exposure of a corpse would be against the Law. Emden referred them to Mendelssohn, who had great influence with Christian authorities and wrote in excellent German. Mendelssohn wrote the requested letter to the Duke, but privately complained to Emden that based on the Talmud, it seemed the Duke was correct. Emden wrote to him in strong terms, saying that it was ludicrous to assert that the custom of the entire Jewish people was blatantly incorrect, and told Mendelssohn that this kind of claim would only strengthen rumors of irreligiousness he (Mendelssohn) had aroused by his associations.
Көзқарастар
Эмден – 18 ғасырдағы Ағарту дәуірінде тараған төзімділік идеяларына жауап берген дәстүрді сақтаушы. Ол дәстүрлі инклюзивизмді әмбебап бағытта кеңейтті. Маймонид сияқты, ол монотеистік діндердің Құдайдың адамзат үшін жоспарында маңызды рөл атқаратынына сенді және «Біз христиандар мен мұсылмандарды Құдай туралы білімнің бір күні бүкіл жер бетіне таралуына себеп болатын пайғамбарлықтың орындалуына қызмет ететін құрал ретінде қарастыруымыз керек» деп жазды. Эмден христиандық этикалық ұстанымдарды мақтап, оларды пұтқа табынуды жоюда және бейдінге «адамгершілік ілімін» сыйлауда пайдалы деп есептеді. Эмден сондай-ақ христиандық аскетикалық тәжірибелердің яһуди заңдары сияқты жанды түзетуге қосымша мүмкіндік беретінін айтты. Ол сонымен қатар, егер ол онымен ашық қарым-қатынаста болса және ол ритуалдық жуынуға ұялмайтын болса, белгілі бір жағдайларда яһуди еркегінің салтбасты яһуди әйелімен бірге тұруына рұқсат етуге болады деп ұсынды. Ол Раббину Гершомның көп әйел алуға тыйым салған шешімін қайта қарауды қалады, себебі ол оның христиандық моральға қате екенін санады, бірақ оны іске асыруға өкіметі жоқ екенін мойындады. Ол философияға қарсы болды және «Аң-таң болғандарға арналған нұсқаулықта» жазылған көзқарастар Маймонид емес, белгісіз еретик жазған болуы мүмкін деп мәлімдеді. Аугсбург 1948) «Сиддур Бейс Яков» (Сиддур Бет Яков) (иврит סידור בית יעקב) деген мұқабасымен таралды. Олардың мұқабасында «Емденнен Яқуб» (Яқуб) деп жазылған. 472 беттік Лемберг 1904 жылғы басылымда 275-305 беттерде Тикун Лейл Шавуот кездеседі. Бұл сидур автордың «Шаарей Шамайым сидурынан» әлдеқайда үлкен.
Emden was a traditionalist who responded to the ideals of tolerance being circulated during the 18th century Enlightenment. He stretched the traditional inclusivist position into universal directions. Like Maimonides, he believed that monotheistic faiths have an important roles to play in God's plan for mankind, writing that "we should consider Christians and Muslims as instruments for the fulfilment of the prophecy that the knowledge of God will one day spread throughout the earth." Emden praised the ethical teachings of Christianity, considering them beneficial in removing the prevalence of idolatry and bestowing gentiles with a "moral doctrine". Emden also suggested that ascetic Christian practices provided additional rectification of the soul in the same way that Judaic commandments do. He also suggested it might be permissible under certain circumstances for a Jewish man to cohabit with a single Jewish woman, provided that she is in an exclusive relationship with him that is public knowledge and where she would not be embarrassed to ritually immerse. He also wished to revoke the ban on polygamy instituted by Rabbeinu Gershom believing it erroneously followed Christian morals, although he admitted he lacked the power to do so. He was opposed to philosophy and maintained that the views contained in The Guide for the Perplexed could not have been authored by Maimonides, but rather by an unknown heretic. Augsburg 1948) with a cover title "Siddur Beis Yaakov" (also Anglicized as Siddur Bet Yaakov) (Hebrew סידור בית יעקב) exist. Their cover(s) say Jacob from Emden יעקב מעמדין. The 472 page Lemberg 1904 printing has Tikun Leil Shavuot on pages 275 305. This siddur is much larger than the author's Shaarei ShaMaYim siddur.