Кіріспе

Бронза дәуірі мәдениеті

Циклад мәдениеті (сондай-ақ Циклад өркениеті немесе хронологиялық тұрғыдан алғанда Циклад хронологиясы деп те аталады) – Эгей теңізіндегі Киклад аралдарында таралған бронза дәуірі мәдениеті (шамамен б.з.д. 3100 – шамамен б.з.д. 1000 жылдар). Хронологиялық тұрғыдан қарағанда, бұл сол дәуірдегі Греция материгіндегі гелладтық хронология мен Криттегі минойлық хронологиямен салыстырылатын, артефакттарды даталаудың шамамен бірдей жүйесі болып табылады.

Неолиттің соңғы кезеңі

Неолиттің соңғы және ерте қола дәуірінің маңызды Циклад мәдениеті, аралдардың таза ақ мәрмәрінен жасалған схемалық, жалпақ әйел (және сирек кездесетін еркек) мүсіндерімен ең жақсы танымал, олардың мақсаты белгісіз. Бұл мәдениет шамамен оңтүстікте Критте пайда болған Орта қола дәуірі ("Миной") мәдениетімен бірдей кезеңде болды. Криттегі Кносста жүргізілген қазба жұмыстары 3400-2000 жылдар аралығында Киклад өркениетінің Кносқа тигізген әсерін көрсетеді, бұл Кносста табылған керамикалық бұйымдар арқылы дәлелденеді. Кеа – қазіргі Айя Ирини деп аталатын жердегі қола дәуіріне жататын ескі қоныс орны, ол Миной және ерте Микен дәуірлерінде (1600-1400 ж.б.д.) өркендеген. Микендік Наксос қаласы (шамамен б.з.д. 1300 жыл) қазіргі қала аумағынан бастап "Палатия" аралына дейінгі жерді қамтыды. Аралдың топонимдерін зерттеу Наксос ешқашан тастап кетілмегенін көрсетеді.

Орта қола дәуірі

Орта қола дәуірінде Киклад мәдениеті географиялық өзгерістерге ұшырады, себебі археологтар Киклад мәдениетінің ықпалының кеңеюін, оның ішінде материк пен Криттегі әсерін көрсететін артефакттар мен қауымдастықтарды тапты. Осы кезеңге жататын қабырғалар көптеген аймақтарда бұрынғы Киклад қабырғаларынан кеңейтілгенін көрсетеді. Киклад тарихының осы кезеңіне қатысты маңызды дәлелдердің бірі – қыш ыдыстар. Сондай-ақ, қабірлер осы кезең туралы негізгі ақпарат көзі болып табылады. Қыш ыдыстар стиліндегі өзгерістер тарихшыларға Орта Киклад кезеңінің мерзімін дәлірек анықтауға көмектесті. Критте жоғары ұйымдастырылған сарай мәдениеті пайда болған кезде аралдардың маңызы азайды. Бұл Киклад мәдениеті Миной Критінің күшейіп келе жатқан ықпалына бағынған кезде болды. Бірақ, Кея, Наксос және Делос бұл ережеден тыс болды; соңғысы классикалық грек өркениетінің кезеңі бойына қасиетті орын ретіндегі ежелгі беделін сақтап қалды (Делос лигасын қараңыз).

Керамика

Біздің қолымыздағы артефакттардың көп бөлігі қыштан жасалған ыдыстардан тұрады, әсіресе Циклад мәдениетінің контекстінде. Қыш ыдыстар Циклад тарихын әртүрлі кезеңдерге бөлуде маңызды рөл атқарды. Бұл уақыт өте келе стильдер мен материалдардың өзгеруіне байланысты. Осының салдарынан көптеген Циклад мүсіндерінің бастапқы жағдайы жойылды, олардың мәні толыққанды түсінілмеуі мүмкін. Бізге белгілі фигуралардың шамамен 90% -ы заңсыз жолмен тоналған немесе ғылыми емес тәсілмен бастапқы орналасқан жерлерінен алынған, нәтижесінде дұрыс тарихи сурет салу үшін қажетті контекст жоғалған. 2009 және 2010 жылдар аралығында ғалымдар "жалған жасаушы" деп танысқан бір адаммен кездесіп, артефакттар мен жалғандарын коллекционерлерге заңсыз жеткізу процесі және осы жалғандалардың қалай жасалғаны туралы құпия ақпарат алды. Бұл археологтар мен ғалымдарға жалған бұйымдарды дәл анықтауға, сондай-ақ кейбір артефакттарды олардың бастапқы орналасқан жерлеріне анықтауға көмектесті.